ต่อยหอย (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ต่อยหอย

          คำว่า ต่อยหอย ประกอบด้วยคำว่า ต่อย กับ หอย  คำว่า ต่อย หมายถึง เอาของแข็งหรือของหนักเคาะ ตี หรือทุบสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แตกหรือหลุดออก เช่น ต่อยหิน. ต่อยมะพร้าว. ต่อยมะขวิด.  

          ต่อยหอย เป็นสำนวนหนึ่งในภาษาไทย หมายถึง พูดฉอด ๆ พูดไม่หยุดปาก

          สำนวนนี้มาจากการต่อยหอยเช่นหอยนางรมที่เกาะอยู่ตามหิน วิธีการต่อยเอาหอยนางรมออกมานั้น ทำได้โดยใช้ค้อนเล็ก ๆ เคาะให้เปลือกแตกออก เพื่อเอาตัวหอยที่อยู่ข้างใน เสียงค้อนกระทบเปลือกหอยจะดังอยู่เรื่อย ๆ ผู้ที่พูดไม่หยุดจึงเปรียบว่า พูดอย่างกับต่อยหอย หรือ พูดเป็นต่อยหอย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก (๙ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก

          ฝรั่งบางเสาธง เป็นสำนวนหมายความว่า “ทำเป็นฝรั่ง” เป็นการเล่นคำกับชื่อผลไม้ของไทยชนิดหนึ่งที่เรียกว่า “ฝรั่ง”   บางเสาธงเป็นตำบลที่ถือกันว่ามีฝรั่งพันธุ์ดี ทำนองเดียวกับส้มบางมด เงาะบางยี่ขัน มะปรางท่าอิฐ ฯลฯ   จึงล้อกันว่าคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งคือ “ฝรั่งบางเสาธง

          คำว่า ฝรั่งขี้นก ก็เป็นคำเปรียบในทำนองเดียวกัน โดยเทียบกับฝรั่งพันธุ์หนึ่งของไทยที่มีผลเล็ก ไส้แดง   ในปัจจุบันคำว่า “ฝรั่งขี้นก” มีความหมายขยายกว้างขึ้น คือนอกจากจะหมายถึงคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งแล้ว ยังหมายถึงฝรั่งจริง ๆ ที่ทำตัวไม่ดีด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรุษ (๑๘ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ตรุษ

          ตรุษ คือ เทศกาลเนื่องในการสิ้นปีซึ่งกำหนดตามจันทรคติ ตรงกับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๔

          คำว่า ตรุษ เป็นคำมาจากภาษาสันสกฤตว่า ตฺรุฏ (อ่านว่า ตฺรุ-ตะ) แปลว่า แตก ขาด ทำให้ขาด หมายถึง การตัดขาดจากปีเก่าเพื่อเข้าสู่ปีใหม่

          ปัจจุบัน คำว่า ตรุษ อาจใช้ในความหมายว่า เทศกาล หรือช่วงเวลาที่กำหนดไว้เพื่อการรื่นเริงตามประเพณี เช่น ตรุษจีนเป็นเทศกาลฉลองวันขึ้นปีใหม่ของจีน. ตรุษฝรั่ง เป็นเทศกาลฉลองวันสมภพของพระเยซูคริสต์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งกังไส (๘ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งกังไส

          คำว่า กังไส เขียน ก ไก่  ไม้หันอากาศ  ง งู  สระไอไม้มลาย  ส เสือ   ฝรั่งกังไส เป็นสำนวนที่ได้มาจากการที่ฝรั่งทำเครื่องลายครามเลียนแบบเครื่องกังไสของจีน.  คำว่า ฝรั่งกังไส ใช้เป็นสำนวน หมายถึงคนจีนที่นิยมฝรั่ง เช่นแต่งตัวหรือทำเป็นฝรั่ง ให้ความหมายโดยนัยว่า แม้จะทำตัวเป็นฝรั่งแต่ที่แท้ก็คือคนจีน

          กังไส เป็นชื่อมณฑลหรือแคว้นของจีนที่เรียกว่า มณฑลกวางไส หรือ กวางชี มณฑลนี้ทำเครื่องถ้วยปั้นอย่างดีมีฝีมือมาก จนถือได้ว่าเป็นตัวแทนอย่างหนึ่งของความเป็นจีน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โจงกระเบน (๒๗ สิงหาคม ๒๕๕๐)

โจงกระเบน

          โจงกระเบน เป็นวิธีการนุ่งผ้าแบบหนึ่ง ผู้ที่หัดรำไทยหรือหัดโขนจะต้องนุ่งผ้าโจงกระเบนเพื่อให้รำได้สะดวก   วิธีนุ่งผ้าโจงกระเบนคือ ใช้ผ้าที่มีขนาดยาวประมาณ ๓ เมตรครึ่ง นุ่งขมวดเป็นชายพกไว้ที่เอว แล้วม้วนชายผ้าด้านกว้างทั้ง ๒ ที่ประกบกันอยู่ตรงด้านหน้าให้เป็นหางยาว แล้วดึงลอดหว่างขาไปเหน็บไว้ที่ด้านหลังบริเวณเอว ร่างกายส่วนหลังช่วงตั้งแต่บริเวณที่เหน็บชายกระเบนนั้นลงไป จึงเรียกว่า กระเบนเหน็บ

          คำว่า โจงกระเบน เป็นคำที่ตรงกับภาษาเขมรว่า จงกฺบิน (อ่านว่า จอง-เกฺบิน)  จง (อ่านว่า จอง) แปลว่าผูก  กฺบิน (อ่านว่า เกฺบิน) เป็นคำเรียกชายของผ้านุ่งที่ม้วนขึ้นไปเหน็บไว้ข้างหลัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.