พริบพรี (๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

พริบพรี

คำว่า พริบพรี (อ่านว่า พฺริบ-พฺรี) เขียน พ พาน  ร เรือ  สระอิ  บ ใบไม้   พ พาน  ร เรือ  สระอี เป็นชื่อเมืองเพชรบุรีในสมัยโบราณ. คำนี้มีปรากฏในเอกสารและวรรณคดีโบราณ เช่น นิราศเมืองเพชร ของสุนทรภู่ มีข้อความตอนหนึ่งว่า

“พอแดดร่มลมชายสบายจิต                     เที่ยวชมทิศทุ่งทางกลางวิถี

ทั่วประเทศเขตแคว้นแดนพริบพรี           เหมือนจะชี้ไปไม่พ้นแต่ต้นตาล”

ชื่อเมือง พริบพรี เอกสารบางฉบับ เรียกว่า เพชรพรี (อ่านว่า เพ็ด-พฺรี) ดังปรากฏในเรื่องสั้นเรื่อง “ยังไงอิฉันถึงได้เป็นอีสาวทึนทึก” ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ดังข้อความที่แม่หง ตัวเอกหญิงในเรื่องกล่าวถึงนายตุ้ย พ่อหม้ายลูกติดว่า “เขาช่างพูด  ปากละหวานยิ่งกว่าน้ำตาลปีบเพชรพรีขึ้นไปเสียอีก…” แสดงว่าเมืองนี้มีชื่อเรื่องทำน้ำตาลมาแต่โบราณ

๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๒

เกี้ยมอี๋ (๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

เกี้ยมอี๋

คำว่า เกี้ยมอี๋ มาจากคำภาษาจีนแต้จิ๋วว่า เจียมอี๊.  เจียม แปลว่า แหลม. อี๊ แปลว่า ลูกกลม ๆ. เจียมอี๊ หรือ เกี้ยมอี๋ หมายถึง ของกินชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งข้าวเจ้าเป็นตัวเล็ก ๆ ยาวรี หัวท้ายแหลมคล้ายลอดช่อง  ใช้ปรุงเป็นอาหารเช่นเดียวกับเส้นก๋วยเตี๋ยว. เกี้ยมอี๋แบบดั้งเดิมของจีนปรุงแบบก๋วยเตี๋ยวน้ำ แต่ไทยอาจดัดแปลงเป็นก๋วยเตี๋ยวแห้ง

อาหารจีนอีกชนิดหนึ่งที่มีชื่อใกล้เคียงกัน คือ ขนมอี๋ มีลักษณะเป็นลูกกลม ๆ คล้ายขนมบัวลอย ต้มน้ำตาลไม่ใส่กะทิ เป็นของกินในวันสารทเรียกว่าวันสารทขนมอี๋ ซึ่งตรงกับวันเหมายัน (อ่านว่า เห-มา-ยัน) คือวันที่ซีกโลกเหนือมีกลางคืนยาวนานที่สุดและกลางวันสั้นที่สุด

๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๒

โชฎึก (๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

โชฎึก

โชฎึก เขียน สระโอ ช ช้าง  ฎ ชฎา สระอึ ก ไก่ เป็นคำโบราณที่ยังมีใช้อยู่ แปลว่า ผู้มีความรุ่งเรือง, ผู้มีความสว่างไสว. ตรงกับคำที่มาจากภาษาบาลี ว่า โชติก (อ่านว่า โช-ติ-กะ). คำว่า โชฎึก ใช้เป็นส่วนหนึ่งของราชทินนาม โชฎึกราชเศรษฐี เช่น พระยาโชฎึกราชเศรษฐี เป็นตำแหน่งเจ้ากรมท่าซ้าย มีหน้าที่ควบคุมดูแลการค้าขายและการเดินเรือสำเภาของหลวงเพื่อค้าขายกับจีน. เหตุที่เรียกชื่อตำแหน่งว่าเจ้ากรมท่าซ้าย เพราะในสมัยโบราณเมื่อมองจากแม่น้ำออกสู่ทะเล จีนเป็นดินแดนฝั่งซ้ายตามการกำหนดซ้ายขวาในสมัยนั้น พระยาโชฎึกราชเศรษฐีมีหน้าที่เป็นหัวหน้าควบคุมชาวจีนในประเทศไทย ร่างและแปลพระราชสาส์นระหว่างไทยกับจีนด้วย

๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๒

ตอบโจทย์ (๑๕ พฤษภาคม ๒๕๖๒)

ตอบโจทย์

            ตอบโจทย์ ประกอบด้วยคำว่า ตอบ กับ โจทย์. คำว่า ตอบ มีความหมายว่า กล่าวเมื่อมีผู้ถาม หรือแจ้งกลับไปให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้ เช่น ตอบคำถาม  ตอบปัญหา ตอบจดหมาย. ส่วนคำว่า โจทย์ เขียน สระโอ จ จาน ท ทหาร ย ยักษ์ การันต์ หมายถึง คำถามในวิชาคณิตศาสตร์ เช่น  โจทย์เลขข้อนี้ยากมาก. หรือหมายถึง เรื่องที่ต้องหาคำตอบ เช่น เรื่องความแห้งแล้งจนปลูกพืชไม่ได้เป็นโจทย์ที่รัฐบาลต้องรีบหาทางแก้ไข. เมื่อรวมกันเป็นคำว่า ตอบโจทย์ หมายถึง สนองความต้องการหรือความประสงค์ของกลุ่มคนที่มีปัญหา เช่น การสร้างแฟลตสูง ๆ ในราคาถูกให้แก่คนยากจนได้พักอาศัย ตอบโจทย์ความต้องการของชาวชุมชนแออัดได้ดี.  การผลิตอาหารสำเร็จรูปแช่แข็งออกจำหน่าย ตอบโจทย์ผู้ที่ต้องการบริโภคอาหารหลากหลายชนิดโดยไม่ต้องเสียเวลาปรุงเอง.

๑๕ พฤษภาคม ๒๕๖๒

ราชบัณฑิตยสถาน

ราชบัณฑิตยสถาน

นักเรียน : หนูใช้พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานในการเขียนภาษาไทย ราชบัณฑิตยสถาน คืออะไรคะ

ครู : ราชบัณฑิตยสถานเป็นหน่วยงานที่ก่อตั้งมา ๗๓ ปีแล้ว  มีอำนาจหน้าที่ในการค้นคว้าวิจัย  แล้วนำผลงานที่ได้สร้างสรรค์ออกเผยแพร่ให้เป็นคุณประโยชน์แก่ประเทศและประชาชน  ดำเนินงานเกี่ยวกับการจัดทำพจนานุกรม สารานุกรม อักขรานุกรม อนุกรมวิธาน การบัญญัติศัพท์วิชาการต่าง ๆ รวมทั้งการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วิชาการภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย

          ที่สำคัญคือ ราชบัณฑิตยสถานเป็นหน่วยงานหลักที่มีหน้าที่กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย การอนุรักษ์ภาษาไทยมิให้แปรเปลี่ยนไปในทางที่เสื่อม และการส่งเสริมภาษาไทยซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของชาติให้ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้น  ผลงานของราชบัณฑิตยสถานที่เป็นที่รู้จักคือ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน  นอกจากนี้ ยังมีการบัญญัติศัพท์สาขาวิชาต่าง ๆ ด้วย เช่น คำว่า video บัญญัติศัพท์ว่า วีดิทัศน์ คำว่า globalization บัญญัติศัพท์ว่า  โลกาภิวัตน์

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.