หน้ากาก (๑๗ มิถุนายน ๒๕๕๖)

หน้ากาก

          หน้ากากคือสิ่งที่ใช้ปิดบังใบหน้าเพื่ออำพราง อาจปกปิดบางส่วนเช่นรอบดวงตา อย่างหน้ากากรูปแว่นประดับกากเพชรสวยงามในงานแฟนซี หรือปิดบังทั้งใบหน้าโดยใช้รูปหน้าคนบ้างหรือหน้าสัตว์บ้าง

          การสวมหน้ากากเพื่ออำพรางเป็นที่มาของสำนวน สวมหน้ากาก หมายความว่าแสดงท่าทีหรือกิริยาอาการที่มิได้เกิดจากนิสัยใจจริง เช่น เวลาเข้าไปพบเจ้านาย ผู้ชายคนนั้นเป็นต้องสวมหน้ากากทำเป็นชื่นชอบ. หรือหมายความว่าแสดงกิริยาท่าทีลวงให้เข้าใจผิด เช่น ตลอดเวลาที่คบหากับเธอ เขาสวมหน้ากากเป็นคนมีชาติตระกูล มีฐานะร่ำรวย เธอจึงหลงเชื่อเขาจนไม่ฟังใคร

          สำนวน ถอดหน้ากาก หมายความว่าเปิดเผยตัวตนหรือสถานะที่แท้จริงซึ่งปกปิดอำพรางมาก่อน เช่น พอได้ตำแหน่งสมปรารถนาแล้ว เขาก็ถอดหน้ากากออก. ถ้าจะหมายความว่าทำให้คนใดคนหนึ่งเปิดเผยตัวตนหรือสถานะที่แท้จริงซึ่งปกปิดอำพรางมาก่อน จะใช้ว่ากระชากหน้ากาก เช่น เธอคอยดูนะ ฉันจะกระชากหน้ากากเจ้ามนุษย์จอมปลอมคนนี้ให้ทุกคนในที่ประชุมได้เห็นวันนี้ล่ะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทิพย์ (๒) (๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

ทิพย์ (๒)

          คำว่า ทิพย์ เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า เป็นของเทวดา  พระพุทธเจ้าได้ทรงเทศน์โปรดภิกษุทั้งหลายถึงเทวดาในชั้นดาวดึงส์ว่าประเสริฐกว่ามนุษย์ เนื่องจากมีทิพย์ ๓ ประการคือ

          ประการที่หนึ่งมี อายุทิพย์  หมายความว่ามีเวลาที่ดำรงชีวิตอยู่ในสวรรค์นานกว่ามนุษย์ กล่าวคือเวลา ๑๐๐ ปีมนุษย์เท่ากับ ๑ วันในสวรรค์ชั้นนี้

          ประการที่สอง มีวรรณะทิพย์ หมายถึงมีผิวพรรณเป็นทิพย์ ส่องประกายดุจมีแสงสว่างรอบกาย ดังเช่นที่พระพุทธเจ้าทรงเล่าให้พระอานนท์ฟังว่า คืนก่อนหน้านั้นมีเทวดาลงมาพบพระองค์ที่สวนเชตวัน ทำให้สวนเชตวันสว่างไสว

          และประการสุดท้าย มีสุขทิพย์ คือมีความสบายกายและสบายใจที่เป็นทิพย์ กล่าวคือ มีความอิ่มเอิบ เบิกบานด้วยธรรมที่ทำให้เป็นเทวดา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

รถหรู (๘ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

รถหรู

          คำว่า หรู มีความหมายเหมือน หรูหรา หมายถึง สวยงาม อลังการเพราะมีการตกแต่งเป็นพิเศษมากกว่าธรรมดา เช่น เขาแต่งตัวหรูไปร่วมงานพระราชพิธี.  ห้องพักในโรงแรมห้าดาวหรูหรากว่าห้องพักในโรงแรมระดับรองลงมา.   คำว่า รถหรู  เป็นคำประสมหมายถึงรถยนต์นำเข้าที่มีราคาแพง มักมีรูปทรงเด่นเฉพาะที่ไม่เหมือนรถยนต์ธรรมดา   มีการผลิตจำนวนน้อย หรือผลิตตามสั่ง  เครื่องยนต์มีกำลังแรง รถหรูที่นำเข้าในประเทศไทยเสียภาษีนำเข้าประมาณร้อยละ ๓๐๐.  จะสังเกตได้ว่าคำว่า หรู ใน รถหรู มีนัยเกี่ยวกับความแพง  ความฟุ่มเฟือย มากกว่าความหมายเดิมว่า สวยงามอลังการ เช่น  รถหรูจัดเป็นของฟุ่มเฟือยเพราะใช้งานได้ไม่แตกต่างกับรถธรรมดาแต่ราคาแพงเหลือเชื่อ.  เขาเป็นข้าราชการเงินเดือนไม่ได้สูงมากแต่ขับรถหรู ทำให้น่าสงสัยว่าหาเงินมาอย่างไร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เทือกเถาเหล่ากอ (๖ มิถุนายน ๒๕๕๖)

เทือกเถาเหล่ากอ

          คำว่า เทือก ใช้บอกลักษณะที่ต่อเนื่องกันไป เช่น เทือกเขาคือภูเขาที่ต่อเนื่องกันไปเป็นพืด. คำว่า เหล่า หมายถึงพวกที่อยู่ด้วยกันจำนวนมาก เช่น เหล่าเสนา เหล่าอันธพาล.  คำว่า กอ และ เถา เป็นคำใช้เรียกลักษณะของพืชที่มีการเกิดร่วมกันและเติบโตต่อเนื่องกัน คำว่า กอ หมายถึงกลุ่มต้นไม้ที่เกิดจากเหง้าเดียวกัน เช่น กอหญ้า กอไผ่ เถา หมายถึงลำต้นของไม้เลื้อย เช่น เถาฟักทอง เถาบวบ. เมื่อนำมาใช้เป็นคำเปรียบเทียบ หมายถึงการร่วมสกุลและความต่อเนื่องของสกุล. 

          เมื่อใช้เป็นคำซ้อน ๔ จังหวะ ว่า เทือกเถาเหล่ากอ หมายถึงต้นเดิมของสกุลและบุคคลที่สืบเชื้อสายกันมา เช่น สร้อยฟ้าไม่ใช่คนธรรมดา มีเทือกเถาเหล่ากอเป็นถึงเจ้าเมืองทางเหนือ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

โฮก-โฮกฮาก (๑๘ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

โฮก-โฮกฮาก

          โฮก เป็นคำเลียนเสียงอย่างเสียงคำรามของเสือ เช่น พอได้ยินเสียงเสือคำรามโฮก เด็กน้อยที่ยืนอยู่หน้ากรงในสวนสัตว์ก็ตกใจร้องไห้จ้า. หรืออย่างเสียงเห่ากระโชกของสุนัข เช่น สุนัขของฉันกระโชกโฮกเดียว ขโมยก็วิ่งแน่บไปเลย. หรืออย่างเสียงซดอาหารที่เป็นน้ำแรง ๆ จนเกิดเสียงดัง เช่น ต้มโคล้งปลาดุกของคุณป้าคงจะอร่อยมาก ได้ยินเสียงคุณลุงซดน้ำแกงดังโฮกทีเดียว

          เมื่อใช้ว่า โฮกฮาก หมายถึง อาการพูดกระชากเสียงหรือพูดกระแทกเสียงอย่างไม่น่าฟัง เช่น เด็กคนนี้กิริยามารยาทไม่เรียบร้อยแล้วยังพูดเสียงโฮกฮากอีก. มักใช้เข้าคู่กับคำว่า กระโชก ซึ่งหมายถึง กระแทกเสียงเป็น กระโชกโฮกฮาก เช่น ลูกได้เป็นหัวหน้างานก็ดีแล้ว จำไว้ว่าอย่าแสดงอำนาจพูดกระโชกโฮกฮากกับลูกน้องนะลูก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ดอกฟ้า (๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๖)

ดอกฟ้า

          ดอกฟ้า เป็นคำเปรียบหมายถึงหญิงที่มีฐานะสูงศักดิ์กว่าชายที่หมายปอง ใช้เป็นสำนวนว่า ดอกฟ้ากับหมาวัด หมายความว่า ผู้หญิงที่มีฐานะหรือศักดิ์ศรีสูงกว่าผู้ชาย ในขณะที่เปรียบผู้ชายเป็นหมาวัดซึ่งเป็นสัตว์ที่ถูกทอดทิ้ง มีฐานะที่ต่ำต้อย เป็นสำนวนที่ใช้ในเชิงดูถูกหรือกล่าวถึงความไม่คู่ควร ยังมีสำนวนอื่นที่มีความหมายใกล้เคียงกัน เช่น กระต่ายหมายจันทร์ เปรียบผู้ชายเป็นกระต่ายที่ต่ำต้อย และหญิงเป็นดวงจันทร์ที่อยู่สูง นอกจากนี้ยังพบคำว่าดอกฟ้าที่ใช้เป็นคำสอน เช่น อย่าหมายเด็ดดอกฟ้า หรือ ดอกฟ้าไม่โน้มกิ่ง เป็นต้น

          ในวรรณคดีเรื่องกามนิต นางวาสิฏฐีเคยพูดว่า “ดูซี กามนิต นั่นคือแม่คงคาในสถานสวรรค์ ขอให้เราปฏิญญาต่อพระคงคาในสวรรค์ซึ่งมีน้ำขาวดั่งเงินยวง เป็นที่เลี้ยงดอกบัวในทะเลบนสวรรค์โน้น” และกามนิตรำพึงว่า “รู้สึกประหนึ่งว่าดวงใจของเราทั้งสอง ในทันทีทันใดลอยขึ้นอยู่เหนือความทุกข์แห่งโลกนี้ ขึ้นไปจุติอยู่ในดอกฟ้าบนสวรรค์ คำพูดของกามนิตและวาสิฏฐีทำให้ทราบว่า “ดอกฟ้าบนสวรรค์” ของกามนิต คือ “ดอกบัวในทะเลบนสวรรค์” ของวาสิฏฐี นั่นเอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทิพย์ (๑) (๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๖)

ทิพย์ (๑)

          ทิพย์  เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า เป็นของเทวดา  ในภาษาไทยใช้คำว่าทิพย์  หมายถึง  ที่มีลักษณะพิเศษต่างกับลักษณะปรกติ เช่น  หูทิพย์ คือ หูที่สามารถได้ยินเสียงได้เป็นพิเศษ คือได้ยินไปไกล  อยู่บนสวรรค์แต่สามารถได้ยินเสียงพูดของคนที่อยู่บนโลกได้  หรือได้ยินคำที่คนพูดอยู่ในใจ  เป็นต้น.  ตาทิพย์  หมายถึงดวงตาที่สามารถแลเห็นสิ่งที่มนุษย์ธรรมดาไม่อาจเห็นได้.  อาหารทิพย์ เป็นอาหารพิเศษที่มีรสอร่อยที่สุดและเพียงแต่นึกอยากกินก็จะได้รสอาหารนั้น   เทวดาทั้งหลายมักจะอิ่มทิพย์  หมายความว่า ไม่ต้องกินอาหารอะไรก็จะรู้สึกเสมือนได้กินสิ่งที่ต้องการและอิ่มอยู่ได้ตลอดเวลา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.