พิมเสน (๗ ตุลาคม ๒๕๕๖)

พิมเสน

          คำว่า พิมเสน เป็นชื่อเครื่องยาไทยชนิดหนึ่ง เป็นสารที่ได้จากการกลั่นเนื้อไม้ของต้นพิมเสน ซึ่งเป็นไม้ต้นขนาดใหญ่พบมากทางตอนใต้ของคาบสมุทรมลายู แต่ปัจจุบันพิมเสนธรรมชาติที่ได้จากต้นพิมเสนนั้นหายากมากและมีราคาแพง ทำให้มีการสังเคราะห์สารจากการบูรเป็นพิมเสนสังเคราะห์ ซึ่งมีสรรพคุณทางยาใกล้เคียงพิมเสนธรรมชาติ. พิมเสนเป็นเกล็ดเล็ก ๆ สีขาวขุ่นบ้างใสบ้าง กลิ่นหอมเย็น ฉุนเล็กน้อย มีรสเผ็ดปร่า ใช้แก้ลมวิงเวียน บรรเทาอาการปวดเมื่อย และแมลงกัดต่อย ใช้เป็นสารแต่งกลิ่นในยาและอาหาร

          คำว่า พิมเสน ที่เป็นเครื่องยาไทย มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า ภีมเสน (ภี-มะ-เส-นะ) ซึ่งเป็นชื่อเครื่องยาชนิดเดียวกัน

          นอกจากนี้ คำว่า พิมเสน ยังใช้เป็นชื่อมะม่วงมีทั้ง พิมเสนเปรี้ยว และ พิมเสนมัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระมหากัสสปะ (๔ สิงหาคม ๒๕๕๖)

พระมหากัสสปะ

          พระมหากัสสปเถระ เป็นพระมหาสาวกองค์หนึ่งของพระพุทธเจ้า ได้รับคำยกย่องจากพระบรมศาสดาว่า เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายในด้านการธุดงค์ หมายความว่า เป็นผู้ถือวัตรปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างเคร่งครัด คือ ครองจีวรที่เป็นผ้าห่อศพหรือผ้าที่มีผู้ทิ้งแล้ว เป็นต้น.  เมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว ท่านได้เป็นผู้ริเริ่มและเป็นประธานในการทำปฐมสังคายนา  ท่านดำรงชีวิตสืบมาจนอายุ ๑๒๐ ปี จึงปรินิพพาน

          พระมหากัสสปะ  เป็นผู้มักน้อย สันโดษ ท่านเกิดที่หมู่บ้านพราหมณ์ในแคว้นมคธ เมื่ออายุ ๒๐ ปี บิดาได้ให้สมรสกับนางภัททกาปิลานี ต่อมาทั้งสองได้สละเรือนออกบวชและได้บรรลุพระอรหัตผลทั้งคู่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หลังไมค์ (๒๔ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

หลังไมค์

          คำว่า ไมค์ เป็นคำย่อของคำที่มาจากภาษาอังกฤษว่า ไมโครโฟน หมายถึง เครื่องใช้สำหรับรับเสียงและเปลี่ยนคลื่นเสียงให้เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า และมีเครื่องขยายเสียงส่งไปยังลำโพงเพื่อให้เสียงดังและกระจายไปได้กว้างขึ้น ใช้สำหรับการพูดกับคนหมู่มากหรือใช้ในการถ่ายทอดเสียง. มีสำนวนที่ใช้คำว่า ไมค์ หลายสำนวน เช่น มือถือไมค์ ไฟส่องหน้า หมายถึง ผู้ที่เป็นนักร้องในสถานบันเทิง.  สำนวน หน้าไมค์ หลังไมค์ เป็นสำนวนที่มาจากรายการวิทยุที่ให้ผู้ฟังโทรศัพท์เข้าไปพูดคุยกับผู้จัดรายการวิทยุ ถ้าพูดออกอากาศเรียกว่า หน้าไมค์ ถ้าไม่ต้องการพูดออกอากาศ เรียกว่า หลังไมค์ เช่น ผู้ฟังขอพูดหลังไมค์กับผู้จัดรายการวิทยุ. ผู้ว่าราชการจังหวัดให้สัมภาษณ์จบ ก็บอกผู้จัดรายการว่าคำถามข้อสุดท้ายขอคุยหลังไมค์ก็แล้วกันครับ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ยักษ์ปักหลั่น (๑๔ สิงหาคม ๒๕๕๖)

ยักษ์ปักหลั่น

          ยักษ์ปักหลั่น (ยัก-ปัก-หลั่น) เป็นชื่อยักษ์ในเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  มีเรื่องราวว่า พระรามทรงใช้ให้หนุมาน ชมพูพาน และองคต นำผ้าสไบและพระธำมรงค์ไปถวายนางสีดาที่ถูกทศกัณฐ์ลักพาตัวไปไว้ที่กรุงลงกา.  เมื่อทั้งสามยกกองทัพมาหยุดพักที่ริมสระโบกขรณี ได้พบกับยักษ์ปักหลั่นก็ต่อสู้กัน  เมื่อยักษ์ปักหลั่นรู้ว่าเป็นทหารของพระรามจึงเล่าเรื่องราวของตนว่า เดิมตนเป็นเทวดาคอยรับใช้พระอินทร์อยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ แต่ได้ลอบเป็นชู้กับนางฟ้าชื่อมาลี จึงถูกพระอินทร์สาปให้เป็นยักษ์มาเฝ้าสระโบกขรณีอยู่ที่ป่าหิมพานต์ และจะพ้นคำสาปได้ก็ต่อเมื่อถูกทหารของพระรามฆ่าตาย จึงอ้อนวอนให้หนุมานฆ่า  หนุมานสงสารจึงขอให้องคตซึ่งเป็นหลานของพระอินทร์เป็นผู้สังหารยักษ์ปักหลั่นแทน.

          ยักษ์ปักหลั่น ใช้เป็นคำเปรียบผู้มีรูปร่างใหญ่โตว่าเหมือนยักษ์ปักหลั่น  เช่น  รปภ.คนนั้นรูปร่างยังกะยักษ์ปักหลั่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สมอพิเภก (๖ ตุลาคม ๒๕๕๖)

สมอพิเภก

          สมอพิเภก เป็นชื่อพืชชนิดหนึ่ง เป็นไม้ต้นผลัดใบ สูงประมาณ ๑๕ เมตร ผลรูปกลมมีสัน ๕ สัน มีเปลือกแข็ง และมีขนละเอียดสีน้ำตาล ตำราอ้างอิงยาสมุนไพรไทย ของกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ระบุว่าผลแห้งใช้เป็นยา  มีสรรพคุณแก้เสมหะ ทำให้ชุ่มคอ แก้โรคตา แก้ธาตุกำเริบ บำรุงธาตุ แก้ไข้ เป็นต้น. สารสกัดสมอพิเภกมีฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือด และมีฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็งบางชนิด

          ในภาษาสันสกฤตเรียกสมอพิเภกว่า วิภีตก (อ่านว่า วิ-พี-ตะ-กะ) มีเสียงใกล้เคียงกับ วิภีษณ (อ่านว่า วิ-พี-สะ-นะ) ชื่อตัวละครในเรื่องรามายณะ ซึ่งไทยเรียกว่า พิเภก ชื่อสมอวิภีตก จึงน่าจะกลายมาเป็นสมอพิเภกด้วยเหตุนี้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.