ทำเสน่ห์ (๑๑ มิถุนายน ๒๕๕๖)

ทำเสน่ห์

         ทำเสน่ห์ ประกอบด้วยคำว่า ทำ กับ เสน่ห์   คำว่า เสน่ห์ แปลว่า ลักษณะที่ชวนให้รัก.  คำว่า  ทำเสน่ห์  ไม่ได้มีความหมายตรงตามคำ ว่าทำให้มีลักษณะดีที่ชวนให้คนรัก  หรือสร้างสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีลักษณะชวนให้รัก  แต่เป็นคำที่หมายถึงวิธีการทำคุณไสยที่ทำให้คนที่ต้องการรักตนมัวเมาหลงใหลตนและทำร้ายคนที่เป็นศัตรูของตน   เช่น  ผู้ชายคนนี้หน้าตาหมองคล้ำ มัวเมาอยู่กับเมียน้อย  และแสดงอาการโกรธขึ้งเมียหลวงเกินกว่าเหตุ  สงสัยว่าจะถูกเมียน้อยทำเสน่ห์

          การทำเสน่ห์ มีวิธีการต่าง ๆ  เช่น  ปั้นรูปของตนกับคนที่ตนต้องการให้รักด้วยขี้ผึ้งหรือดินเหนียวจากป่าช้า  ผูกเข้าด้วยกัน ลงคาถาอาคม  แล้วนำไปซุกซ่อนหรือฝังไว้ในที่ลับตา เช่นใต้บันไดเรือน หรือดีดน้ำมันพรายใส่ตัวผู้ที่ต้องการให้รักให้หลง หรือใส่ยาเสน่ห์ในอาหาร

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โพธิสัตว์ (๓๑ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

โพธิสัตว์

          คำว่า โพธิสัตว์ (อ่านว่า โพ-ทิ-สัด) คำนี้ประกอบด้วยคำว่า โพธิ หมายความว่า ความตรัสรู้. กับคำว่า สัตว์ หมายถึง ผู้ที่ยังไม่ถึงพระนิพพาน คือตั้งแต่พรหมลงมาจนถึงสัตว์นรก. เป็นผู้ที่มีความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิน และความอยากมีอยากเป็น ยังยึดติดอยู่กับ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ.  คำว่า โพธิสัตว์ จึงหมายถึง บุคคลที่บำเพ็ญบารมีหรือกระทำความดีต่าง ๆ เพื่อให้ได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในพระชาติสุดท้าย เช่น ชาดกทั้งหลายเป็นเรื่องราวของพระโพธิสัตว์ก่อนที่จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า. เจ้าชายสิทธัตถะก่อนที่จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าก็เป็นพระโพธิสัตว์ ตามคำในพุทธประวัติจากพระโอษฐ์ เรียกพระองค์เองว่า พระโพธิสัตว์ เมื่อประสูติออกจากพระครรภ์พระมารดา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มะนาวไม่มีน้ำ (๒๙ เมษายน ๒๕๕๖)

มะนาวไม่มีน้ำ

          มะนาวไม่มีน้ำ เป็นสำนวนหมายถึง คำพูดที่ไม่ไพเราะ พูดห้วน ๆ น้ำเสียงในการพูดแข็งกระด้าง ไม่รื่นหู หรือพูดอย่างไม่พึงพอใจ ไม่มีเยื่อใยว่า พูดเหมือนมะนาวไม่มีน้ำ เช่น  ถ้าเธอตอบคำถามแบบมะนาวไม่มีน้ำอย่างนี้ก็อย่ามาเป็นฝ่ายประชาสัมพันธ์เลย  เขาให้สัมภาษณ์สื่อทีไรคำพูดเหมือนมะนาวไม่มีน้ำทุกที.  

          มะนาว เป็นชื่อไม้พุ่ม มีผลกลม เปลือกบางสีเขียว เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีเหลือง น้ำในผลมีรสเปรี้ยวจัด.  คนไทยใช้น้ำมะนาวปรุงรสอาหาร ใช้เป็นเครื่องดื่ม หรือใช้ประโยชน์อื่นๆ เช่น ทำความสะอาด แต่งกลิ่น บำรุงผิว หรือเป็นสมุนไพรรักษาโรค.  ปรกติมะนาวจะมีผลตลอดทั้งปี แต่ในช่วงหน้าแล้ง เกษตรกรมักเก็บผลตอนที่ยังแก่ไม่เต็มที่ก่อนที่ผลจะร่วงเนื่องจากขาดน้ำ ผลมะนาวจึงมีน้ำน้อยหรือแทบจะไม่มีเลย โบราณจึงนำลักษณะของมะนาวที่ผลยังไม่แก่ซึ่งมีเปลือกแข็งและน้ำน้อยหรือไม่มีน้ำ ไปเปรียบกับคนที่พูดห้วน ๆ น้ำเสียงแข็งกระด้าง ไม่รื่นหู หรือพูดอย่างไม่พึงพอใจ ไม่มีเยื่อใยว่า พูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขุดด้วยปาก ถากด้วยตา (๑๒ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

ขุดด้วยปาก ถากด้วยตา

          ขุดด้วยปาก ถากด้วยตา เป็นสำนวนมีความหมายว่า แสดงอาการเหยียดหยามทั้งด้วยวาจาและสายตา (พูดและมองอย่างเหยียดหยาม). ขุด หมายถึง อาการที่ใช้เครื่องมือเช่นจอบหรือเสียม เจาะ คุ้ย แซะเอาดินหรือสิ่งที่อยู่ในดินขึ้นมา. ขุดด้วยปาก มีความหมายว่า คุ้ยหรือค้นเอาเรื่องเก่ามาเปิดเผยหรือพูดจาทิ่มแทงให้เขาเสียหาย. ถาก หมายถึง อาการที่ใช้ของมีคมเช่นมีดหรือขวาน ปาดเอาส่วนนอกหรือเปลือกของต้นไม้ออก. ถากด้วยตา มีความหมายว่า มองด้วยสายตาเหยียดหยามเหมือนใช้มีดถาก

          ขุดด้วยปาก ถากด้วยตา จึงใช้ในความหมายเปรียบเทียบว่า พูดเปิดเผยถึงเรื่องเก่าของเขาซึ่งอาจเป็นเรื่องไม่ดีเพื่อให้เขาเจ็บใจ และมองเขาด้วยสายตาเหยียดหยาม ทำให้เขารู้สึกเจ็บปวดเหมือนถูกมีดถาก ในร่ายสุภาษิตพระร่วงมีคำสอนว่า “อย่าขุดคนด้วยปาก อย่าถากคนด้วยตา” เพราะเป็นการกระทำที่ไม่ดี ทำให้เขาเจ็บช้ำน้ำใจ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มือแข็ง (๑๐ มิถุนายน ๒๕๕๖)

มือแข็ง

          คำว่า มือแข็ง หมายถึง มือที่ไม่ได้ถูกดัดให้อ่อน เมื่อฟ้อนรำจะดูไม่สวย. หมายถึง อาการขยับนิ้วมือได้ยากเนื่องจากความผิดปรกติของเส้นเอ็นหรืออากาศหนาวเย็นมาก. หรือหมายถึง มือที่มีกำลังมาก เช่น นักกีฬาคาราเต้มือแข็ง ใช้สันมือฟาดก้อนอิฐแตกเป็นเสี่ยงได้ในครั้งเดียว. นักยิมนาสติกมือแข็ง สามารถโหนห่วงโยนตัวได้คล่องแคล่ว

          เมื่อใช้เป็นความเปรียบ มือแข็ง ใช้เป็นคำตำหนิ หมายถึง ไม่ค่อยไหว้ใครง่าย ๆ เช่น เธอเข้ามาทำงานใหม่ ๆ ถ้าทำตัวเป็นคนมือแข็งเห็นจะอยู่ได้ยากในแผนกนี้. ความหมายนี้ใช้ว่า มือไม้แข็ง ก็ได้. นอกจากนี้ มือแข็ง ยังใช้ในความหมายว่า มีฝีมือหรือมีความสามารถมาก เช่น เขาเป็นผู้บริหารมือแข็งคนหนึ่ง. และมักใช้หมายถึง เล่นการพนันไม่ค่อยเสีย เช่น เวลาเล่นการพนัน คนมือแข็งอย่างเขาไม่ค่อยแพ้ใคร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.