ตายทั้งกลม (๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ตายทั้งกลม

          ตายทั้งกลม แปลว่า ตายทั้งหมด หมายความว่าตายทั้งแม่ทั้งลูก ตายในขณะที่ลูกนั้นยังอยู่ในท้องแม่.  สำนวนนี้มีผู้ใช้ผิดว่า “ตายท้องกลม” คือเปลี่ยนคำว่า “ทั้ง” เป็น “ท้อง” ที่ถูกต้องใช้ว่า ตายทั้งกลม

          คำว่า กลม ในสำนวน ตายทั้งกลม เป็นคำโบราณ แปลว่า ปวง หมด สิ้น  ทั้งกลม แปลว่า ทั้งปวง ทั้งหมด ทั้งสิ้น  ตายทั้งกลม จึงหมายความว่า ตายหมดทั้งแม่ทั้งลูก ขณะที่ลูกนั้นยังอยู่ในท้องแม่

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เยาว์-เยา (๒๐ สิงหาคม ๒๕๕๐)

เยาว์-เยา

          คำที่ออกเสียงว่า [เยา] มี ๒ คำ ความหมายต่างกัน

          คำว่า เยาว์ มี ว แหวน การันต์  มาจากคำ ยุว (อ่านว่า ยุ-วะ) ในภาษาบาลี แปลว่า ชายหนุ่ม ในภาษาไทยใช้หมายถึง อ่อนวัย วัยหนุ่ม วัยสาว เช่น เขาต้องทำงานหนักตั้งแต่ยังเยาว์. เขาห่วงลูก ๆ ซึ่งยังอยู่ในวัยเยาว์. เขาถูกลงโทษ ฐานพรากผู้เยาว์.

          ส่วนคำว่า เยา เขียนไม่มีตัวการันต์ มาจากคำภาษาจีนกวางตุ้งว่า เย้า ซึ่งแปลว่า อ่อน ในภาษาไทยใช้เกี่ยวกับเรื่องราคา เช่น เขาซื้อเสื้อผ้าราคาเยา. สินค้าที่นี่ราคาย่อมเยากว่าที่อื่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งมังค่า (๑๐ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งมังค่า

          ฝรั่งมังค่า หมายถึง “ฝรั่ง” มีนัยความหมายว่า “คนที่ไม่ใช่พวกเรา”   คำว่า “มังค่า” สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำ “บังกล่า” (อ่านว่า บัง-กะ-หล่า)   บังกล่า คือ เบงกอล ซึ่งเป็นแคว้นใหญ่ในอินเดียทางตะวันออก

          ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ชาวอังกฤษมาปกครองอินเดียอยู่ในแคว้นเบงกอล  เนื่องจากอังกฤษซึ่งเป็น “ฝรั่ง” อยู่ที่ “มังค่า”  คนไทยจึงเรียกชาวอังกฤษว่า “ฝรั่งมังค่า” ต่อมาความหมายได้ขยายกว้างออกไปหมายถึงฝรั่งชาติอื่น ๆ ด้วย

          อนึ่งคำว่าฝรั่งนี้ยังมีคำขยายแสดงลักษณะต่าง ๆ อีกหลายคำ เช่น ฝรั่งตาน้ำข้าว  เพราะตาขาวมีสีขุ่นเหมือนน้ำข้าว.  ฝรั่งดั้งขอ เพราะมีจมูกโด่งรูปร่างโค้งเหมือนขอ.   ฝรั่งอั้งม้อ เพราะมีผมสีแดง  “อั้งม้อ” เป็นภาษาจีนแปลว่า “ผมแดง”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต่อยหอย (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ต่อยหอย

          คำว่า ต่อยหอย ประกอบด้วยคำว่า ต่อย กับ หอย  คำว่า ต่อย หมายถึง เอาของแข็งหรือของหนักเคาะ ตี หรือทุบสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แตกหรือหลุดออก เช่น ต่อยหิน. ต่อยมะพร้าว. ต่อยมะขวิด.  

          ต่อยหอย เป็นสำนวนหนึ่งในภาษาไทย หมายถึง พูดฉอด ๆ พูดไม่หยุดปาก

          สำนวนนี้มาจากการต่อยหอยเช่นหอยนางรมที่เกาะอยู่ตามหิน วิธีการต่อยเอาหอยนางรมออกมานั้น ทำได้โดยใช้ค้อนเล็ก ๆ เคาะให้เปลือกแตกออก เพื่อเอาตัวหอยที่อยู่ข้างใน เสียงค้อนกระทบเปลือกหอยจะดังอยู่เรื่อย ๆ ผู้ที่พูดไม่หยุดจึงเปรียบว่า พูดอย่างกับต่อยหอย หรือ พูดเป็นต่อยหอย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก (๙ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก

          ฝรั่งบางเสาธง เป็นสำนวนหมายความว่า “ทำเป็นฝรั่ง” เป็นการเล่นคำกับชื่อผลไม้ของไทยชนิดหนึ่งที่เรียกว่า “ฝรั่ง”   บางเสาธงเป็นตำบลที่ถือกันว่ามีฝรั่งพันธุ์ดี ทำนองเดียวกับส้มบางมด เงาะบางยี่ขัน มะปรางท่าอิฐ ฯลฯ   จึงล้อกันว่าคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งคือ “ฝรั่งบางเสาธง

          คำว่า ฝรั่งขี้นก ก็เป็นคำเปรียบในทำนองเดียวกัน โดยเทียบกับฝรั่งพันธุ์หนึ่งของไทยที่มีผลเล็ก ไส้แดง   ในปัจจุบันคำว่า “ฝรั่งขี้นก” มีความหมายขยายกว้างขึ้น คือนอกจากจะหมายถึงคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งแล้ว ยังหมายถึงฝรั่งจริง ๆ ที่ทำตัวไม่ดีด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรุษ (๑๘ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ตรุษ

          ตรุษ คือ เทศกาลเนื่องในการสิ้นปีซึ่งกำหนดตามจันทรคติ ตรงกับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๔

          คำว่า ตรุษ เป็นคำมาจากภาษาสันสกฤตว่า ตฺรุฏ (อ่านว่า ตฺรุ-ตะ) แปลว่า แตก ขาด ทำให้ขาด หมายถึง การตัดขาดจากปีเก่าเพื่อเข้าสู่ปีใหม่

          ปัจจุบัน คำว่า ตรุษ อาจใช้ในความหมายว่า เทศกาล หรือช่วงเวลาที่กำหนดไว้เพื่อการรื่นเริงตามประเพณี เช่น ตรุษจีนเป็นเทศกาลฉลองวันขึ้นปีใหม่ของจีน. ตรุษฝรั่ง เป็นเทศกาลฉลองวันสมภพของพระเยซูคริสต์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งกังไส (๘ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งกังไส

          คำว่า กังไส เขียน ก ไก่  ไม้หันอากาศ  ง งู  สระไอไม้มลาย  ส เสือ   ฝรั่งกังไส เป็นสำนวนที่ได้มาจากการที่ฝรั่งทำเครื่องลายครามเลียนแบบเครื่องกังไสของจีน.  คำว่า ฝรั่งกังไส ใช้เป็นสำนวน หมายถึงคนจีนที่นิยมฝรั่ง เช่นแต่งตัวหรือทำเป็นฝรั่ง ให้ความหมายโดยนัยว่า แม้จะทำตัวเป็นฝรั่งแต่ที่แท้ก็คือคนจีน

          กังไส เป็นชื่อมณฑลหรือแคว้นของจีนที่เรียกว่า มณฑลกวางไส หรือ กวางชี มณฑลนี้ทำเครื่องถ้วยปั้นอย่างดีมีฝีมือมาก จนถือได้ว่าเป็นตัวแทนอย่างหนึ่งของความเป็นจีน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.