วาจาเหมือนงาช้าง (๓๐ เมษายน ๒๕๕๕)

วาจาเหมือนงาช้าง

          วาจาเหมือนงาช้าง เป็นสำนวนเปรียบเทียบเตือนใจให้คนรักษาคำพูด ไม่กลับคำ สัญญาต้องเป็นสัญญา เหมือนกับงาช้างเมื่องอกออกมาแล้วจะไม่หดกลับคืน ดังโคลงโลกนิติบทหนึ่งว่า

                         “งาสารฤๅห่อนเหี้ยน       หดคืน
                    คำกล่าวสาธุชนยืน                อย่างนั้น
                    ทรชนกล่าวคำฝืน                 คำเล่า
                    หัวเต่ายาวแล้วสั้น                 เล่ห์ลิ้นทรชน”

          บาทที่ว่า “คำกล่าวสาธุชนยืน อย่างนั้น” หมายถึง คนดีย่อม รักษาคำพูดของตน พูดอย่างไรทำอย่างนั้น.  ส่วนคนชั่ว จะไม่รักษาคำพูด พูดอย่างหนึ่งทำอีกอย่างหนึ่ง นักปราชญ์เปรียบวาจาของคนดีเหมือนงาช้าง ส่วนวาจาของคนชั่วเหมือนหัวเต่าที่ผลุบ ๆ โผล่ ๆ เชื่อถือไม่ได้

          ในวรรณคดีไทยยังปรากฏสำนวนว่า เป็นกษัตริย์ตรัสแล้วไม่คืนคำ คือคนที่เป็นผู้ปกครองประเทศหรือผู้นำพูดแล้วต้องรักษาคำพูด เหมือนกับงาช้างที่งอกแล้วไม่หดคืน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ไก่รองบ่อน (๒๑ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ไก่รองบ่อน

          ไก่รองบ่อน  เป็นสำนวนหมายถึง ตัวสำรอง  หรือผู้ที่อยู่ในฐานะตัวสำรองจะเรียกมาใช้เมื่อไรก็ได้ เช่น ฉันไม่ใช่ไก่รองบ่อนที่จะเรียกใช้ได้ตลอดเวลา. สำนวน ไก่รองบ่อน มีที่มาจากไก่ที่อยู่ในบ่อนพนันไก่  คือไก่ชนที่ทางบ่อนจัดหาไว้เป็นตัวสำรองเผื่อจำเป็นต้องนำมาชน  แต่บางครั้งไก่ที่เป็นตัวสำรอง หรือที่เรียกว่าไก่รองบ่อนก็อาจพลิกความคาดหมายสามารถเอาชนะคู่ต่อสู้ได้ เนื่องจากเป็นไก่ที่ซุ่มซ้อมมาเป็นอย่างดีเหมือนกัน และคอยจังหวะหาคู่ชนที่ประมาท หากชนะเจ้าของไก่ก็จะได้เงินพนันมากเป็นพิเศษ.

          ไก่รองบ่อน มีสำนวนที่คล้ายกัน คือ มวยแทน หมายถึงนักมวยที่คู่ชกตัวจริงไม่สามารถมาชกได้ ก็จัดให้นักมวยอีกคนหนึ่งไปชกแทน แต่ส่วนมากมวยแทนจะอยู่ในฐานะที่เป็นรองไม่สามารถเอาชนะคู่ชกได้ง่ายนัก เพราะฉะนั้นบุคคลที่เปรียบเหมือนตัวสำรอง หรือเป็นตัวแทน จึงไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควร เช่น เมื่อเช้านี้ผู้จัดการบริษัทไม่อยู่  รองผู้จัดการจึงต้องไปเป็นมวยแทนให้สัมภาษณ์นักข่าวที่มารออยู่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

 

ไก่ได้พลอย (๒๐ พฤษภาคม ๒๕๕๕)

ไก่ได้พลอย

          ไก่ได้พลอย เป็นสำนวน หมายถึง ได้สิ่งที่มีค่าแต่ไม่รู้คุณค่า จึงไม่เกิดประโยชน์แต่อย่างใด ตามธรรมชาติของไก่มักหาอาหารกินโดยใช้ตีนคุ้ยเขี่ยไปบนพื้นดิน ชอบกินเมล็ดพืช เช่น ข้าวเปลือก หรือกินแมลงตัวเล็ก ๆ เช่น ปลวก มด หรือหนอนบางชนิด.  ดังนั้นถ้าไก่คุ้ยเขี่ยดินไปพบพลอย หรือมีใครหยิบยื่นพลอยที่เป็นอัญมณีที่สวยงามให้ ไก่ก็จะไม่สนใจ เพราะไม่ใช่อาหาร กินไม่ได้ แต่ถ้าเอาข้าวเปลือกแม้เพียงเมล็ดเดียวมาแลกกับพลอย ไก่ต้องเลือกข้าวเปลือกอย่างแน่นอน.  สำนวนนี้มักเปรียบกับคนที่ไม่รู้ค่าของสิ่งของที่มีอยู่หรือได้มา. สำนวนที่มีความหมายใกล้เคียงกับสำนวน ไก่ได้พลอย มีหลายสำนวน เช่น วานรได้แก้ว หรือ ลิงได้แก้ว หากลิงได้กล้วยมาแม้เพียงผลเดียวย่อมมีประโยชน์กว่าแก้ว. หัวล้านได้หวี  หรือ ตาบอดได้แว่น คนหัวล้านไม่มีผมได้หวีไปก็เปล่าประโยชน์ เช่นเดียวกับคนตาบอดได้แว่นสายตาไปสวมก็ไม่สามารถมองเห็นได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.