ตุ๋น (๔ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ตุ๋น

          คำว่า ตุ๋น มาจากภาษาจีนแต้จิ๋ว ออกเสียงว่า [ตุ๋ง]. ตุ๋น เป็นวิธีการทำให้เปื่อยหรือสุกวิธีหนึ่ง โดยใช้หม้อ ๒ ชั้น วิธีตุ๋นคือเอาอาหารที่ต้องการทำให้สุกใส่ลงในภาชนะที่มีฝาปิด แล้ววางภาชนะนั้นซ้อนลงในภาชนะที่มีน้ำ ตั้งไฟให้เดือด โดยให้ความร้อนของน้ำเดือดสัมผัสกับภาชนะที่บรรจุอาหาร เช่น ตุ๋นไข่ ตุ๋นยา ตุ๋นข้าวกับผัก. อาหารบางอย่างมีลักษณะเหนียว ถ้าต้องการให้อาหารเปื่อยก็ใช้เวลาตุ๋นให้นานออกไป. อาหารที่ทำให้สุกโดยการตุ๋น จะคงคุณค่าทางอาหาร เพราะอยู่ในภาชนะที่มีฝาปิด. การตุ๋นต่างกับการนึ่งตรงที่การนึ่งจะใช้ความร้อนจากไอน้ำผ่านขึ้นมาสัมผัสกับอาหาร ส่วนตุ๋นนั้น สิ่งที่ตุ๋นจะอยู่ในที่ปิด และไม่ได้สัมผัสกับไอน้ำ

          เนื่องจากอาหารที่ผ่านการตุ๋นจะเปื่อย ด้วยเหตุนี้จึงนำมาใช้เป็นสำนวนหมายความว่า หลอกลวง ล่อลวงให้หลงเชื่อ เช่น ฉันโดนเพื่อนตุ๋นจนเปื่อย มาหลอกเอาเงินบอกว่าจะไปลงทุน แล้วกลับเชิดเงินหนีไป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ตับ (๑) (๒๒ เมษายน ๒๕๕๕)

ตับ (๑)

          ตับ หมายถึงอวัยวะภายในร่างกายของคน และสัตว์. เป็นต่อมของระบบทางเดินอาหาร อยู่ในช่องท้อง ทำหน้าที่สร้างน้ำดีและโปรตีนบางชนิด  และยังทำหน้าที่ทำลายสารพิษในเลือด

          ตับอ่อน เป็นต่อมของระบบทางเดินอาหารอยู่ในช่องท้อง ทำหน้าที่สร้างและขับน้ำย่อยอาหาร และสร้างฮอร์โมนหลายชนิด ที่สำคัญคือ อินซูลิน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ถ้าขาดฮอร์โมนชนิดนี้จะทำให้เป็นโรคเบาหวาน. คนที่ดื่มสุรามาก ๆ พิษสุราจะทำลายเซลล์ของตับ ทำให้เป็นโรคตับแข็ง และเกิดท้องมานตามมา.

          ตับของสัตว์บางชนิดนิยมนำมาทำเป็นอาหาร เช่น  ตับหมู ตับวัว ตับเป็ด ตับไก่ เนื่องจากมีธาตุเหล็กและคุณค่าทางอาหารสูง เหมาะสำหรับคนที่เป็นโรคโลหิตจาง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ช้างเผือก (๑๓ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ช้างเผือก

          ช้างเผือก เป็นคำที่คนทั่วไปเรียกช้างซึ่งมีผิวหนังเป็นสีชมพูแกมเทา.   พระราชบัญญัติรักษาช้างป่า พ.ศ. ๒๔๖๕ มาตราสี่  ระบุลักษณะสำคัญของช้างสำคัญ คือช้างเผือกที่มีลักษณะครบตามตำราคชลักษณ์ ไว้ว่า เป็นช้างพลายรูปงาม งาขวา-ซ้ายเรียวงาม กายสีดอกบัวแดง ขนตัวขุมละ ๒ เส้น ขนกลางกระหม่อมสีน้ำผึ้งโปร่งคือสีน้ำผึ้งใส ขนตามแนวสันหลังสีน้ำผึ้งโปร่งเจือแดง ขนหูสีขาว ขนหางสีน้ำผึ้งเจือแดงแก่ ตาขาวเจือเหลือง เพดานปากขาวเจือชมพู อัณฑะโกศขาวเจือชมพู เล็บขาวเจือเหลืองอ่อน หูและหางงามพร้อม เสียงร้องดังเสียงแตรงอน

          ช้างเผือกถือเป็นสัตว์สูง เป็นช้างคู่บุญบารมีพระมหากษัตริย์ คำว่า ช้างเผือก มักใช้เปรียบเทียบคนดี คนงาม คนเก่ง หรือคนที่มีคุณสมบัติเด่นที่มาจากบ้านนอกบ้านป่า.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตุกติก (๓ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ตุกติก

          ตุกติก เป็นภาษาปาก ใช้ในความหมายว่า ส่อแววคดโกงไม่ตรงไปตรงมา ใช้ชั้นเชิงหรือเล่ห์เหลี่ยมหลีกเลี่ยงกฎหรือระเบียบข้อบังคับ หรือทุจริต เพื่อผลประโยชน์ฝ่ายตนเอง เช่น ผมสอนลูกศิษย์ของผมเสมอให้เล่นฟุตบอลอย่างตรงไปตรงมาไม่ให้ตุกติก เช่นขัดขาฝ่ายตรงข้าม. คุณต้องระวังเวลาก่อสร้างบ้าน เพราะผู้รับเหมาบางคนชอบตุกติกเปลี่ยนวัสดุ ทำให้มีคุณภาพลดลง. คุณสมศรีทำงานด้านการเงินมา ๑๐ กว่าปีแล้วไม่เคยตุกติกเลย ไว้ใจได้ เงินไม่เคยขาดบัญชีสักวันเดียว. ตุกติก อีกความหมายหนึ่ง หมายถึง แกว่งไปมา เช่น สร้อยข้อมือของเธอมีตุ๊กตาห้อยตุกติก. สายคล้องโทรศัพท์มือถือมีกระดิ่งเล็ก ๆ ห้อยตุกติก. คำว่า ตุกติก ในความหมายนี้ใช้ว่า ตุ๊กติ๊ก ก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กลัวจนขี้ขึ้นสมอง (๒ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

กลัวจนขี้ขึ้นสมอง

          กลัวจนขี้ขึ้นสมอง เป็นสำนวนหมายถึง ตกใจกลัวอย่างสุดขีด. สัตว์ที่มีขี้อยู่บนหัวสมอง คือ กุ้ง สาเหตุที่กุ้งมีขี้อยู่บนหัวสมอง มีนิทานปรัมปราว่า แต่เริ่มแรกมานั้นกุ้งมีแต่ก้ามและเปลือกบาง จึงถูกสัตว์อื่นจับกินจนจำนวนกุ้งร่อยหรอ กุ้งจึงไปขอพรจากพระอุมาขอให้มีอาวุธป้องกันตัว พระอุมาจึงให้กุ้งมีเลื่อยสองคมที่หัว และมีดาบแข็งที่หาง เมื่อถูกสัตว์อื่นจับกินจะได้แทงทะลุท้องสัตว์ที่กินหนีออกมา แต่กุ้งต้องให้คำสัตย์ว่าจะกินแต่ซากสัตว์ที่เน่าเปื่อยเป็นอาหาร เมื่อกุ้งมีอาวุธ จำนวนกุ้งก็เพิ่มมากขึ้น ทำให้อาหารไม่พอ กั้งจึงมาชวนให้กุ้งใช้อาวุธเจาะท้องเรือสำเภาให้จมเพื่อให้ลูกเรือจมน้ำตาย พวกเรือสำเภาถูกกุ้งทำให้เรือล่มอยู่บ่อย ๆ จึงไปฟ้องพระอุมา พระอุมาให้พญาอนันตนาคราชลงไปปราบกุ้ง กุ้งกลัวจนกระเพาะและของที่กินเข้าไปขึ้นไปอยู่ที่สมอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กาบ-กาบกี้ (๒๓ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

กาบ-กาบกี้

          กาบ  หรือ กาบกี้ เป็นชื่อหอยน้ำจืด ขนาดกลาง ตัวยาวประมาณ ๗.๕ เซนติเมตร เปลือกบางและแบนค่อนข้างมาก  เปลือกสีเขียวอมน้ำตาลและจะเปลี่ยนเป็นสีดำเมื่ออายุมากขึ้น  เปลือกหอยทั้งสองฝาจะมีรูปร่างเหมือนกัน  ขนาดใกล้เคียงกันแต่กลับซ้ายขวา  ยึดติดกันด้วยกล้ามเนื้อยึดฝาและเอ็นยึดฝา  เอ็นยึดฝาจะยึดเปลือกทางด้านหลัง  หอยกาบกี้ขนาดใหญ่บริเวณใต้เอ็นยึดด้านหนึ่งจะมีฟันซึ่งช่วยยึดเปลือกไว้ด้วยกันแต่หอยกาบกี้ขนาดเล็กและขนาดกลางจะไม่มีฟัน  เมื่อกล้ามเนื้อยึดเปลือกคลายตัว เอ็นจะดึงให้ฝาเปิด  หากกล้ามเนื้อยึดเปลือกหดตัวจะทำให้ฝาปิด  หอยกาบกี้อยู่ได้ทั้งในน้ำนิ่งและน้ำไหล โดยจะฝังตัวอยู่ใต้พื้นท้องน้ำ ใช้ตีนขุดพื้นผิวเพื่อฝังตัว  หอยกาบกี้ขนาดเล็กและขนาดใหญ่พบมากในลุ่มน้ำทุกภาค  แต่ขนาดกลางจะพบในลุ่มน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  นิยมนำมาผัดกับใบโหระพา หอยกาบหรือหอยกาบกี้ขนาดใหญ่ตัวเต็มวัยเปลือกยาวกว่า ๑๔ ซม. เปลือกขนาดใหญ่ไม่ป่องมาก  นอกจากใช้เนื้อเป็นอาหารแล้ว ยังใช้เป็นที่เพาะเลี้ยงมุกน้ำจืดด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ฆ่าช้างเอางา (๒๑ เมษายน ๒๕๕๕)

ฆ่าช้างเอางา

          สำนวน ฆ่าช้างเอางา หมายถึง ทำลายสิ่งที่มีค่าสูงเพียงต้องการผลประโยชน์เล็กน้อย ซึ่งไม่คุ้มกัน

          งาช้าง คือ สิ่งที่งอกยาวจากขากรรไกรบนของช้าง ทางสัตววิทยาจัดว่าเป็นฟันหน้าหรือฟันตัดคู่นอก. งาจะงอกให้เห็นเมื่อช้างมีอายุได้ ๒-๔ ปี ส่วนมากเนื้องาบริเวณโคนงาจะบางมากและเป็นโพรง แล้วค่อย ๆ หนาขึ้นเรื่อย ๆ ไปทางปลายงาจนตันในที่สุด

          งาช้างบ้านจะยาวกว่างาช้างป่า ทั้งนี้เพราะช้างป่าจะลับงาอยู่เสมอ ถ้างายาวเกินไปจะไม่สะดวกในการหาอาหารและต่อสู้ ส่วนงาของช้างบ้านมักมีตำหนิ เพราะใช้งานมาก

          งาช้างเป็นอาวุธประจำตัวที่สำคัญของช้าง แต่คนนิยมนำงาช้างมาใช้เป็นเครื่องประดับ เพราะเห็นว่าเป็นสิ่งสวยงามและเป็นของมีค่า การฆ่าช้างเพียงเพื่อเอางามาขายเป็นสิ่งที่ไม่ควรกระทำอย่างยิ่ง เพราะเป็นการทำลายชีวิตทั้งชีวิตเพื่อแลกกับสิ่งสวยงามเพียงเล็กน้อย และเป็นการทารุณสัตว์อีกด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.