รุน (๒๓ มกราคม ๒๕๕๖)

รุน

          รุน หมายถึง อาการใช้มือดันหลังผู้ใดผู้หนึ่งเบา ๆ ให้เดินไปข้างหน้าโดยที่ผู้ดันหลังนั้นเดินตามไปด้วย เช่น หญิงสาวไม่กล้าออกไปพบชายหนุ่มที่มาขอเธอกับพ่อแม่ พี่เลี้ยงของเธอจึงรุนหลังเธอให้ออกไปที่ห้องรับแขก. รุน ยังหมายถึง ถือหรือจับสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วใช้กำลังพาสิ่งนั้นเคลื่อนไปข้างหน้า โดยที่ผู้นั้นเคลื่อนตัวไปด้วย เช่น ผู้ที่อยู่ตามริมคลองมักจะใช้เครื่องมือจับสัตว์น้ำที่เรียกว่า รุน เพื่อรุนกุ้งตามริมน้ำ. อวนเล็ก ๆ ที่ติดตั้งบริเวณหัวเรือ ให้เรือรุนเคลื่อนที่ไปเพื่อจับสัตว์น้ำในระดับน้ำตื้น เรียกว่า อวนรุน. นอกจากนี้ รุน ยังหมายถึงกิริยาใช้พายเล็ก ๆ ไสขนมเรื่อย ๆ ไม่ให้ติดกระทะ หรือไสขนมหม้อแกงให้เนื้อถั่วผสมเข้ากับกะทิและไข่ไม่ให้ถั่วนอนก้นก่อนนำไปผิงก็เรียกว่า รุน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

อุปถัมภ์ (๑) (๑๒ มกราคม ๒๕๕๖)

อุปถัมภ์ (๑)

          อุปถัมภ์ หมายความว่า ค้ำชู ทะนุบำรุง เช่น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ ได้ทรงตั้งพระราชปณิธานว่า “ตั้งใจจะอุปถัมภก ยอยกพระพุทธศาสนา” คำว่า อุปถัมภก แปลว่า ผู้อุปถัมภ์. ปัจจุบันคำว่า อุปถัมภ์ ใช้ในความหมายว่า ช่วยเหลือด้านการเงินเพื่อให้ดำรงอยู่ได้ และได้ลดฐานะลงเป็นการช่วยเหลือผู้ที่ด้อยกว่า เช่น เมื่อพ่อแม่ตายด้วยอุบัติเหตุ สมศรีขาดคนอุปถัมภ์จึงไม่ได้เล่าเรียนตามที่หวัง. ถึงจะเป็นกำพร้าแต่สมชายมีญาติอุปถัมภ์เขาให้เรียนหนังสือ เขาจึงได้เรียนจนจบปริญญา. ผู้ที่ให้เงินช่วยเหลือโดยมีข้อแลกเปลี่ยน ก็เรียกว่า ผู้อุปถัมภ์ เช่น ผู้ที่ให้เงินจัดรายการโทรทัศน์ จัดการประชุม จัดการแสดงต่าง ๆ มักมีการแลกเปลี่ยนกับการโฆษณาสินค้าของผู้อุปถัมภ์นั้น. ผู้อุปถัมภ์ ในความหมายนี้ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า sponsor

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปา-ขว้าง-เขวี้ยง (๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๕)

ปา-ขว้าง-เขวี้ยง

          ปา เป็นคำกริยา หมายถึง ซัดสิ่งที่อยู่ในมือออกไป เช่น เขาปากระดาษลงตะกร้า. เขาเล่นปาเป้าได้รางวัลมากมาย.

          ขว้าง เป็นคำกริยา หมายถึง ซัดสิ่งที่อยู่ในมือออกไปไกล แรงกว่าปาและมีเป้าหมายที่จะให้สิ่งที่ขว้างนั้นไปให้ถึง เช่น เด็ก ๆ แข่งกันขว้างก้อนกรวดลงน้ำอย่างสนุกสนาน.  เขาขว้างลูกบอลส่งให้เพื่อนร่วมทีม.

          เรียกกรีฑาประเภทลานอย่างหนึ่งซึ่งผู้แข่งขันจะต้องยืนอยู่ในวงเขตที่กำหนด แล้วขว้างจานไม้กลมตรงกลางนูนออกไปให้ไกลที่สุด ว่า กรีฑาขว้างจักร

          เขวี้ยง เป็นอาการเหมือนขว้าง แต่เหวี่ยงออกไปแรงและรวดเร็ว เช่น เขาเขวี้ยงจานข้าวไปกระทบฝาผนังด้วยความโกรธอย่างยิ่ง

          คำว่า ขว้าง ใช้เป็นคำซ้อนกับคำว่า ปา มีความหมายว่า ขว้างหรือเขวี้ยงสิ่งของจำนวนมากออกไป เช่น เธอขว้างปาถ้วยชามแตกกระจายเพราะโมโหที่เขาไม่กลับมา เด็ก ๆ ขว้างปาของเล่นเข้าใส่กันชุลมุน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.