กระบวน กับ ขบวน (๗ สิงหาคม ๒๕๕๐)

กระบวน กับ ขบวน

          คำว่า กระบวน กับ ขบวน เป็นคำที่มีเสียงใกล้เคียงกันแต่ใช้ต่างกัน คือ กระบวน หมายความถึง แบบแผน วิธีการ ใช้กับการจัดสิ่งต่าง ๆ ตามแบบแผน เช่น คุณจะต้องจัดที่นั่งผู้รับเชิญมาในงานตามกระบวนที่ถือปฏิบัติกันมา. การเขียนหนังสือไทยต้องเขียนตามกระบวนที่ถือมาแต่โบราณ.   กระบวน ยังหมายถึง กลุ่มของสิ่งเดียวกัน เช่น ในกระบวนเด็กด้วยกัน เขาเป็นคนที่ขยันที่สุด.

          ส่วน ขบวน ใช้กับ หมู่คนหรือสิ่งอื่นที่จัดกันเป็นแถวเป็นแนว ซึ่งมักจะมีแบบแผนเดียวกัน เช่น ขบวนแห่ขันหมาก. ขบวนทหารสวนสนาม. ขบวนรถบุปผชาติ. และใช้หมายถึง กลุ่มคนที่เคลื่อนไปพร้อมกัน เช่น พี่น้องพากันมาเป็นขบวน. ชาวบ้านยกขบวนกันไปพัฒนาหมู่บ้าน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัก-ท้วง-ทักท้วง (๖ กรกฎาคม ๒๕๕๐)

ทัก-ท้วง-ทักท้วง

          คำว่า ทักท้วง ประกอบด้วยคำว่า ทัก และคำว่า ท้วง ทั้ง ๒ คำนี้ต่างก็หมายถึงบอกข้อบกพร่องผิดพลาดของผู้ที่เราพูดด้วย แต่ความหมายต่างกันเล็กน้อย

          คำว่า ทัก มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งคือ เตือนให้รู้ข้อผิดพลาดซึ่งอีกฝ่ายหนึ่งยังไม่รู้หรือบอกสิ่งผิดปรกติ เช่น น้องทักว่าพี่ลืมปิดหน้าต่าง. แม่ทักว่ากระโปรงเปื้อน.

          ส่วนคำว่า ท้วง หมายถึง กล่าวทันทีที่เห็นว่าอีกฝ่ายหนึ่งทำผิด เช่น ลูกค้าท้วงว่าเจ้าของร้านทอนเงินให้ไม่ครบ.

          คำว่า ทัก กับคำว่า ท้วง อาจใช้ซ้อนกันเป็น ทักท้วง หมายถึง กล่าวหรือแสดงออกเป็นทำนองว่ายังไม่เห็นด้วย เช่น คุณเห็นว่าเขาทำผิด ทำไมถึงไม่ทักท้วง. นักวิชาการทักท้วงบางประเด็นในรัฐธรรมนูญ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โจงกระเบน (๒๗ สิงหาคม ๒๕๕๐)

โจงกระเบน

          โจงกระเบน เป็นวิธีการนุ่งผ้าแบบหนึ่ง ผู้ที่หัดรำไทยหรือหัดโขนจะต้องนุ่งผ้าโจงกระเบนเพื่อให้รำได้สะดวก   วิธีนุ่งผ้าโจงกระเบนคือ ใช้ผ้าที่มีขนาดยาวประมาณ ๓ เมตรครึ่ง นุ่งขมวดเป็นชายพกไว้ที่เอว แล้วม้วนชายผ้าด้านกว้างทั้ง ๒ ที่ประกบกันอยู่ตรงด้านหน้าให้เป็นหางยาว แล้วดึงลอดหว่างขาไปเหน็บไว้ที่ด้านหลังบริเวณเอว ร่างกายส่วนหลังช่วงตั้งแต่บริเวณที่เหน็บชายกระเบนนั้นลงไป จึงเรียกว่า กระเบนเหน็บ

          คำว่า โจงกระเบน เป็นคำที่ตรงกับภาษาเขมรว่า จงกฺบิน (อ่านว่า จอง-เกฺบิน)  จง (อ่านว่า จอง) แปลว่าผูก  กฺบิน (อ่านว่า เกฺบิน) เป็นคำเรียกชายของผ้านุ่งที่ม้วนขึ้นไปเหน็บไว้ข้างหลัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บาดทะยัก (๖ กันยายน ๒๕๕๐)

บาดทะยัก

          บาดทะยัก เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียชนิด Clostidium tetani (อ่านว่า คฺลอส-ติ-เดียม  เต็ด-ตา-ไน) เชื้อเข้าสู่ร่างกายทางบาดแผล เช่น แผลจากตะปูตำ อุบัติเหตุ  แบคทีเรียนี้สร้างพิษ ซึ่งเป็นชีวพิษชนิดหนึ่ง และกระจายออกไปจากบริเวณบาดแผล

          ชีวพิษจากเชื้อนี้มีผลเพิ่มความไวต่อการกระตุ้นปลายประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อทั่วตัวแข็งเกร็งจนหลังแอ่น เมื่อมีอะไรมาสัมผัสร่างกายก็ยิ่งทำให้เกร็งมากขึ้นจนมีอาการชักกระตุก รักษาได้ด้วยยาจำพวกเพ็นนิซิลลิน

          อาการชักกระตุกที่เกิดจากบาดแผลนี้ น่าจะเป็นที่มาของชื่อโรคนี้ว่า บาดทะยัก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.