ลอยอังคาร (๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๕)

ลอยอังคาร

          ลอยอังคาร เป็นคำประสมประกอบด้วยคำว่า ลอย กับ อังคาร. อังคาร แปลว่า เถ้าถ่านของศพที่เผาแล้ว. ลอยอังคาร เป็นคำเรียกพิธีลอยเถ้าถ่านของศพที่เผาแล้วลงน้ำ สันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลมาจากชาวฮินดูในประเทศอินเดีย เนื่องจากชาวฮินดูจะเผาศพกันที่ริมแม่น้ำคงคา ซึ่งเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ และเมื่อเสร็จพิธีจะกวาดทั้งกระดูกและเถ้าลงแม่น้ำ เพราะเชื่อว่าทำให้ผู้ล่วงลับเป็นผู้บริสุทธิ์ได้ไปสู่สวรรค์

          คนไทยคงถือตามคติดังกล่าวนี้ แต่บุตรหลานจะเก็บอัฐิหรือกระดูกที่เผาแล้วและเถ้าอังคารส่วนหนึ่งไปเก็บไว้ในที่อันควร เช่น สถูป หรือใส่โกศไว้บูชาที่บ้าน ส่วนที่เหลือจึงนำไปลอยในทะเล แม่น้ำ หรือแหล่งน้ำที่ญาติ ๆ เห็นว่าเหมาะสม เชื่อว่าผู้ล่วงลับไปแล้วจะร่มเย็นเป็นสุข เหมือนน้ำที่มีแต่ความชุ่มเย็น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลูกบาศก์ (๒) (๒๖ สิงหาคม ๒๕๕๕)

ลูกบาศก์ (๒)

          คำว่า ลูกบาศก์ แปลว่า ลูกเต๋า. ลูกบาศก์แบบแรกที่คนไทยรู้จักคือลูกบาศก์แบบอินเดียซึ่งมีหน้าแต้มจำนวน ๔ หน้า. คนไทยรู้จักลูกบาศก์แบบนี้มาช้านานแล้ว ดังที่นักโบราณคดีได้ขุดพบลูกบาศก์แบบอินเดียจำนวนหนึ่งที่เมืองอู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอู่ทอง เมื่อไทยติดต่อกับจีนและรับลูกเต๋าแบบจีน ซึ่งมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยม ๖ ด้านเท่ากันเข้ามา ก็เรียกว่า ลูกบาศก์ ดังใน วรรณกรรมอิงพงศาวดารจีน เรื่องซ้องกั๋ง ตอนที่ลีขุยชวนเซียวเตียอิดเจ้าของบ่อนเล่นพนันทอดลูกเต๋า ใช้คำว่า ลูกบาศก์ ดังข้อความว่า “…เซียวเตียอิดก็เอาลูกบาศก์มาวางไว้กลางกั๊ก ลีขุยจับลูกบาศก์ขึ้นทอดเป็นเอี่ยวทั้งสองครั้ง…”

          ปัจจุบันไม่มีผู้ใช้คำว่า ลูกบาศก์ ในความหมายว่า ลูกเต๋า อีกต่อไป คำว่า ลูกบาศก์ ที่หมายถึง ลูกเต๋า จึงปรากฏเฉพาะในภาษาหนังสือสมัยก่อน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มงคล (๑๖ กันยายน ๒๕๕๕)

มงคล

          มงคล เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤตว่า มงฺคล (อ่านว่า มัง-คะ -ละ) แปลว่า เหตุที่นำมาซึ่งความเจริญ และป้องกันไม่ให้สิ่งที่เลวร้ายมากล้ำกราย.     

          ในภาษาไทย คำว่า มงคล  มีหลายความหมาย.  ความหมายหนึ่ง  เป็นคำเรียกงานฉลองที่จัดขึ้นเพื่อความสุข ว่า งานมงคล เช่น งานแต่งงาน งานฉลองวันเกิด งานทำบุญขึ้นบ้านใหม่  ตรงข้ามกับงานศพ  ซึ่งเรียกว่า งานอวมงคล.   สายสิญจน์ที่ทำเป็นห่วง ๒ ห่วง สวมศีรษะบ่าวสาวคู่สมรสในงานแต่งงานเรียกว่า  มงคลแฝด  เป็นเครื่องหมายเพื่อแสดงว่าบ่าวสาวคู่นั้นมีความสัมพันธ์ที่ดีและเป็นคนคนเดียวกัน.  งานแต่งงานเรียกว่า งานมงคลสมรส  ทุกสิ่งที่เกิดและใช้ในงานนั้นจะเป็นสิ่งที่ถือว่าเป็นมงคล  ไม่ว่าจะเป็นอาหาร  สีสันของเครื่องใช้  ดอกไม้  ตลอดจนคำพูดที่จะกล่าวในวันนั้นก็ถือว่าต้องเป็นมงคล คือสิ่งที่นำความเจริญและความดีมาให้.  

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.