น้ำเสียง (๒๘ มิถุนายน ๒๕๕๖)

น้ำเสียง

          น้ำเสียง หมายถึง เสียงพูดหรือเสียงร้องของบุคคล  อาจแสดงความเป็นตัวตนของผู้พูดได้ จึงทำให้ผู้ที่ชินกับเสียงหรือการพูดของบุคคลใดบุคคลหนึ่งจำเสียงของผู้นั้นได้  เมื่อได้ยินเสียงที่พูดหรือเสียงที่ร้องเพลง  ไม่ทันได้เห็นตัวก็อาจบอกได้ว่า เสียงนั้นเป็นเสียงของผู้ใด  เสียงในลักษณะนี้อาจมีคำขยายว่า  เสียงเพราะ   เสียงกังวาน  เสียงหวาน   เสียงมีเสน่ห์   นอกจากนี้  เสียงที่พูดอาจบอกได้ว่าผู้พูดกำลังมีอารมณ์ใด  เราเรียกลักษณะของเสียงพูดที่แสดงอารมณ์ ความรู้สึกว่า  น้ำเสียง  เช่น  ฟังน้ำเสียงที่เขาพูดรู้สึกว่าเขาไม่ใคร่พอใจ น้ำเสียงของเขาแสดงว่ากำลังเห่อลูกชายมากทีเดียว.

          น้ำเสียง ในทางวรรณกรรม หมายถึง พื้นอารมณ์หรือบรรยากาศของวรรณกรรมเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ใช้หมายถึง เจตคติหรือทัศนคติที่ผู้ประพันธ์แสดงให้ผู้อ่านรู้สึกว่างานเขียนนั้นมีลักษณะเป็นอย่างไร เช่น ชื่นชม ประชดประชัน เสียดสี เอาจริงเอาจัง ตลก ล้อเลียนสังคม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หน้ากาก (๑๗ มิถุนายน ๒๕๕๖)

หน้ากาก

          หน้ากากคือสิ่งที่ใช้ปิดบังใบหน้าเพื่ออำพราง อาจปกปิดบางส่วนเช่นรอบดวงตา อย่างหน้ากากรูปแว่นประดับกากเพชรสวยงามในงานแฟนซี หรือปิดบังทั้งใบหน้าโดยใช้รูปหน้าคนบ้างหรือหน้าสัตว์บ้าง

          การสวมหน้ากากเพื่ออำพรางเป็นที่มาของสำนวน สวมหน้ากาก หมายความว่าแสดงท่าทีหรือกิริยาอาการที่มิได้เกิดจากนิสัยใจจริง เช่น เวลาเข้าไปพบเจ้านาย ผู้ชายคนนั้นเป็นต้องสวมหน้ากากทำเป็นชื่นชอบ. หรือหมายความว่าแสดงกิริยาท่าทีลวงให้เข้าใจผิด เช่น ตลอดเวลาที่คบหากับเธอ เขาสวมหน้ากากเป็นคนมีชาติตระกูล มีฐานะร่ำรวย เธอจึงหลงเชื่อเขาจนไม่ฟังใคร

          สำนวน ถอดหน้ากาก หมายความว่าเปิดเผยตัวตนหรือสถานะที่แท้จริงซึ่งปกปิดอำพรางมาก่อน เช่น พอได้ตำแหน่งสมปรารถนาแล้ว เขาก็ถอดหน้ากากออก. ถ้าจะหมายความว่าทำให้คนใดคนหนึ่งเปิดเผยตัวตนหรือสถานะที่แท้จริงซึ่งปกปิดอำพรางมาก่อน จะใช้ว่ากระชากหน้ากาก เช่น เธอคอยดูนะ ฉันจะกระชากหน้ากากเจ้ามนุษย์จอมปลอมคนนี้ให้ทุกคนในที่ประชุมได้เห็นวันนี้ล่ะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทิพย์ (๒) (๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

ทิพย์ (๒)

          คำว่า ทิพย์ เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า เป็นของเทวดา  พระพุทธเจ้าได้ทรงเทศน์โปรดภิกษุทั้งหลายถึงเทวดาในชั้นดาวดึงส์ว่าประเสริฐกว่ามนุษย์ เนื่องจากมีทิพย์ ๓ ประการคือ

          ประการที่หนึ่งมี อายุทิพย์  หมายความว่ามีเวลาที่ดำรงชีวิตอยู่ในสวรรค์นานกว่ามนุษย์ กล่าวคือเวลา ๑๐๐ ปีมนุษย์เท่ากับ ๑ วันในสวรรค์ชั้นนี้

          ประการที่สอง มีวรรณะทิพย์ หมายถึงมีผิวพรรณเป็นทิพย์ ส่องประกายดุจมีแสงสว่างรอบกาย ดังเช่นที่พระพุทธเจ้าทรงเล่าให้พระอานนท์ฟังว่า คืนก่อนหน้านั้นมีเทวดาลงมาพบพระองค์ที่สวนเชตวัน ทำให้สวนเชตวันสว่างไสว

          และประการสุดท้าย มีสุขทิพย์ คือมีความสบายกายและสบายใจที่เป็นทิพย์ กล่าวคือ มีความอิ่มเอิบ เบิกบานด้วยธรรมที่ทำให้เป็นเทวดา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

รถหรู (๘ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

รถหรู

          คำว่า หรู มีความหมายเหมือน หรูหรา หมายถึง สวยงาม อลังการเพราะมีการตกแต่งเป็นพิเศษมากกว่าธรรมดา เช่น เขาแต่งตัวหรูไปร่วมงานพระราชพิธี.  ห้องพักในโรงแรมห้าดาวหรูหรากว่าห้องพักในโรงแรมระดับรองลงมา.   คำว่า รถหรู  เป็นคำประสมหมายถึงรถยนต์นำเข้าที่มีราคาแพง มักมีรูปทรงเด่นเฉพาะที่ไม่เหมือนรถยนต์ธรรมดา   มีการผลิตจำนวนน้อย หรือผลิตตามสั่ง  เครื่องยนต์มีกำลังแรง รถหรูที่นำเข้าในประเทศไทยเสียภาษีนำเข้าประมาณร้อยละ ๓๐๐.  จะสังเกตได้ว่าคำว่า หรู ใน รถหรู มีนัยเกี่ยวกับความแพง  ความฟุ่มเฟือย มากกว่าความหมายเดิมว่า สวยงามอลังการ เช่น  รถหรูจัดเป็นของฟุ่มเฟือยเพราะใช้งานได้ไม่แตกต่างกับรถธรรมดาแต่ราคาแพงเหลือเชื่อ.  เขาเป็นข้าราชการเงินเดือนไม่ได้สูงมากแต่ขับรถหรู ทำให้น่าสงสัยว่าหาเงินมาอย่างไร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เทือกเถาเหล่ากอ (๖ มิถุนายน ๒๕๕๖)

เทือกเถาเหล่ากอ

          คำว่า เทือก ใช้บอกลักษณะที่ต่อเนื่องกันไป เช่น เทือกเขาคือภูเขาที่ต่อเนื่องกันไปเป็นพืด. คำว่า เหล่า หมายถึงพวกที่อยู่ด้วยกันจำนวนมาก เช่น เหล่าเสนา เหล่าอันธพาล.  คำว่า กอ และ เถา เป็นคำใช้เรียกลักษณะของพืชที่มีการเกิดร่วมกันและเติบโตต่อเนื่องกัน คำว่า กอ หมายถึงกลุ่มต้นไม้ที่เกิดจากเหง้าเดียวกัน เช่น กอหญ้า กอไผ่ เถา หมายถึงลำต้นของไม้เลื้อย เช่น เถาฟักทอง เถาบวบ. เมื่อนำมาใช้เป็นคำเปรียบเทียบ หมายถึงการร่วมสกุลและความต่อเนื่องของสกุล. 

          เมื่อใช้เป็นคำซ้อน ๔ จังหวะ ว่า เทือกเถาเหล่ากอ หมายถึงต้นเดิมของสกุลและบุคคลที่สืบเชื้อสายกันมา เช่น สร้อยฟ้าไม่ใช่คนธรรมดา มีเทือกเถาเหล่ากอเป็นถึงเจ้าเมืองทางเหนือ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โฮก-โฮกฮาก (๑๘ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

โฮก-โฮกฮาก

          โฮก เป็นคำเลียนเสียงอย่างเสียงคำรามของเสือ เช่น พอได้ยินเสียงเสือคำรามโฮก เด็กน้อยที่ยืนอยู่หน้ากรงในสวนสัตว์ก็ตกใจร้องไห้จ้า. หรืออย่างเสียงเห่ากระโชกของสุนัข เช่น สุนัขของฉันกระโชกโฮกเดียว ขโมยก็วิ่งแน่บไปเลย. หรืออย่างเสียงซดอาหารที่เป็นน้ำแรง ๆ จนเกิดเสียงดัง เช่น ต้มโคล้งปลาดุกของคุณป้าคงจะอร่อยมาก ได้ยินเสียงคุณลุงซดน้ำแกงดังโฮกทีเดียว

          เมื่อใช้ว่า โฮกฮาก หมายถึง อาการพูดกระชากเสียงหรือพูดกระแทกเสียงอย่างไม่น่าฟัง เช่น เด็กคนนี้กิริยามารยาทไม่เรียบร้อยแล้วยังพูดเสียงโฮกฮากอีก. มักใช้เข้าคู่กับคำว่า กระโชก ซึ่งหมายถึง กระแทกเสียงเป็น กระโชกโฮกฮาก เช่น ลูกได้เป็นหัวหน้างานก็ดีแล้ว จำไว้ว่าอย่าแสดงอำนาจพูดกระโชกโฮกฮากกับลูกน้องนะลูก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.