พระอมิตภะพุทธเจ้า (๙ สิงหาคม ๒๕๕๖)

พระอมิตภะพุทธเจ้า

          อมิตภะ คือพระพุทธเจ้าพระองค์หนึ่งที่ชาวพุทธฝ่ายมหายานนับถือมาก. อมิตภะ แปลว่า มีความสว่างอันประมาณมิได้ มีอีกพระนามหนึ่งว่า อมิตยุ แปลว่า มีอายุอันประมาณมิได้ พระองค์มีดินแดนหรือพุทธเกษตรที่เรียกว่า สุขาวดี อยู่ทางทิศตะวันตกของโลกและห่างไกลจากโลกไปมาก ในพระสูตรของมหายานกล่าวว่า เป็นสถานที่สวยงามยิ่งกว่าแห่งใด ผู้ที่ได้ไปเกิดที่ดินแดนนี้จะปราศจากทุกข์ภัยทั้งปวง จะได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระองค์และพระโพธิสัตว์ต่าง ๆ อย่างใกล้ชิด จนสำเร็จเป็นพระโพธิสัตว์กลับมาช่วยเหลือสรรพสัตว์อื่น ๆ ผู้ที่ปรารถนาจะไปเสวยสุขในดินแดนสุขาวดีก็เพียงตั้งจิตมั่นสวดพระนามของพระองค์อย่างสม่ำเสมอ  และเพียรประกอบกรรมดีทั้งปวง เมื่อใกล้สิ้นลมหายใจพระองค์จะมารับดวงวิญญาณไป และจะไม่ต้องหวนกลับลงมาเกิดอีก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พลังงานทดแทน (๓๐ สิงหาคม ๒๕๕๖) (ออกอากาศซ้ำ)

พลังงานทดแทน

          คำว่า พลังงานทดแทน ประกอบด้วยคำว่า พลังงาน กับ ทดแทน   พลังงานหมายถึง ความสามารถในตัวของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำให้เกิดแรงหรือการเคลื่อนไหว  ทดแทน หมายถึง ชดใช้แทนสิ่งที่เสียไป  พลังงานทดแทน ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า alternative energy ซึ่งบางคนแปลว่า “พลังงานทางเลือก”  หมายถึง พลังงานที่มีอยู่อย่างไม่จำกัดในธรรมชาติ  จะนำมาใช้เท่าใดก็ไม่หมด เป็นพลังงานที่มนุษย์นำมาใช้ทดแทนพลังงานจากน้ำมันเชื้อเพลิง  ซึ่งเป็นพลังงานหลักที่ใช้กันอยู่ทั่วไปในปัจจุบันและกำลังจะหมดไป จึงจำเป็นต้องหาพลังงานอื่นมาทดแทน ตัวอย่างพลังงานทดแทน เช่น พลังงานจาก ลม  น้ำ แสงอาทิตย์ และความร้อนใต้ดิน   นักวิทยาศาสตร์ศึกษาค้นคว้าหาพลังงานทดแทนมาใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด  เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนพลังงานในอนาคต  และช่วยลดปัญหาด้านมลพิษที่เกิดขึ้นจากการใช้พลังงานในปัจจุบัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หัวหงอกหัวดำ (๒๙ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

หัวหงอกหัวดำ

          หัว หมายถึงอวัยวะส่วนบนสุดของร่างกายต่อจากลำคอขึ้นไป เช่น เดินดี ๆ ระวังหัวจะชนขอบประตู.หัว ในภาษาเขียนมักใช้ว่า ศีรษะ. หมายถึงเส้นผมบนศีรษะ เช่น ทำไมปล่อยหัวยุ่งอย่างนั้น หวีเสียบ้างซิ

          คำว่า หงอก หมายถึง ขาว ใช้แก่ผมหรือหนวดเครา เป็นต้น ที่เปลี่ยนจากสีเดิมเป็นสีขาว เช่น ยังไม่ทันจะแก่เฒ่า ผมของเขาก็หงอกไปทั้งศีรษะแล้ว

          เมื่อใช้ว่า หัวหงอก มีความหมายโดยปริยายหมายถึงคนสูงอายุ มักใช้ในคำตัดพ้อหรือกระแนะกระแหนเหน็บแนม เช่น ใครเขาจะมาฟังหัวหงอกอย่างฉันเล่า  พวกเธอจะทำอะไรก็เกรงใจหัวหงอกที่นั่งอยู่ตรงนี้บ้างนะ

          คำว่า หัวหงอก ใช้เป็นคำซ้อนว่า หัวหงอกหัวดำ หมายถึง ทั้งคนแก่และคนหนุ่มสาว เช่น พอมาถึงเขาก็ด่ากราดไปทั่วไม่เกรงใจใคร ทั้งหัวหงอกหัวดำที่นั่งกันอยู่ที่นั่นเลย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

บ้องแบวเหมือนแมวคราว (๒๐ กันยายน ๒๕๕๖)

บ้องแบวเหมือนแมวคราว

          บทละครนอกเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มีสำนวนว่า บ้องแบวเหมือนแมวคราว หมายความว่า มีสีหน้าและแววตาตื่นตระหนกเมื่อประสบเหตุการณ์ที่น่าตกใจ. ปรากฏในตอนพระอินทร์ท้าท้าวสามลให้แข่งตีคลี ท้าวสามลตกใจมาก กวีเปรียบท้าวสามลกษัตริย์ชราผู้มีอาการตื่นตระหนกว่ามีสีหน้าและแววตาบ้องแบวเหมือนแมวคราว. ดังคำประพันธ์นี้

                    เมื่อนั้น                               ท้าวสามลตัวสั่นพรั่นหนักหนา
     ทำหน้าเซียวเหลียวดูนางมณฑา       หูตาบ้องแบวเหมือนแมวคราว

แมวคราว คือ แมวแก่ตัวผู้  มีรูปร่างใหญ่  หนวดยาว 

          ปัจจุบันมีคำที่มีเสียงคล้ายกับคำว่า บ้องแบว คือ บ้องแบ๊ว หมายความว่า มีสีหน้าและแววตาใสซื่อบริสุทธิ์อย่างเด็กไร้เดียงสา แลดูน่ารัก เช่น เด็กคนนี้หน้าตาบ้องแบ๊วน่าเอ็นดู. อย่าทำหน้าบ้องแบ๊วเลย เธอเลยวัยน่ารักมาแล้ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชมจันทร์ (๑๑ ตุลาคม ๒๕๕๖)

ชมจันทร์

          ชมจันทร์ เป็นชื่อพันธุ์ไม้เลื้อยเขตร้อน พบในทวีปอเมริกากลาง อเมริกาใต้ และทุกภาคของประเทศไทย ใบชมจันทร์มีรูปทรงเหมือนหัวใจ ดอกมีสีขาว รูปทรงคล้ายดอกผักบุ้ง กลิ่นหอมอ่อน ๆ บานตอนเช้าและพลบค่ำ

          ชมจันทร์จัดเป็นทั้งไม้ดอกไม้ประดับ และพืชสมุนไพร ชาวบ้านนิยมปลูกต้นชมจันทร์ไว้ริมรั้ว เพราะปลูกง่าย ให้ดอกดก ดอกตูมใช้กินเป็นผัก ทำอาหาร. ดอกชมจันทร์มีวิตามินบี ธาตุเหล็กและฟอสฟอรัส  ซึ่งล้วนเป็นประโยชน์แก่ร่างกาย ส่วนเกสรมีฤทธิ์เป็นยาระบาย ผู้ที่ธาตุอ่อนควรดึงเกสรทิ้งก่อนที่จะนำมาทำอาหาร

          เกษตรกรในอำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา และชาวสวนเกษตรอินทรีย์ในหลายท้องที่เริ่มหันมาปลูกต้นชมจันทร์เป็นพืชเศรษฐกิจ เก็บดอกตูมจำหน่ายได้ตลอดทั้งปี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หางปลา (๙ กันยายน ๒๕๕๖)

หางปลา

          หางปลา หมายถึง อวัยวะส่วนหนึ่งของปลา มีลักษณะต่าง ๆ บางชนิดแบนแผ่ออก บางชนิดแยกออกเป็น ๒ แฉก. ในภาษาไทยนำคำว่า หางปลา มาใช้เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายหางของปลา เช่น เรียกพัดชนิดที่มีรูปคล้ายหางปลาช่อนว่า พัดหางปลา. เรียกพลั่วชนิดที่ปลายบากเข้าเป็นรูปคล้ายหางปลาทู ว่า พลั่วหางปลา.  หางปลายังใช้เป็นเครื่องหมายสัญญาณให้รถไฟแล่นเข้าสถานีได้. ใช้เรียกน็อตซึ่งมีที่หมุนเป็นปีก ๒ ข้างคล้ายหางปลาว่า น็อตหางปลา.  นอกจากนี้ หางปลายังเป็นชื่อของชายปั้นลมแบบหนึ่ง ที่ปลายตอนล่างผายออกคล้ายหางปลา. และอีกความหมายหนึ่งคือเป็นตัวไม้สำหรับช่วยยึดตัวไม้ส่วนโครงหลังคาเรือนบางตัวให้มั่นคง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ผีตาโขน (๓๐ กันยายน ๒๕๕๖)

ผีตาโขน

          ผีตาโขน หรือ ผีตามคน มีที่มาจากเรื่องเวสสันดรชาดก เมื่อพระเวสสันดรหมดเคราะห์ เสด็จออกจากป่ากลับคืนพระนคร เชื่อกันว่ามีบรรดาผีป่าทั้งหลายได้ติดตามมาส่งเสด็จถึงในเมือง  พอมาถึงเมืองก็แสดงความเป็นผีของตนด้วยการละเล่นสนุกสนานต่าง ๆ.  ชาวบ้านที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ประดิษฐ์หน้ากากผีตาโขนขึ้นตามจินตนาการของตน ด้วยโคนทางมะพร้าว และหวดนึ่งข้าวเหนียว แล้ววาดเส้นระบายสีอย่างสวยงาม

          ผีตาโขนแต่ละตัวมักสวมเสื้อกางเกงที่ตัดจากเศษผ้าหลากสีสัน แต่ละตัวถืออาวุธที่ส่วนปลายทาสีแดงสดใส ผีตาโขนทั้งหลายชอบที่จะใช้อาวุธไล่จี้สาว ๆ ให้วิ่งหนีกันอย่างสนุกสนาน

          งานประเพณีแห่ผีตาโขนเป็นส่วนหนึ่งของงานบุญผะเหวด จัดในช่วงเดือนกรกฎาคม แบ่งเป็น ๓ วัน คือวันแรกเป็นวันแห่พระอุปคุต วันที่สองเป็นวันแห่ผีตาโขน และวันสุดท้ายจะเป็นวันเทศน์มหาชาติ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.