แยบคาย (๑๖ ตุลาคม ๒๕๕๖)

แยบคาย

          แยบคาย หมายถึง ลักษณะของความคิดหรือถ้อยคำที่เหมาะกับเหตุผล เข้าที และแหลมคม เช่น นักเรียนคนนี้มีความคิดแยบคาย เวลาตั้งคำถามหรือตอบคำถามเป็นเหตุเป็นผลดี.

          คำว่า แยบคาย ใช้บอกลักษณะของวิธีการก็ได้ เช่น ถ้าจะปกครองคนหมู่มากได้ ผู้นำต้องมีอุบายอันแยบคายให้ลูกน้องรักและสามัคคีกัน

          เดิมคำว่า แยบคาย หมายถึง มีนัยแฝงอยู่ในคำพูดหรือกิริยาท่าทาง ดังปรากฏในวรรณคดีเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยหลายตอน เช่น ตอนนางมณฑาพูดถึงนางรจนา ว่า “ข้าไปถามอีลูกแสนร้าย            มันพูดเป็นแยบคายไม่เข้าใจ”

และตอนที่นางรจนาแกล้งยั่วหกนาง ว่า

          “แล้วแลดูพี่สาวทั้งหกคน              เห็นหน้าหม่นหมองคล้ำดำมิดหมี
          ทำแยบคายชายตาดูสามี              เทวียิ้มแย้มกระแอมไอ”

          คำว่า แยบคาย ในคำประพันธ์ที่ยกมานี้ มีความหมายว่า มีเลศนัย ซึ่งต่างกับความหมายในปัจจุบัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำขวัญ (๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๖) (ออกอากาศซ้ำ)

คำขวัญ

          คำว่า คำขวัญ หมายถึงถ้อยคำที่ดีเป็นสิริมงคล บำรุงจิตใจ ให้ข้อคิดในการปฏิบัติ และส่งเสริมกิจการไปในทางที่ดี

          คำขวัญทั่วไป เป็นคำขวัญที่หน่วยงาน สถาบัน หรือองค์การต่าง ๆ คิดขึ้นใช้เพื่อเป็นคติเตือนใจให้ข้อคิด เชิญชวนให้ปฏิบัติหรือละเว้น มักเป็นข้อความกะทัดรัด มีสัมผัสคล้องจอง ทำให้จดจำได้ง่าย เช่น คำขวัญวันเด็ก คำขวัญประจำจังหวัด คำขวัญประจำสถาบัน คำขวัญประจำหน่วยงาน. คำขวัญวันเด็ก เช่น เด็กไทยคือหัวใจของชาติ  เด็กฉลาดชาติเจริญ. คำขวัญประจำจังหวัด เช่นกรุงเทพฯ ดุจเทพสร้าง  เมืองศูนย์กลางการปกครอง วัด วัง งามเรืองรอง เมืองหลวงของประเทศไทย. คำขวัญประจำหน่วยงาน เช่น การสื่อสารแห่งประเทศไทย เครือข่ายทั่วไทย โยงใยทั่วโลก. คำขวัญประจำสถาบัน เช่น คำขวัญของโรงเรียนสตรีวัดระฆังใช้ว่า “เรียนเด่น เล่นดี มีวินัย ใจกุศล”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตัวแทน (๑๕ ตุลาคม ๒๕๕๖)

ตัวแทน

          คำว่า ตัวแทน หมายถึง ผู้ที่มีอำนาจตามกฎหมายในการกระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งในนามบุคคลอื่น เช่น บริษัทมีนโยบายแต่งตั้งตัวแทนอย่างเป็นทางการเพื่อบุกเบิกตลาดค้าปลีก. การประปานครหลวงสามารถจ้างเอกชนให้เป็นตัวแทนอ่านมาตรวัดน้ำเพื่อบันทึกข้อมูลการใช้น้ำของผู้ใช้น้ำตามหลักเกณฑ์ที่การประปานครหลวงกำหนด.  คำว่า ตัวแทนในภาษากฎหมายเป็นคำที่ตรงข้ามกับคำว่า ตัวการ ซึ่งหมายถึงผู้ที่มอบอำนาจให้ตัวแทนทำการแทนตน เช่น เมื่อตัวการมอบอำนาจให้ตัวแทนทำการแทนตัวการ และตัวแทนก็ตกลงจะรับมอบอำนาจนั้น ถ้าตัวแทนกระทำความผิด ให้ถือว่าตัวการมีความผิดด้วย

          เป็นที่สังเกตว่า คำว่า ตัวแทน ต่างกับคำว่า ผู้แทน  ในแง่ที่ ตัวแทน เป็นบุคคลหรือนิติบุคคลที่มีอำนาจตามกฎหมาย ส่วน ผู้แทน เป็นบุคคลที่ทำหน้าที่แทนเท่านั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.