ขนมตาล (๒๐ เมษายน ๒๕๕๕)

ขนมตาล

          ผลตาลที่แก่จัดจนสุกงอมเปลือกจะเป็นสีคล้ำ  ภายในเป็นเนื้อนุ่มสีเหลืองแทรกอยู่กับเส้นที่ติดกับเปลือกของส่วนที่เป็นเต้าตาล  และเปลือกของเต้าตาลจะแข็งคล้ายกะลา    เนื้อนุ่มสีเหลืองนี้ยีออกมาประสมกับแป้งและน้ำตาลทำเป็นขนมที่เรียกว่า ขนมตาล.   ส่วนเต้าตาลที่แข็งนั้นเมื่อยีเอาเนื้อนุ่มออกแล้วจะเหลือเป็นเส้นติดอยู่ด้านหนึ่ง  อีกด้านหนึ่งเป็นขนอ่อน ๆ และมีลักษณะนูนแหลมตรงกลาง  เด็กสมัยก่อนนำมาเล่นเป็นหน้าตุ๊กตา ใช้ส่วนที่เป็นเส้นแทนเส้นผม      เต้าตาลที่แข็งนี้ทิ้งไว้นาน ๆ จะเกิดจาวขึ้นภายใน ซึ่งจะนำมาเชื่อมกิน เรียกว่า จาวตาลเชื่อม  หรือใส่ข้าวเหนียวมูน  มะพร้าวทึนทึก น้ำตาลทราย เป็นของหวานที่เรียกว่า ข้าวเหนียวลูกตาล. ถ้าไม่นำจาวตาลออกมารับประทาน ก็จะงอกเป็นต้นตาลอ่อน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

นพรัตน์ (๒) (๑๔ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

นพรัตน์ (๒)

          นพรัตน์ เป็นชื่อเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตระกูลหนึ่ง มีชื่อเต็มว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (อ่านว่า นบ-พะ -รัด-ราด-ชะ-วะ -รา-พอน) เป็นเครื่องต้นของพระมหากษัตริย์ ประกอบด้วย พระสังวาลนพรัตน (อ่านว่า สัง-วาน-นบ-พะ -รัด) มหานพรัตน (อ่านว่า มะ -หา-นบ-พะ -รัด) ดารานพรัตน (อ่านว่า ดา-รา-นบ-พะ -รัด) และแหวนนวรัตน (อ่านว่า นะ -วะ -รัด). พระมหากษัตริย์จะทรงพระสังวาลนพรัตนในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก.

          เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ ยังใช้สำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในราชการแผ่นดิน แก่พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ประกอบด้วย มหานพรัตนสำหรับห้อยกับสายสะพาย  ดารานพรัตนสำหรับประดับอกเสื้อเบื้องซ้าย และแหวนนวรัตนสำหรับสวมที่นิ้วชี้ด้านขวา แต่ถ้าพระราชทานฝ่ายในจะไม่มีแหวนนวรัตน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปริศนาคำทาย (๑๒ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ปริศนาคำทาย

          ปริศนาคำทาย  เป็นคำถามที่ใช้ทายเล่นสนุก ๆ เพื่อให้ผู้เล่นใช้ความคิด ไหวพริบ ตีความหมายของคำหรือเรื่องราวที่แสดงถึงวัฒนธรรม ประเพณี.  ปริศนาคำทายมีหลายประเภท เช่น ปริศนาคำทายที่เล่นคำผวน ใช้คำพ้องเสียง คำพ้องความหมาย หรือตีความจากปริศนา ผู้ตอบต้องมีความรู้รอบตัวจึงจะตีความหมายนั้นได้ เช่น คำถามว่า  “สี่ตีนเดินมา หลังคามุงกระเบื้อง” คำตอบคือ เต่า. คำถามว่า “สองมือ สองขา สองตา ปากเดียว มีลูกกราวเกรียวทั่วบ้านทั่วเมือง” คำตอบคือ ครู

          ปริศนาคำทายอาจแต่งเป็นโคลง หรือกลอน  แล้วให้ผู้ทายตอบคำถามทีละบรรทัดหรือทีละวรรค ทั้งคำถามและคำตอบจะแสดงความรู้ความสามารถด้านการใช้ภาษาด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อับเฉา (๓ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

อับเฉา

          คำว่า อับเฉา มี ๓ ความหมาย ความหมายแรก หมายถึง ไม่สดชื่น ไม่เบิกบาน เช่น ชีวิตตัวละครตัวนี้ช่างอับเฉาจริง ๆ มีความทุกข์ทั้งเรื่อง

          ความหมายที่ ๒ หมายถึง  ของถ่วงเรือสำเภาเพื่อกันเรือโคลงซึ่งอาจเป็นหินและทราย หรือสิ่งของอื่น ๆ ที่มีน้ำหนักมาก  เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า เอี๊ยบชึง แปลว่า ของหนักที่ใช้ถ่วงใต้ท้องเรือเดินทะเล เช่น  ตุ๊กตาศิลาจีนที่ตั้งอยู่ตรงประตูทางเข้าวัดโพธิ์นั้นเป็นอับเฉาที่มาจากเมืองจีน ไม่ใช่ยักษ์วัดโพธิ์อย่างที่เข้าใจกัน

          ความหมายที่ ๓ หมายถึง ช่องใต้ท้องเรือดำน้ำ สำหรับเปิดให้น้ำเข้าเพื่อให้เรือดำลงใต้น้ำ หรือระบายน้ำออกเพื่อให้เรือลอยตัวขึ้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

แผ่นดินไหว (๑๑ มิถุนายน ๒๕๕๕)

แผ่นดินไหว

          คำว่า แผ่นดินไหว เป็นคำประสมประกอบด้วยคำว่า แผ่นดิน กับ ไหวแผ่นดินไหว หมายถึงปรากฏการณ์การสั่นสะเทือนของพื้นผิวโลก สาเหตุของการเกิดแผ่นดินไหว ส่วนใหญ่เกิดจากธรรมชาติ เป็นการสั่นสะเทือนของพื้นดิน ที่เกิดจากการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกอย่างฉับพลัน   อันเนื่องมาจากการปลดปล่อยพลังงานที่สะสมมากจนเกินกว่าจะรับไว้ได้ภายในโลกออกมาเพื่อปรับสมดุลของเปลือกโลก การเคลื่อนที่นั้นอาจจะเกิดตามมาอีกหลายครั้งติดต่อกันก็ได้. นอกจากนั้นแผ่นดินไหวอาจเกิดจากภูเขาไฟระเบิดและการทดลองระเบิดปรมาณู

          หน่วยที่บอกขนาดและปริมาณการสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหว เรียกว่า  ริกเตอร์  เรียกเต็ม ๆ ว่า  มาตราริกเตอร์. มาจากชื่อของ ชาลส์ ฟาสซิส ริกเตอร์ นักธรณีวิทยาแผ่นดินไหวแห่งสถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผู้คิดค้นและกำหนดการวัดขนาดความรุนแรงของแผ่นดินไหว และเผยแพร่ใน พ.ศ. ๒๔๗๘

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค (๒๑ มิถุนายน ๒๕๕๕)

กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค

          กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค  หมายถึงริ้วกระบวนทางบกที่จัดขึ้นสำหรับพระมหากษัตริย์เมื่อจะเสด็จพระราชดำเนินทางไกลรอนแรมไปทางบก  จัดแยกเป็นกระบวนเฉพาะกระบวนช้าง  กระบวนม้า  หรือกระบวนเดินเท้า  หรือจัดเป็นกระบวนมีทั้งกระบวนช้าง กระบวนม้า และกระบวนเดินเท้า  เช่น  กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารคไปนมัสการพระพุทธบาท  ไปอัญเชิญพระพุทธรูปสำคัญจากหัวเมือง. แต่หากเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก หรือเสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชพิธีสำคัญอื่น ๆ  ภายในพระนคร ส่วนใหญ่ใช้เฉพาะกระบวนเดินเท้า เช่น  ในการพระราชพิธีเฉลิมฉลองพระนครครบ ๑๕๐ ปี พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ เสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารคข้ามสะพานพระพุทธยอดฟ้าไปยังฝั่งธนบุรี และเสด็จกลับโดยกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค  ในการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๓ รอบพระนักษัตร (อ่านว่า นัก-สัด) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หมั่นโถวกับซาลาเปา (๑๒ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

หมั่นโถวกับซาลาเปา

          หมั่นโถว เป็นชื่ออาหารจีนอย่างหนึ่ง ทำด้วยแป้งสาลีนวด หมัก แล้วนึ่ง. หมั่นโถวแบบดั้งเดิมมีทั้งแบบที่มีไส้และไม่มีไส้ หมั่นโถวแบบไม่มีไส้เหมาะจะใช้กินกับอาหารอื่นหรือใช้ติดตัวยามเดินทางไกล เพราะเสียยากกว่าแบบที่มีไส้. หมั่นโถวเป็นอาหารที่มีมานานแล้วและแพร่จากจีนไปสู่ตุรกี เปอร์เซีย เอเชียกลาง เกาหลี และญี่ปุ่น.  หมั่นโถวมีรูปร่างลักษณะและรสชาติคล้ายซาลาเปาซึ่งเพิ่งถือกำเนิดขึ้นในสมัยราชวงศ์ซ้อง ต่างกันที่ซาลาเปาเป็นแป้งสาลีนึ่งทรงกลม ๆ และทำไส้สอดไว้ข้างใน ส่วนหมั่นโถวอาจทำแบบมีไส้หรือไม่มีไส้ก็ได้ และซาลาเปามักจับเป็นรูปจีบด้านบนส่วนหมั่นโถวทำผิวด้านบนให้เรียบและเนียนคล้ายกับผิวหน้าของคน โดยเหตุที่ซาลาเปาต้องมีไส้เสมอ ในสมัยหลัง ๆ หมั่นโถวจึงมักทำเป็นแบบไม่มีไส้เพื่อให้ต่างออกไป หมั่นโถวที่ทำขายในประเทศไทยก็ล้วนแต่เป็นแบบไม่มีไส้ จนบางคนอธิบายหมั่นโถวง่าย ๆ ว่า เป็นซาลาเปาแบบไม่มีไส้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.