ชุบมือเปิบ (๒ กันยายน ๒๕๕๐)

ชุบมือเปิบ

          คำว่า เปิบ มีความหมายว่า ใช้ปลายนิ้วหยิบข้าวเข้าปากตนเอง ก่อนเปิบข้าว ต้องเอามือชุบน้ำให้เปียก เป็นการทำให้มือสะอาดก่อนหยิบข้าว และเพื่อไม่ให้ข้าวติดมือเวลาเปิบข้าวเข้าปากด้วย

          คนที่พอมาถึงก็ลงนั่งชุบมือเปิบข้าวกิน โดยไม่ยอมมีส่วนในการหาอาหาร ประกอบอาหาร หรือตั้งสำรับอาหาร เป็นคนที่เอาเปรียบคนอื่น

          สำนวน ชุบมือเปิบ ใช้ตำหนิคนที่ฉวยโอกาสเอาประโยชน์หรือผลสำเร็จที่คนอื่นทำไว้มาเป็นของตน หรือขอมีส่วนร่วมในผลสำเร็จนั้นโดยที่ตนไม่ได้ช่วยลงแรงด้วย เช่น โครงการนี้ที่จริงเราก็ช่วยกันคิด อยู่ ๆ เขาก็ชุบมือเปิบเอาไปเสนอหัวหน้าว่าเป็นความคิดของเขา.    รายงานชิ้นนี้เรา ๒ คนช่วยกันทำ พอทำเสร็จเขาก็จะมาขอลงชื่อว่าได้ร่วมทำงานด้วย อย่างนี้เรียกว่า ชุบมือเปิบ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตายทั้งกลม (๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ตายทั้งกลม

          ตายทั้งกลม แปลว่า ตายทั้งหมด หมายความว่าตายทั้งแม่ทั้งลูก ตายในขณะที่ลูกนั้นยังอยู่ในท้องแม่.  สำนวนนี้มีผู้ใช้ผิดว่า “ตายท้องกลม” คือเปลี่ยนคำว่า “ทั้ง” เป็น “ท้อง” ที่ถูกต้องใช้ว่า ตายทั้งกลม

          คำว่า กลม ในสำนวน ตายทั้งกลม เป็นคำโบราณ แปลว่า ปวง หมด สิ้น  ทั้งกลม แปลว่า ทั้งปวง ทั้งหมด ทั้งสิ้น  ตายทั้งกลม จึงหมายความว่า ตายหมดทั้งแม่ทั้งลูก ขณะที่ลูกนั้นยังอยู่ในท้องแม่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เยาว์-เยา (๒๐ สิงหาคม ๒๕๕๐)

เยาว์-เยา

          คำที่ออกเสียงว่า [เยา] มี ๒ คำ ความหมายต่างกัน

          คำว่า เยาว์ มี ว แหวน การันต์  มาจากคำ ยุว (อ่านว่า ยุ-วะ) ในภาษาบาลี แปลว่า ชายหนุ่ม ในภาษาไทยใช้หมายถึง อ่อนวัย วัยหนุ่ม วัยสาว เช่น เขาต้องทำงานหนักตั้งแต่ยังเยาว์. เขาห่วงลูก ๆ ซึ่งยังอยู่ในวัยเยาว์. เขาถูกลงโทษ ฐานพรากผู้เยาว์.

          ส่วนคำว่า เยา เขียนไม่มีตัวการันต์ มาจากคำภาษาจีนกวางตุ้งว่า เย้า ซึ่งแปลว่า อ่อน ในภาษาไทยใช้เกี่ยวกับเรื่องราคา เช่น เขาซื้อเสื้อผ้าราคาเยา. สินค้าที่นี่ราคาย่อมเยากว่าที่อื่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งมังค่า (๑๐ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งมังค่า

          ฝรั่งมังค่า หมายถึง “ฝรั่ง” มีนัยความหมายว่า “คนที่ไม่ใช่พวกเรา”   คำว่า “มังค่า” สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำ “บังกล่า” (อ่านว่า บัง-กะ-หล่า)   บังกล่า คือ เบงกอล ซึ่งเป็นแคว้นใหญ่ในอินเดียทางตะวันออก

          ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ชาวอังกฤษมาปกครองอินเดียอยู่ในแคว้นเบงกอล  เนื่องจากอังกฤษซึ่งเป็น “ฝรั่ง” อยู่ที่ “มังค่า”  คนไทยจึงเรียกชาวอังกฤษว่า “ฝรั่งมังค่า” ต่อมาความหมายได้ขยายกว้างออกไปหมายถึงฝรั่งชาติอื่น ๆ ด้วย

          อนึ่งคำว่าฝรั่งนี้ยังมีคำขยายแสดงลักษณะต่าง ๆ อีกหลายคำ เช่น ฝรั่งตาน้ำข้าว  เพราะตาขาวมีสีขุ่นเหมือนน้ำข้าว.  ฝรั่งดั้งขอ เพราะมีจมูกโด่งรูปร่างโค้งเหมือนขอ.   ฝรั่งอั้งม้อ เพราะมีผมสีแดง  “อั้งม้อ” เป็นภาษาจีนแปลว่า “ผมแดง”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.