โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ (๒๔ เมษายน ๒๕๕๕)

โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ

          โค่นกล้วยอย่าไว้หน่อ หมายถึง ถ้าจะกำจัดสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้หมดสิ้น ต้องไม่ให้เหลือเชื้อที่จะเกิดขึ้นใหม่ได้ เช่น การที่จะปราบศัตรูให้หมดสิ้น ก็ต้องกำจัดให้หมดทั้งตระกูล ไม่เหลือผู้สืบเชื้อสายไว้ เปรียบเหมือนการตัดต้นกล้วย ถ้าจะตัดไม่ให้กล้วยขึ้นมาอีก ก็ต้องขุดหน่อทิ้งด้วย มิฉะนั้นหน่อกล้วยจะงอกขึ้นเป็นต้นใหม่. 

          ดังโคลงสุภาษิตประจำภาพในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม บทหนึ่งว่า

               การโค่นกล้วยอย่าไว้       หน่อแนม
          มักจะเสือกแทรกแซม              สืบเหง้า
          โค่นพาลพวกโกงแกม              กุดโคตร มันเฮย
          จึ่งจักสูญเสื่อมเค้า                   เงื่อนเสี้ยนศัตรู

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระราชวังสนามจันทร์ (๑) (๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๕)

พระราชวังสนามจันทร์ (๑)

          พระราชวังสนามจันทร์เป็นพระราชวังที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างขึ้นด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ ตั้งอยู่บริเวณสระน้ำจันทร์ ซึ่งเป็นสระน้ำโบราณหน้าโบสถ์พราหมณ์หลังองค์พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม  สร้างเสร็จใน พ.ศ. ๒๔๕๔ แล้วพระราชทานนามว่า พระราชวังสนามจันทร์ ตามชื่อสระน้ำจันทร์ และทรงมีพระราชพินัยกรรมแสดงพระราชประสงค์ยกพระราชวังสนามจันทร์ให้เป็นสถานที่ตั้งของโรงเรียนนายร้อยทหารบก โดยมีใจความตอนหนึ่งว่า “เมื่อสิ้นตัวข้าพเจ้าไปแล้ว ข้าพเจ้าขอยกที่นี้ให้แก่รัฐบาลสยามเป็นสิทธิ์ขาด เพื่อทำเป็นโรงเรียนนายร้อยทหารบก” แต่ในปัจจุบัน พระราชวังแห่งนี้อยู่ในความดูแลของสำนักพระราชวัง ส่วนหนึ่งเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์  ส่วนที่เป็นพระที่นั่งต่าง ๆ เปิดให้ประชาชนเข้าชม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สมุดไทย (๗ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

สมุดไทย

          สมุดไทย เป็นคำเรียกกระดาษเขียนหนังสือที่เป็นเอกสารในสมัยโบราณ.  สมุดไทยเป็นกระดาษแผ่นยาวแผ่นเดียว กว้างประมาณ ๑๕-๒๕ เซนติเมตร  ยาวประมาณ ๖๐-๗๐ เซนติเมตร   ทำจากเปลือกไม้ จึงมักเรียกชื่อตามชื่อต้นไม้นั้น ๆ เป็น สมุดข่อย สมุดกระดาษสา.  สมุดไทยมี ๒ สี คือ สีดำกับสีขาว จึงเรียกว่า สมุดไทยดำ  สมุดไทยขาว ด้วย. สมุดไทยเล่มหนึ่งเป็นแผ่นกระดาษยาวแผ่นเดียว   กระดาษแผ่นนี้จะพับเป็นกลีบกลับไปกลับมาลักษณะคล้ายผ้าสไบของผู้หญิงสมัยก่อน  กลีบหนึ่ง คือรอยพับ ๒ หน้า   สมุดไทยเล่มหนึ่งจะมีประมาณ ๓๐-๕๐ กลีบ  วรรณคดีของไทยมักจารึกลงในสมุดไทย เช่น เรื่องพระอภัยมณี ของสุนทรภู่ แต่งเป็นกลอนสุภาพยาว ๙๕ เล่มสมุดไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อบรมบ่มนิสัย (๒๖ มิถุนายน ๒๕๕๕)

อบรมบ่มนิสัย

          อบรมบ่มนิสัย เป็นคำกริยา ประกอบด้วยคำว่า อบรม กับ บ่มนิสัย. อบรม หมายถึง พร่ำสั่งสอนคนที่ยังไม่รู้ดีรู้ชั่วให้เป็นคนดี มีคุณธรรม.  บ่มนิสัย หมายถึง อบรมให้ประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีจนเป็นนิสัย.  เมื่อนำไปรวมกับคำว่า อบรม เป็น อบรมบ่มนิสัย หมายถึง แนะนำพร่ำสอนให้ประพฤติปฏิบัติในทางที่ดี รู้สิ่งใดดี สิ่งใดชั่ว สิ่งใดถูก สิ่งใดผิด  เช่น พ่อแม่อบรมบ่มนิสัยลูกให้ขยัน มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความกตัญญูกตเวที ครูมีหน้าที่สอนความรู้ทางวิชาการให้ศิษย์ และอบรมบ่มนิสัยให้ศิษย์เป็นพลเมืองไทยที่ดี ปฏิบัติตามกฎระเบียบของสถานศึกษาและของบ้านเมือง มีวินัย ตรงต่อเวลา มีสัมมาคารวะ ปฏิบัติตนตามประเพณีและวัฒนธรรมไทย รักภาษาไทยและใช้ภาษาไทยได้ถูกต้องทั้งการออกเสียงและการใช้คำ ใช้ภาษาสุภาพ ไม่หยาบคาย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

มอบตัว (๖ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

มอบตัว

          มอบตัว มาจากคำว่า มอบ ที่แปลว่า ยกให้ กับคำว่า ตัว ที่แปลว่า ตน ตนเอง. เมื่อรวมคำเป็น มอบตัว หมายถึง นำนักเรียนหรือนักศึกษาไปมอบให้อยู่ในความปกครองของโรงเรียนหรือสถานศึกษาที่นักเรียนนักศึกษาเข้าไปศึกษาอยู่. การมอบตัวของนักเรียน ต้องมีพ่อแม่หรือผู้ปกครองไปลงชื่อในเอกสารการมอบตัวของโรงเรียนนั้น ๆ  ต้องมีการกรอกข้อมูลประวัติของนักเรียน บางโรงเรียนอาจมีการตรวจเครื่องแบบที่ถูกระเบียบของโรงเรียนหรือสถานศึกษา ถ้าแต่งกายไม่ถูกระเบียบจะไม่อนุญาตให้มอบตัว. นักเรียน นักศึกษาไม่ควรแต่งกายที่ถูกระเบียบเฉพาะวันมอบตัว แต่ควรแต่งกายถูกระเบียบทุกวัน เพราะเครื่องแบบเป็นศักดิ์ศรีและความภูมิใจของสถานศึกษา

          มอบตัว อีกกรณีหนึ่ง ใช้กับผู้ทำผิดกฎหมาย หมายความว่า ยอมตัวให้อยู่ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่เพื่อสู้คดี เช่น โจรปล้นธนาคารเข้ามอบตัวกับเจ้าหน้าที่ตำรวจแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.