ทองบางสะพาน (๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๖)

ทองบางสะพาน

          ทองบางสะพาน เป็นชื่อเรียกทองคำบริสุทธิ์ที่พบในแหล่งแร่ทองคำที่มีอยู่ในประเทศไทย คือ แหล่งแร่ทองคำบางสะพาน ในเขตอำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์.  ทองบางสะพานจัดเป็นทองเนื้อเก้า ซึ่งเป็นทองคำบริสุทธิ์ มีราคาแพงที่สุดมาตั้งแต่โบราณ

          อำเภอบางสะพานเดิมชื่อว่าเมืองกำเนิดนพคุณ ใน พ.ศ. ๒๔๓๗ มีการจัดการปกครองท้องถิ่นเป็นมณฑลเทศาภิบาล จึงยุบเมืองกำเนิดนพคุณเป็นอำเภอเมืองนพคุณ ขึ้นต่อเมืองชุมพร ถึง พ.ศ. ๒๔๔๙ ตั้งเมืองประจวบคีรีขันธ์ จึงยกอำเภอเมืองนพคุณไปอยู่ในเมืองประจวบคีรีขันธ์  ได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอบางสะพาน เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๐

          แหล่งแร่ทองคำอีกแห่งหนึ่งในประเทศไทย ที่เคยมีความสำคัญ และรู้จักกันดีในอดีตคือ แหล่งแร่ทองคำโต๊ะโมะที่อำเภอสุคิริน จังหวัดนราธิวาส ปัจจุบันแหล่งแร่ทองคำบางสะพานและแหล่งแร่ทองคำโต๊ะโมะ ไม่มีการผลิตแร่ทองคำเป็นเชิงพาณิชย์แล้ว แต่มีแหล่งแร่ทองคำอื่นที่มีการดำเนินการเชิงพาณิชย์ เช่น ในจังหวัดพิจิตรและจังหวัดเลย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

จ้วง-จ้วงจาบ (๒๘ ตุลาคม ๒๕๕๖)

จ้วง-จ้วงจาบ

          จ้วง หมายถึง กิริยาที่เอาภาชนะเช่นขันเอื้อมลงไปตักน้ำขึ้นมาโดยแรง เช่น เวลาจะถ่ายน้ำจากอ่างปลา ต้องค่อย ๆ ใช้ขันตักน้ำออกมาทีละขัน ถ้าจ้วงน้ำโครม ๆ อย่างเธอ ปลาตายกันพอดี. ใช้หมายถึง อาการที่เอาพายพุ้ยน้ำโดยเร็วและแรง เช่น เขารีบจ้วงพายเต็มแรงเพื่อพาคนไข้ไปยังสุขศาลาโดยเร็ว. โดยปริยายหมายถึงกิริยาที่ตีหรือฟันสุดแขน เช่น เมื่อหันไปเผชิญหน้ากับผู้ร้าย เขาก็เงื้อมีดจ้วงฟันสุดแรง

          คำว่า จ้วง ใช้ในคำว่า จ้วงจาบ หมายถึง อาจเอื้อมล่วงเกินผู้อื่นด้วยวาจา เช่น เด็กคนนี้ทำตัวไม่เหมาะสม ชอบพูดจาจ้วงจาบผู้ใหญ่ทั้งต่อหน้าและลับหลัง.

          คำว่า จ้วงจาบ ใช้ว่า จาบจ้วง ก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ระบำ (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๖)

ระบำ

          ระบำ เป็นคำเรียกการแสดงการรำที่มักใช้ผู้แสดงหลายคน  รำเป็นหมู่  มีดนตรีและการขับร้อง   ผู้แสดงเคลื่อนที่ไปมาบนเวที.  การแสดงระบำของไทยมักใช้ประกอบการแสดงละคร   ผู้แสดงจึงต้องแต่งกายตามท้องเรื่อง เช่น แต่งกายเป็นเทวดานางฟ้าแสดงระบำดาวดึงส์ประกอบละครเรื่องสังข์ทองตอนตีคลี.   แต่งกายด้วยสีของมณีทั้ง ๙ ชนิดแสดงระบำนพรัตน์ประกอบการแสดงละครเรื่องสุวรรณหงส์ตอนชมถ้ำ.   การแสดงระบำอาจให้ผู้แสดงแต่งกายเป็นสัตว์ต่าง ๆ  เช่น  แต่งกายเป็นไก่แสดงระบำไก่ ประกอบละครเรื่องพระลอ.  แต่งกายเป็นม้าแสดงระบำม้าประกอบละครเรื่องไชยเชษฐ์. แต่งกายเป็นกวางแสดงระบำมฤคระเริง (อ่านว่า มะ-รึก-ระ-เริง) ประกอบการแสดงโขนชุดพระรามตามกวาง.  แต่งกายเป็นนกเขาแสดงระบำนกเขาประกอบละครเรื่องอิเหนาตอนประสันตาต่อนก เป็นต้น.  นอกจากนี้  ยังมีระบำที่แสดงอาชีพพื้นบ้าน  เช่น ระบำร่อนแร่ ระบำเก็บใบชา ระบำชาวนา ระบำเก็บดอกบัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แยบยล (๑๗ ตุลาคม ๒๕๕๖)

แยบยล

          แยบยล หมายถึง ลักษณะของวิธีการที่ใช้กลอุบายอย่างแนบเนียนจนไม่มีผู้ใดเฉลียวใจ เช่น เขาทำหลุมพรางตาไว้อย่างแยบยล  ฝ่ายศัตรูที่ไล่ตามมาไม่ทันสังเกตจึงพลาดท่าตกลงไป. ในบทละครนอกเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เมื่อนางมณฑามาอ้อนวอนให้เจ้าเงาะช่วยตีคลีตามคำท้าของพระอินทร์ เจ้าเงาะตัดพ้อและกล่าวแก่นางว่าตนไม่ไว้ใจท้าวสามนต์ เพราะแต่เดิมเคยว่าร้ายกลับมาสรรเสริญ สงสัยว่าจะมีความคิดแยบยลเป็นกลใน ดังคำประพันธ์ต่อไปนี้

          “จะล่อลวงให้หลงอย่าสงกา           ลูกกลัวพระบิดาจะฆ่าแกง
          ท่านคิดแยบยลเป็นกลใน               แต่หลังอย่างไรพระย่อม”

          คำว่า แยบยล ในคำประพันธ์ที่ยกมานี้ มีความหมายว่า ใช้เล่ห์กลแอบแฝงด้วยเจตนาไม่ดี ต่างกับปัจจุบันซึ่งแปลว่า ใช้กลอุบายอย่างแนบเนียนจนไม่มีผู้ใดเฉลียวใจ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สาวน้อยประแป้ง (๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๖)

สาวน้อยประแป้ง

          สาวน้อยประแป้ง  เป็นชื่อไม้ประดับที่หาได้ง่าย ปลูก เลี้ยง ดูแลรักษาง่าย  นิยมนำมาใช้ตกแต่งบ้านเรือนและอาคารสถานที่  ช่วยฟอกอากาศและสามารถดูดสารพิษได้มาก  ต้นสาวน้อยประแป้งมีลวดลายสวยงาม  ลำต้นกลม มีข้อถี่  แตกใบอ่อนทีละใบตรงยอดของลำต้น  ก้านใบเป็นกาบ  ใบยาวเรียวคล้ายใบพาย  โคนใบมน  ปลายใบเรียวแหลม  พื้นใบมีสีเขียวอ่อนถึงเขียวเข้ม  ลายสีขาว  ครีม  หรือเหลือง  หรือมีจุดแต้มบนพื้นใบต่างกันไปอย่างสวยงาม (คล้ายหญิงสาวประหน้าหรือเนื้อตัวด้วยแป้งนวลเป็นจุด ๆ) ดอกของสาวน้อยประแป้งจะออกเป็นกลุ่ม ส่วนมากมีสีเขียวอ่อน  ลักษณะคล้ายดอกหน้าวัวมีกาบกาบเดียวหุ้มแท่งเกสรตัวผู้และตัวเมียไว้

          สาวน้อยประแป้งจัดเป็นพืชพิษชนิดหนึ่ง  ที่มียางเป็นอันตรายต่อมนุษย์และสัตว์  ถ้าถูกผิวหนังอาจมีอาการแพ้ เป็นผื่นบวมแดง และคันมาก  ถ้าเข้าปากจะทำให้ลิ้นบวม ขากรรไกรแข็ง พูดไม่ชัด กลืนอาหารไม่ได้  และหากกินเข้าไปอาจทำให้ตายได้  จึงควรระมัดระวัง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.