ลุ้ง (๒๐ มิถุนายน ๒๕๕๖)

ลุ้ง

          ลุ้ง เป็นภาชนะสำหรับใส่อาหาร เครื่องนุ่งห่ม หรือสิ่งของอย่างอื่น นิยมใช้กันในสมัยโบราณ ตัวลุ้งทำด้วยไม้ โลหะ หรือวัสดุอื่น เป็นรูปทรงกลมหรือรูปทรงกระบอก มีฝาที่ทำรูปทรงเหมาะกับสิ่งของที่บรรจุในลุ้ง

          ลุ้งสำหรับใส่อาหาร ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง ทรงกลมเตี้ย มีฝารูปร่างเหมือนฝาชีคลุมปิด ภายในจัดถ้วยใส่กับข้าวเป็นสำรับถวายพระสงฆ์ที่มีฐานะต่ำกว่าพระราชาคณะ หรือเจ้านายที่มิได้ทรงกรม หรือสำหรับขุนนาง. ลุ้งสำหรับใส่เครื่องนุ่งห่ม มักทำด้วยไม้ไผ่สาน ลงสมุก ทารัก มีฝาปิดกันฝุ่นละออง กันแมลง กันหนู และช่วยรักษากลิ่นหอมที่อบผ้าให้อยู่ทนนาน. ลุ้งสำหรับใส่เครื่องประดับศีรษะ เช่น ชฎา หัวโขน มักทำด้วยไม้ ทองเหลือง หรือสังกะสี รูปทรงและขนาดของตัวลุ้งกับฝาจะพอดีกับรูปทรงและขนาดของเครื่องประดับศีรษะแต่ละชนิด.

          ปัจจุบันมีลุ้งสำหรับใส่อัฐิเพื่อนำไปลอยน้ำ ตัวลุ้งทำด้วยดินเหนียว รูปทรงกลม มีฝาปิด ลุ้งดินเหนียวที่ไม่ได้เผาแบบนี้สามารถย่อยสลายได้ง่าย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มืออ่อน-มือแข็ง (๙ มิถุนายน ๒๕๕๖)

มืออ่อน-มือแข็ง

          มืออ่อน หมายถึง มือของผู้ที่ฟ้อนรำซึ่งถูกดัดให้นิ้วอ่อนโค้งไปด้านหลัง เพื่อให้รำได้สวยงาม เมื่อใช้เป็นความเปรียบ มืออ่อน หมายถึงนอบน้อม ยกมือไหว้คนได้ง่าย เป็นคำที่ผู้ใหญ่ชมผู้น้อย เช่น เด็กคนนี้มืออ่อน พบผู้ใหญ่ก็ไหว้อย่างนอบน้อมทุกครั้ง พ่อแม่เขาอบรมมาดี. ใช้ว่า มือไม้อ่อน ก็ได้ เช่น เป็นเด็กเป็นเล็กต้องมือไม้อ่อนเข้าไว้ พบผู้ใหญ่ก็ไหว้ทุกครั้งนะลูก.

          อีกความหมายหนึ่ง มืออ่อน ใช้หมายความว่า ไม่ค่อยมีฝีมือหรือมีความสามารถน้อยกว่าเกณฑ์หรือความคาดหวัง เช่น เขายังเป็นนักเทนนิสมืออ่อน คงไม่ผ่านการแข่งขันรอบคัดเลือกครั้งนี้ ลูกน้องคุณคนนี้ยังมืออ่อนนัก จะให้เป็นหัวหน้าฝ่ายไม่ได้หรอก

          มือไม้อ่อน มีอีกความหมายหนึ่ง เหมือนกับคำว่า มืออ่อนตีนอ่อน หมายถึง มีอาการหมดแรงเพราะตกใจหรือเสียใจ เช่น เธอเข้าบ้านมาเห็นข้าวของถูกรื้อค้นกระจุยกระจาย ก็ถึงกับมือไม้อ่อน พอเจ้านายตวาดเสียงดัง เธอก็มืออ่อนตีนอ่อนทำอะไรไม่ถูก.  

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แถลงการณ์ (๘ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

แถลงการณ์

          คำว่า แถลงการณ์  ประกอบด้วยคำว่า แถลง กับคำว่า  การณ์.   แถลง หมายถึง  ประกาศ  แจ้งให้ทราบอย่างเป็นทางการ.  การณ์  หมายถึง เหตุ  เค้ามูล   สิ่งที่กระทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลง.  แถลงการณ์ หมายถึง คำประกาศหรือคำอธิบายเหตุการณ์อย่างเป็นทางการ และเผยแพร่ให้ประชาชนทราบ  เช่น   แถลงการณ์สำนักพระราชวังเรื่องการเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศจีนของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำนักนายก รัฐมนตรีออกแถลงการณ์เรื่องน้ำท่วมและการจัดการป้องกันน้ำเข้ากรุงเทพฯ  องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนออกแถลงการณ์คัดค้านการที่ผู้มีอำนาจรัฐบางคนคุกคามสื่อ.

          แถลงการณ์ อีกความหมายหนึ่ง ปรากฏในคำว่า แถลงการณ์คณะสงฆ์ ซึ่งเป็นหนังสือมีลักษณะเช่นเดียวกับราชกิจจานุเบกษาของทางราชการ สำหรับประชาสัมพันธ์และเผยแพร่กิจกรรมของคณะสงฆ์ให้ส่วนราชการ หน่วยงาน องค์กรคณะสงฆ์ และประชาชน ได้ทราบโดยทั่วกัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จักจั่น (๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๖)

จักจั่น

          จักจั่น (อ่านว่า จัก-กะ-จั่น) แต่คนทั่วไปมักเรียกว่า จั๊ก-กะ-จั่น.  จักจั่น (อ่านว่า จัก-กะ-จั่น)  เป็นชื่อแมลงชนิดหนึ่งรูปร่างคล้ายตัวเหลือบ แต่โตกว่า สีเขียวปนน้ำตาล เกาะอยู่ตามต้นไม้ ลักษณะเด่นของจักจั่นคือตัวผู้สามารถส่งเสียงดังซึ่งคนเข้าใจว่าเป็นเสียงร้อง ด้วยเหตุนี้อีสปนักเล่านิทานชาวกรีกจึงแต่งนิทานเรื่องมดกับจักจั่น ให้จักจั่นเป็นตัวแทนของผู้ที่รักความสุขสำราญ ชอบร้องเพลง ส่วนมดเป็นตัวแทนของผู้ที่ขยันอดทน 

          คำว่า จักจั่น ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์มีเสียง ร แทรก เป็น จักระจั่น (อ่านว่า จัก-กฺระ- จั่น) ดังปรากฏในอักขราภิธานศรับท์ว่า “จักระจั่น   เป็นชื่อสัตว์ตัวเล็ก ๆ เท่าเลือบ (อ่านว่า เหลือบ) มันมักอยู่ในป่าใหญ่ ร้องเสียงดังเพราะนั้น”. คำว่า จักจั่น น่าจะไม่ใช่คำไทย อาจยืมมาจากภาษามอญก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

วันเฉลิมพระชนมพรรษา (๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

วันเฉลิมพระชนมพรรษา

          วันเฉลิมพระชนมพรรษา หมายถึง วันฉลองวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และวันพระราชสมภพของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๗๐  ทรงได้รับการเทิดทูนว่าเป็นศูนย์รวมใจของชาวไทยทั้งชาติและเฉลิมพระเกียรติว่าพระองค์คือมหาราชของชาวไทย ประชาชนทุกหมู่เหล่า ทุกสาขาอาชีพ ต่างพร้อมใจกันจัดงาน “๕ ธันวา มหาราช” เป็นครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๕๒๐ เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕๐ พรรษา  และจัดอย่างยิ่งใหญ่ต่อเนื่องกันมาทุกปีตราบถึงปัจจุบัน ในวันดังกล่าวมีพิธีจุดเทียนถวายชัยมงคล ถวายพุ่มเงินพุ่มทองเป็นราชสักการะ และมีการจุดพลุและประดับไฟตามถนนและสถานที่สำคัญ  ตามบ้านเรือนประชาชนก็จัดโต๊ะหมู่บูชาเพื่อแสดงความจงรักภักดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นพเคราะห์ (๒๗ เมษายน ๒๕๕๖)

นพเคราะห์

          ในทางโหราศาสตร์ นพเคราะห์ เป็นชื่อดาวพระเคราะห์ มี ๙ ดวง ได้แก่ อาทิตย์  จันทร์ อังคาร  พุธ  ราหู  พฤหัสบดี ศุกร์ เสาร์ และเกตุ   ดาวพระเคราะห์ทั้ง ๙ ดวงนี้มีความสัมพันธ์กับชีวิตมนุษย์ รวมถึงรัตนะประจำดาวพระเคราะห์ก็มีความสัมพันธ์กับชีวิตมนุษย์เช่นเดียวกัน

          เชื่อกันว่า ดาวนพเคราะห์ทั้ง ๙ ดวงนี้สัมพันธ์กับรัตนชาติ และสัมพันธ์กับวันเกิดของคน คือ  เพชรเป็นรัตนะของดาวพระศุกร์  หมายความว่า เพชรเป็นของคู่กับดาวพระศุกร์ คนที่เกิดวันศุกร์ถ้าใช้เครื่องประดับเพชรจะเป็นสิริมงคลและส่งเสริมให้เจริญก้าวหน้าประสบโชคดี. มณีหรือทับทิมเป็นรัตนะของพระอาทิตย์ คนที่เกิดวันอาทิตย์ถ้าใช้เครื่องประดับทับทิมจะเป็นสิริมงคลและส่งเสริมให้เจริญก้าวหน้าประสบโชคดี  มรกตเป็นรัตนะของดาวพระพุธ   บุษราคัมเป็นรัตนะของดาวพระพฤหัสบดี  โกเมนเป็นรัตนะของดาวพระราหู    นิลหรือไพลินเป็นรัตนะของดาวพระเสาร์  มุกดาหรือไข่มุกเป็นรัตนะของดาวพระจันทร์   เพทายเป็นรัตนะของดาวพระอังคาร  และไพฑูรย์เป็นรัตนะของดาวพระเกตุ.  รัตนชาติทั้งหลายเหล่านี้มีความสัมพันธ์กับดาวที่มีชื่อตรงกับวันในตำราโหราศาสตร์ เชื่อกันว่าถ้าใช้รัตนชาติให้ตรงตามที่กล่าวนี้จะประสบโชคดี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.