คากิ (๒ สิงหาคม ๒๕๕๕)

คากิ

          คากิ มาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า ตือคากิ แปลว่า ตีนและขาของหมู แต่มักเรียกสั้น ๆ ว่า คากิ  คนจีนนิยมนำขาหมูทั้งขารวมทั้งส่วนตีนของหมูไปประกอบอาหาร เช่น ต้มซุปหรือทอดกระเทียมพริกไทย  ส่วนคนไทยอาจนำไปทำต้มยำ แต่ที่นิยมที่สุดคือนำไปทำพะโล้. การทำพะโล้ขาหมู มักตัดขาหมูเป็นชิ้นใหญ่ ๆ ๒ ชิ้น ชิ้นบนตั้งแต่ต้นขาถึงเหนือข้อ ชิ้นล่างตั้งแต่ข้อจนถึงปลายตีน เพื่อไม่ให้เนื้อของขาหมูยุ่ยแยกจากกันแม้ว่าจะตุ๋นนาน ๆ ก็ตาม ขาหมูพะโล้ส่วนล่างจึงเห็นส่วนตีนติดอยู่กับส่วนขา คนจีนแต้จิ๋วจึงเรียกว่า คากิ แปลว่า ตีนและขา หรือ ตีนที่ติดอยู่กับขา แต่เมื่อใช้คำนี้ไปนาน ๆ คำว่า คากิ ก็มีความหมายแคบลง คือหมายถึงเฉพาะตีนหมูที่เป็นอาหารเท่านั้น  คากิเป็นอาหารที่มีเจลลาตินสูงเหมาะแก่ผู้มีปัญหาเรื่องผมและผิวพรรณ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.
 

อติพจน์ (๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๕)

อติพจน์

          อติพจน์ เป็นคำที่บัญญัติให้ตรงกับภาษาอังกฤษว่า hyperbole (อ่านว่า ไฮ-เพอ-โบ -ลี่) ประกอบด้วยคำว่า อติ แปลว่า ยิ่ง กับคำว่า พจน์ แปลว่า คำพูด ถ้อยคำ.  อติพจน์ หมายถึง คำกล่าวที่เกินจริง. คำที่เปรียบเทียบเกินกว่าจะเป็นจริงได้ เช่น คำอวยพรว่า ขอให้มีอายุยืนถึงหมื่นปี. คำกล่าวชมนางในวรรณคดี เช่นในเรื่องศกุนตลา ว่า

                    “ดูผิวสินวลละอองอ่อน          มะลิซ้อนดูดำไปหมดสิ้น
                    สองเนตรงามกว่ามฤคิน         นางนี้เป็นปิ่นโลกา”.

หรือคำบรรยายอารมณ์ของตัวละคร เช่นในโคลงกวีโบราณว่า “เรียมไห้ชลเนตรถ้วม    ถึงพรหม”. เป็นคำกล่าวที่เกินจริงเพื่อสร้างอารมณ์ให้ผู้อ่านเกิดความประทับใจ ซาบซึ้งเป็นพิเศษ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

น่าย (๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๕)

น่าย

          น่าย เป็นอาการที่ของแข็ง ของแห้ง หรือของเหนียว ที่แช่น้ำไว้อมน้ำจนอ่อนตัวลงหรือยุ่ย เช่น ก่อนที่จะเอาข้าวสารไปโม่ต้องแช่น้ำไว้ให้น่ายเสียก่อน ผ้าลายผืนใหม่ลงแป้งไว้แข็ง เอาไปแช่น้ำให้น่ายเสียก่อน เวลาซักจะได้ขยี้ได้ง่ายขึ้น ผมถูกฝุ่นจับตัวเป็นสังกะตัง ต้องแช่น้ำให้น่ายเสียก่อนจึงจะสระผมได้ง่าย

          ปัจจุบันบางคนไม่รู้จักคำว่า น่าย จึงใช้คำอื่นแทน เช่น นิ่ม นุ่ม ยุ่ย เช่น เอาข้าวสารไปแช่น้ำให้นิ่มก่อนนำไปโม่. สิ่งที่แช่น้ำ ถ้าใช้คำว่า นิ่ม จะหมายความว่า อ่อนตัวลงโดยไม่มีลักษณะยุ่ยออก เช่น วุ้นเส้นแช่น้ำให้นิ่มก่อนปรุงอาหาร แต่ข้าวสารต้องแช่น้ำให้น่าย จึงจะโม่ได้ง่าย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.