พระสุภัททะ (๖ สิงหาคม ๒๕๕๖)

พระสุภัททะ

          พระสุภัททะ เป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาผู้เป็นต้นเหตุแห่งการทำปฐมสังคายนา.  พระสุภัททะก่อนบวชเคยเป็นช่างตัดผมในเมืองอาตุมา   เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้วได้ ๗ วัน ขณะที่พระมหากัสสปเถระกำลังเดินทางจากเมืองปาวาสู่เมืองกุสินารา โดยมีพระสุภัททะร่วมอยู่ในคณะด้วย  ก็ได้ทราบข่าวพุทธปรินิพพาน  ภิกษุที่เป็นพระปุถุชน พระโสดาบัน และพระสกทาคามี (อ่านว่า สะ-กะ-ทา-คา-มี) พากันร้องไห้คร่ำครวญ พระสุภัททะได้ห้ามภิกษุไม่ให้เศร้าโศก และกล่าวว่า “…พระมหาสมณะนั้นคอยเบียดเบียนพวกเรา  ว่าสิ่งนี้ควรแก่เธอ สิ่งนี้ไม่ควรแก่เธอ บัดนี้ พวกเราปรารถนาสิ่งใด ก็จักกระทำสิ่งนั้น ไม่ปรารถนาสิ่งใด ก็จักไม่กระทำสิ่งนั้น”  พระมหากัสสปเถระได้ฟังแล้วเกิดธรรมสังเวช    ดังนั้น หลังจากเสร็จงานถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระแล้ว  ท่านจึงได้ยกถ้อยคำของพระสุภัททะนี้เป็นข้อปรารภชักชวนพระเถระทั้งหลายร่วมกันทำสังคายนาพระธรรมวินัยขึ้นเป็นครั้งแรก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ลูบหน้าปะจมูก (๒๘ กันยายน ๒๕๕๖)

ลูบหน้าปะจมูก

          ลูบหน้าปะจมูก  เป็นสำนวนหมายความว่า ทำอะไรเด็ดขาดจริงจังลงไปไม่ได้ เพราะเกรงว่าจะไปกระทบกระเทือนพวกพ้องของตน.  สำนวนนี้ประกอบด้วยคำว่า ลูบ หมายถึงเอาฝ่ามือทาบลงแล้วเลื่อนไปหรือมา  เช่น  เขาเอามือลูบแขน  พ่อลูบหัวลูกสาวด้วยความปรานีปะ  หมายถึง มาพบกัน มาเผชิญหน้ากัน เช่น หนีเสือปะจระเข้  พอผู้ร้ายหันมาปะหน้าตำรวจก็รีบกระโจนหนีอย่างไม่คิดชีวิต. หน้า เป็นอวัยวะในส่วนของศีรษะตั้งแต่หน้าผากลงมาจดคาง. ส่วนจมูก เป็นอวัยวะส่วนหนึ่งบนใบหน้า  ดังนั้น เมื่อเอามือลูบหน้าลงไปแล้วก็จะถูกจมูกเสมอ 

          ลูบหน้าปะจมูก จึงนำมาใช้กับพฤติกรรมของผู้มีหน้าที่ต้องลงโทษหรือเอาผิดกับพวกพ้องของตน  จึงพยายามที่จะหลีกเลี่ยงหรือให้มีผลกระทบกับพวกพ้องให้น้อยที่สุด เช่น  ผู้จัดการบริษัทสั่งให้สอบสวนพนักงานบัญชีของบริษัท โดยไม่เกรงว่าจะลูบหน้าปะจมูก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ผู้น้อย (๑๗ กันยายน ๒๕๕๖)

ผู้น้อย

        คำว่า ผู้น้อย หมายถึงผู้ที่มีสถานภาพด้อยกว่าผู้ใหญ่ ซึ่งอาจเป็นเพราะมีอายุน้อยกว่า  มีอาชีพต่ำกว่า มีตำแหน่งต่ำกว่า  หรือ เป็นผู้ที่อยู่ใต้บังคับบัญชา เช่น ในอดีตผู้น้อยไม่เรียกขานชื่อของผู้ใหญ่ แต่จะเรียกตำแหน่งหรือคำนำหน้าเท่านั้น  ผู้มีอำนาจไม่ควรใช้วาจาข่มขู่ผู้น้อย ผู้บริหารชั้นผู้ใหญ่ในหน่วยงานต้องประพฤติตนเป็นแบบอย่างที่ดีและมีความเมตตาต่อผู้น้อยที่อยู่ใต้บังคับบัญชา  เมื่อถูกกดดันมาก ๆ เจ้าหน้าที่ชั้นผู้น้อยทั้งหลายก็อาจลุกขึ้นประท้วงเจ้านาย ผู้น้อยควรเคารพและเรียนรู้วิธีการทำงานจากผู้ใหญ่ ในขณะเดียวกันผู้ใหญ่ก็ควรเมตตาและฟังความเห็นผู้น้อย  คำว่า ผู้น้อย บางครั้งใช้ว่า ผู้เล็กผู้น้อย ใช้ตรงข้ามกับ ผู้ใหญ่ผู้โต เช่น ผู้ใหญ่ผู้โตควรจะเอื้อเอ็นดูผู้เล็กผู้น้อย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ซำปอกง (๑) (๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๖) (ออกอากาศซ้ำ)

ซำปอกง (๑)

          ซำปอกง ประกอบด้วยคำว่า ซำปอ กับ กง. ซำปอ แปลว่า ดวงแก้วสามดวง. กง แปลว่า ปู่.  ซำปอกง หรือ ปู่ซำป้อ เป็นชื่อนักประดิษฐ์และนักสำรวจทางทะเลที่ยิ่งใหญ่ของจีนในสมัยราชวงศ์เหม็ง  นักสำรวจผู้นี้มีชื่อเดิมว่า หม่า เหอ แต่เมื่อเป็นขันทีใช้ชื่อในราชสำนักตามประเพณีว่า ซำป้อ ชื่อ ซำป้อ มีความหมายว่า “ดวงแก้วสามดวง” เป็นชื่อมงคลเชื่อว่ามีส่วนเสริมส่งให้เจ้าชายที่ขันทีซำป้อรับใช้ใกล้ชิดอยู่ได้ขึ้นเป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์ที่ ๓ แห่งราชวงศ์เหม็ง มีพระนามว่า พระเจ้าหย่งเล่อ  ทันทีที่ขึ้นครองราชย์ พระเจ้าหย่งเล่อก็ให้ขันทีซำป้อเตรียมต่อเรือสำเภาขนาดใหญ่เพื่อเดินทางไปค้าขายและเจริญสัมพันธไมตรีกับต่างประเทศ กับทั้งยังจะได้สืบหาร่องรอยของจักรพรรดิองค์ก่อนซึ่งพระเจ้าหย่งเล่อชิงราชสมบัติได้มาและจักรพรรดิองค์ก่อนนั้นได้หายไปโดยไร้ร่องรอย  ก่อนออกเดินทางจักรพรรดิหย่งเล่อได้เปลี่ยนชื่อสกุล หม่า เหอ เป็น เจิ้ง เหอ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.