อบรมบ่มนิสัย (๒๖ มิถุนายน ๒๕๕๕)

อบรมบ่มนิสัย

          อบรมบ่มนิสัย เป็นคำกริยา ประกอบด้วยคำว่า อบรม กับ บ่มนิสัย. อบรม หมายถึง พร่ำสั่งสอนคนที่ยังไม่รู้ดีรู้ชั่วให้เป็นคนดี มีคุณธรรม.  บ่มนิสัย หมายถึง อบรมให้ประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีจนเป็นนิสัย.  เมื่อนำไปรวมกับคำว่า อบรม เป็น อบรมบ่มนิสัย หมายถึง แนะนำพร่ำสอนให้ประพฤติปฏิบัติในทางที่ดี รู้สิ่งใดดี สิ่งใดชั่ว สิ่งใดถูก สิ่งใดผิด  เช่น พ่อแม่อบรมบ่มนิสัยลูกให้ขยัน มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความกตัญญูกตเวที ครูมีหน้าที่สอนความรู้ทางวิชาการให้ศิษย์ และอบรมบ่มนิสัยให้ศิษย์เป็นพลเมืองไทยที่ดี ปฏิบัติตามกฎระเบียบของสถานศึกษาและของบ้านเมือง มีวินัย ตรงต่อเวลา มีสัมมาคารวะ ปฏิบัติตนตามประเพณีและวัฒนธรรมไทย รักภาษาไทยและใช้ภาษาไทยได้ถูกต้องทั้งการออกเสียงและการใช้คำ ใช้ภาษาสุภาพ ไม่หยาบคาย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

มอบตัว (๖ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

มอบตัว

          มอบตัว มาจากคำว่า มอบ ที่แปลว่า ยกให้ กับคำว่า ตัว ที่แปลว่า ตน ตนเอง. เมื่อรวมคำเป็น มอบตัว หมายถึง นำนักเรียนหรือนักศึกษาไปมอบให้อยู่ในความปกครองของโรงเรียนหรือสถานศึกษาที่นักเรียนนักศึกษาเข้าไปศึกษาอยู่. การมอบตัวของนักเรียน ต้องมีพ่อแม่หรือผู้ปกครองไปลงชื่อในเอกสารการมอบตัวของโรงเรียนนั้น ๆ  ต้องมีการกรอกข้อมูลประวัติของนักเรียน บางโรงเรียนอาจมีการตรวจเครื่องแบบที่ถูกระเบียบของโรงเรียนหรือสถานศึกษา ถ้าแต่งกายไม่ถูกระเบียบจะไม่อนุญาตให้มอบตัว. นักเรียน นักศึกษาไม่ควรแต่งกายที่ถูกระเบียบเฉพาะวันมอบตัว แต่ควรแต่งกายถูกระเบียบทุกวัน เพราะเครื่องแบบเป็นศักดิ์ศรีและความภูมิใจของสถานศึกษา

          มอบตัว อีกกรณีหนึ่ง ใช้กับผู้ทำผิดกฎหมาย หมายความว่า ยอมตัวให้อยู่ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่เพื่อสู้คดี เช่น โจรปล้นธนาคารเข้ามอบตัวกับเจ้าหน้าที่ตำรวจแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เงือก (๑๖ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

เงือก

          เงือกเป็นสัตว์ในนิยาย ตามเรื่องที่เล่ากันต่อ ๆ มา เงือกมีหน้าเล็กกลมเท่างบน้ำอ้อย มีผู้ที่เคยเห็นโผล่ขึ้นมาเหนือน้ำเพียงท่อนบน เป็นผู้หญิงผมยาว จึงเชื่อกันว่าท่อนล่างคงเป็นปลาเพราะอยู่ในน้ำ

          ในวรรณคดีก็มีเรื่องเงือก เช่น ในเรื่องพระอภัยมณี ของสุนทรภู่ เงือกพ่อแม่และลูกสาวช่วยพาพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ต่อมาเงือกลูกสาวมีลูกกับพระอภัยมณีชื่อ สุดสาคร

          คำว่า เงือก ที่ปรากฏในลิลิตพระลอ หมายถึง สัตว์ชนิดหนึ่งใช้คู่กับคำว่างู มีข้อความตอนบรรยายกองทัพผีที่ปู่เจ้าสมิงพรายส่งเข้ามาในเมืองของพระลอว่า “ตัวขุนให้ขี่ช้าง บ้างขี่เสือขี่สีห์ บ้างขี่หมีขี่หมู บ้างขี่งูขี่เงือก

          คำว่า เงือก น่าจะเป็นคำไทย พระยาอนุมานราชธนค้นคำว่า เงือก ในภาษาไทต่าง ๆ พบว่าภาษาไทอาหม เงือกแปลว่าสัตว์น้ำในนิยาย นาคน้ำ. ในภาษาไทใหญ่ เงือกแปลว่าจระเข้. ในภาษาไทขาว เงือกแปลว่างูที่ปรากฏในนิยายว่าอยู่ตามห้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลอยอังคาร (๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ลอยอังคาร

          ลอยอังคาร เป็นคำประสมประกอบด้วยคำว่า ลอย กับ อังคาร. อังคาร แปลว่า เถ้าถ่านของศพที่เผาแล้ว. ลอยอังคาร เป็นคำเรียกพิธีลอยเถ้าถ่านของศพที่เผาแล้วลงน้ำ สันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากชาวฮินดูในประเทศอินเดีย เนื่องจากชาวฮินดูจะเผาศพกันที่ริมแม่น้ำคงคา ซึ่งเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ และเมื่อเสร็จพิธีจะกวาดทั้งกระดูกและเถ้าลงแม่น้ำ เพราะเชื่อว่าทำให้ผู้ล่วงลับเป็นผู้บริสุทธิ์ได้ไปสู่สวรรค์

          คนไทยคงถือตามคติดังกล่าวนี้ แต่บุตรหลานจะเก็บอัฐิหรือกระดูกที่เผาแล้วและเถ้าอังคารส่วนหนึ่งไปเก็บไว้ในที่อันควร เช่น สถูป หรือใส่โกศไว้บูชาที่บ้าน ส่วนที่เหลือจึงนำไปลอยในทะเล แม่น้ำ หรือแหล่งน้ำที่ญาติ ๆ เห็นว่าเหมาะสม เชื่อว่าผู้ล่วงลับไปแล้วจะร่มเย็นเป็นสุข เหมือนน้ำที่มีแต่ความชุ่มเย็น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.