ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ (๘ กันยายน ๒๕๕๖)

ดูช้างให้ดูหาง  ดูนางให้ดูแม่

          ดูช้างให้ดูหาง  ดูนางให้ดูแม่ เป็นสำนวน หมายถึง การดูลักษณะของผู้หญิงที่ผู้ชายจะเลือกมาเป็นภรรยา โดยใช้วิธีเปรียบเทียบกับการดูลักษณะช้างที่มีลักษณะดี ดูสวยงามและแข็งแรง หางช้างที่มีลักษณะดีนั้นต้องตรงยาว ขนที่ปลายหางเป็นพุ่ม ตรงปลายพุ่มแหลมรูปทรงคล้ายดอกบัวตูม เมื่อโบกหางไปมาจะเห็นรูปดอกบัวสวยงาม เป็นต้น. ส่วนลักษณะของหางช้างที่มีลักษณะไม่ดี หางจะคดหรือหักงอ สั้นหรือยาวเกินไป พู่ขนหางบาง หรือแหว่งเป็นหย่อม เป็นต้น  

          ส่วนการดูนางให้ดูแม่ หมายถึงหญิงที่ชายจะเลือกเป็นภรรยาว่าจะเป็นคนแบบไหน อย่างไร ให้ดูจากแม่ของผู้หญิงคนนั้น เพราะลูกสาวจะอยู่ใกล้ชิดและได้รับการอบรมจากแม่ ถ้าแม่เป็นคนสุภาพเรียบร้อย พูดจาไพเราะ ผู้หญิงคนนั้นก็จะสุภาพเรียบร้อยเหมือนแม่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาคันตุกะ (๑๘ กันยายน ๒๕๕๖)

อาคันตุกะ

          อาคันตุกะ หมายถึง  แขกผู้มาหา หรือผู้มาจากที่อื่น 

          คำ อาคันตุกะ เมื่อเป็นคำราชาศัพท์ใช้ว่า ราชอาคันตุกะ และพระราชอาคันตุกะ ซึ่งหมายถึง แขกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่มาจากต่างประเทศ

          ราชอาคันตุกะ ใช้เมื่อผู้ที่มาเยือนประเทศไทยเป็นสามัญชน เช่น นายบารัค โอบาม่า ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาเป็นราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  ส่วนพระราชอาคันตุกะ ใช้เมื่อผู้มาเยือนเป็นพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี หรือพระบรมวงศานุวงศ์ เช่น  สมเด็จพระราชาธิบดี จิกมี เคเซอร์ นัมเกล วังชุก แห่งราชอาณาจักรภูฏานเป็นพระราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.   แต่ถ้าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปเยือนประเทศซึ่งมีประมุขของประเทศเป็นสามัญชนใช้ อาคันตุกะ เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นอาคันตุกะของประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 
 

ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง (๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๖) (ออกอากาศซ้ำ)

ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง

          สำนวน ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง มีความหมายว่า ทำสิ่งที่ตนเคยว่าหรือตำหนิผู้อื่นไว้ เช่น เขาเคยว่าเพื่อน ว่าหลงหลาน แต่พอตัวเองมีหลานก็หลงหลานยิ่งกว่าเพื่อนเสียอีก ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง. สำนวนนี้มีที่มาจากวรรณคดีเรื่องอิเหนาซึ่งมีเนื้อหาสำคัญว่า อิเหนาซึ่งเป็นคู่หมั้นของนางบุษบา ไม่ยอมแต่งงานกับนางบุษบาเพราะหลงนางจินตะหรา  บิดาของนางบุษบาจึงยกนางให้จรกา แต่วิหยาสะกำซึ่งหลงรูปนางบุษบาได้ยกกองทัพมาเพื่อแย่งชิงบุษบา เกิดเป็นศึกที่เมืองดาหา. อิเหนาจำต้องจากจินตะหราเพื่อมาช่วยศึกเมืองดาหา จึงตำหนิจรกากับวิหยาสะกำว่าหลงนางบุษบาได้อย่างไรกัน แต่เมื่อตนเองมาพบบุษบาก็กลับหลงรักจนต้องทำอุบายเผาเมืองดาหาเพื่อชิงตัวนางบุษบา การกระทำของอิเหนาทำให้เกิดเป็นสำนวนว่า ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๕๖  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.