เงือก (๑๖ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

เงือก

          เงือกเป็นสัตว์ในนิยาย ตามเรื่องที่เล่ากันต่อ ๆ มา เงือกมีหน้าเล็กกลมเท่างบน้ำอ้อย มีผู้ที่เคยเห็นโผล่ขึ้นมาเหนือน้ำเพียงท่อนบน เป็นผู้หญิงผมยาว จึงเชื่อกันว่าท่อนล่างคงเป็นปลาเพราะอยู่ในน้ำ

          ในวรรณคดีก็มีเรื่องเงือก เช่น ในเรื่องพระอภัยมณี ของสุนทรภู่ เงือกพ่อแม่และลูกสาวช่วยพาพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ต่อมาเงือกลูกสาวมีลูกกับพระอภัยมณีชื่อ สุดสาคร

          คำว่า เงือก ที่ปรากฏในลิลิตพระลอ หมายถึง สัตว์ชนิดหนึ่งใช้คู่กับคำว่างู มีข้อความตอนบรรยายกองทัพผีที่ปู่เจ้าสมิงพรายส่งเข้ามาในเมืองของพระลอว่า “ตัวขุนให้ขี่ช้าง บ้างขี่เสือขี่สีห์ บ้างขี่หมีขี่หมู บ้างขี่งูขี่เงือก

          คำว่า เงือก น่าจะเป็นคำไทย พระยาอนุมานราชธนค้นคำว่า เงือก ในภาษาไทต่าง ๆ พบว่าภาษาไทอาหม เงือกแปลว่าสัตว์น้ำในนิยาย นาคน้ำ. ในภาษาไทใหญ่ เงือกแปลว่าจระเข้. ในภาษาไทขาว เงือกแปลว่างูที่ปรากฏในนิยายว่าอยู่ตามห้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลอยอังคาร (๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ลอยอังคาร

          ลอยอังคาร เป็นคำประสมประกอบด้วยคำว่า ลอย กับ อังคาร. อังคาร แปลว่า เถ้าถ่านของศพที่เผาแล้ว. ลอยอังคาร เป็นคำเรียกพิธีลอยเถ้าถ่านของศพที่เผาแล้วลงน้ำ สันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากชาวฮินดูในประเทศอินเดีย เนื่องจากชาวฮินดูจะเผาศพกันที่ริมแม่น้ำคงคา ซึ่งเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ และเมื่อเสร็จพิธีจะกวาดทั้งกระดูกและเถ้าลงแม่น้ำ เพราะเชื่อว่าทำให้ผู้ล่วงลับเป็นผู้บริสุทธิ์ได้ไปสู่สวรรค์

          คนไทยคงถือตามคติดังกล่าวนี้ แต่บุตรหลานจะเก็บอัฐิหรือกระดูกที่เผาแล้วและเถ้าอังคารส่วนหนึ่งไปเก็บไว้ในที่อันควร เช่น สถูป หรือใส่โกศไว้บูชาที่บ้าน ส่วนที่เหลือจึงนำไปลอยในทะเล แม่น้ำ หรือแหล่งน้ำที่ญาติ ๆ เห็นว่าเหมาะสม เชื่อว่าผู้ล่วงลับไปแล้วจะร่มเย็นเป็นสุข เหมือนน้ำที่มีแต่ความชุ่มเย็น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นพรัตน์ (๒) (๑๔ กรกฎาคม ๒๕๕๕)

นพรัตน์ (๒)

          นพรัตน์ เป็นชื่อเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตระกูลหนึ่ง มีชื่อเต็มว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (อ่านว่า นบ-พะ -รัด-ราด-ชะ-วะ -รา-พอน) เป็นเครื่องต้นของพระมหากษัตริย์ ประกอบด้วย พระสังวาลนพรัตน (อ่านว่า สัง-วาน-นบ-พะ -รัด) มหานพรัตน (อ่านว่า มะ -หา-นบ-พะ -รัด) ดารานพรัตน (อ่านว่า ดา-รา-นบ-พะ -รัด) และแหวนนวรัตน (อ่านว่า นะ -วะ -รัด). พระมหากษัตริย์จะทรงพระสังวาลนพรัตนในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก.

          เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ ยังใช้สำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในราชการแผ่นดิน แก่พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ประกอบด้วย มหานพรัตนสำหรับห้อยกับสายสะพาย  ดารานพรัตนสำหรับประดับอกเสื้อเบื้องซ้าย และแหวนนวรัตนสำหรับสวมที่นิ้วชี้ด้านขวา แต่ถ้าพระราชทานฝ่ายในจะไม่มีแหวนนวรัตน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.