ช้างเท้าหน้า-ช้างเท้าหลัง (๒๖ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ช้างเท้าหน้า-ช้างเท้าหลัง

          ช้างเท้าหน้า ช้างเท้าหลัง เป็นสำนวนที่มาจากลักษณะการเดินของช้างที่เยื้องย่างอย่างสง่างาม แม้จะเป็นสัตว์ใหญ่น้ำหนักมาก แต่เวลาย่างเท้าเดินจะไม่มีเสียงดังตึงตังหรือสะเทือนเลื่อนลั่น แม้ในเวลาช้างวิ่งก็จะไม่เกิดเสียงดังตึงตังแต่อย่างใด 

          คนโบราณเอาภาพการเดินของช้างมาใช้เปรียบเทียบกับการดำเนินชีวิตของสามีภรรยาที่ต้องไปด้วยกันเหมือนเท้าหน้าและเท้าหลังของช้าง เปรียบสามีเป็น ช้างเท้าหน้า เมื่อเท้าหน้าเดินไปทางใด ก็ให้ภรรยาซึ่งเปรียบเป็นช้างเท้าหลังเดินตามไปทางนั้น เช่น เขาเป็นช้างเท้าหน้าของครอบครัว ต้องทำตัวเป็นผู้นำที่ประพฤติตนดี ขยันหมั่นเพียร ใจคอหนักแน่นมั่นคง ส่วนเธอเป็นช้างเท้าหลังต้องรู้จักประหยัดอดออมและให้เกียรติสามี.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ (๒๔ เมษายน ๒๕๕๕)

โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ

          โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ หมายถึง ถ้าจะกำจัดสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้หมดสิ้น ต้องไม่ให้เหลือเชื้อที่จะเกิดขึ้นใหม่ได้ เช่น การที่จะปราบศัตรูให้หมดสิ้น ก็ต้องกำจัดให้หมดทั้งตระกูล ไม่เหลือผู้สืบเชื้อสายไว้ เปรียบเหมือนการตัดต้นกล้วย ถ้าจะตัดไม่ให้กล้วยขึ้นมาอีก ก็ต้องขุดหน่อทิ้งด้วย มิฉะนั้นหน่อกล้วยจะงอกขึ้นเป็นต้นใหม่. 

          ดังโคลงสุภาษิตประจำภาพในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม บทหนึ่งว่า

               การโค่นกล้วยอย่าไว้       หน่อแนม
          มักจะเสือกแทรกแซม              สืบเหง้า
          โค่นพาลพวกโกงแกม              กุดโคตร มันเฮย
          จึ่งจักสูญเสื่อมเค้า                   เงื่อนเสี้ยนศัตรู

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทุจริต (๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ทุจริต

          ทุจริต หมายถึง ประพฤติชั่ว ประพฤติไม่ดี ไม่ซื่อตรง โกง คดโกง ฉ้อโกง โดยใช้อุบายหรือเล่ห์เหลี่ยมหลอกลวงเพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ. เช่น คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริต แห่งชาติ (ปปช.)  สามารถเสนอข้อเท็จจริงและความเห็นไปยังวุฒิสภา เพื่อถอดถอนข้าราชการที่คอร์รัปชันให้พ้นจากตำแหน่งได้.  ฝ่ายค้านยื่นอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีที่มีหลักฐานการทุจริตคอร์รัปชัน.  หนังสือพิมพ์ลงข่าวข้าราชการระดับสูง ในกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม ที่พัวพันการทุจริต กินค่าหัวคิวจากคนหางาน.  การเปิดเผยข้อมูลบริษัทอย่างละเอียด  และการมีระบบบัญชีที่โปร่งใส เป็นการป้องกันผู้บริหารบริษัทไม่ให้กระทำการทุจริต. เขาถูกกล่าวหาว่าทุจริตต่อหน้าที่. ถ้าประพฤติชั่วทางกาย เรียก กายทุจริต. ถ้าประพฤติชั่วทางวาจา เรียก วจีทุจริต.  ถ้าประพฤติชั่วทางใจ เรียก มโนทุจริต.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตุ๋น (๔ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ตุ๋น

          คำว่า ตุ๋น มาจากภาษาจีนแต้จิ๋ว ออกเสียงว่า [ตุ๋ง]. ตุ๋น เป็นวิธีการทำให้เปื่อยหรือสุกวิธีหนึ่ง โดยใช้หม้อ ๒ ชั้น วิธีตุ๋นคือเอาอาหารที่ต้องการทำให้สุกใส่ลงในภาชนะที่มีฝาปิด แล้ววางภาชนะนั้นซ้อนลงในภาชนะที่มีน้ำ ตั้งไฟให้เดือด โดยให้ความร้อนของน้ำเดือดสัมผัสกับภาชนะที่บรรจุอาหาร เช่น ตุ๋นไข่ ตุ๋นยา ตุ๋นข้าวกับผัก. อาหารบางอย่างมีลักษณะเหนียว ถ้าต้องการให้อาหารเปื่อยก็ใช้เวลาตุ๋นให้นานออกไป. อาหารที่ทำให้สุกโดยการตุ๋น จะคงคุณค่าทางอาหาร เพราะอยู่ในภาชนะที่มีฝาปิด. การตุ๋นต่างกับการนึ่งตรงที่การนึ่งจะใช้ความร้อนจากไอน้ำผ่านขึ้นมาสัมผัสกับอาหาร ส่วนตุ๋นนั้น สิ่งที่ตุ๋นจะอยู่ในที่ปิด และไม่ได้สัมผัสกับไอน้ำ

          เนื่องจากอาหารที่ผ่านการตุ๋นจะเปื่อย ด้วยเหตุนี้จึงนำมาใช้เป็นสำนวนหมายความว่า หลอกลวง ล่อลวงให้หลงเชื่อ เช่น ฉันโดนเพื่อนตุ๋นจนเปื่อย มาหลอกเอาเงินบอกว่าจะไปลงทุน แล้วกลับเชิดเงินหนีไป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.