แยบยล (๑๗ ตุลาคม ๒๕๕๖)

แยบยล

          แยบยล หมายถึง ลักษณะของวิธีการที่ใช้กลอุบายอย่างแนบเนียนจนไม่มีผู้ใดเฉลียวใจ เช่น เขาทำหลุมพรางตาไว้อย่างแยบยล  ฝ่ายศัตรูที่ไล่ตามมาไม่ทันสังเกตจึงพลาดท่าตกลงไป. ในบทละครนอกเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เมื่อนางมณฑามาอ้อนวอนให้เจ้าเงาะช่วยตีคลีตามคำท้าของพระอินทร์ เจ้าเงาะตัดพ้อและกล่าวแก่นางว่าตนไม่ไว้ใจท้าวสามนต์ เพราะแต่เดิมเคยว่าร้ายกลับมาสรรเสริญ สงสัยว่าจะมีความคิดแยบยลเป็นกลใน ดังคำประพันธ์ต่อไปนี้

          “จะล่อลวงให้หลงอย่าสงกา           ลูกกลัวพระบิดาจะฆ่าแกง
          ท่านคิดแยบยลเป็นกลใน               แต่หลังอย่างไรพระย่อม”

          คำว่า แยบยล ในคำประพันธ์ที่ยกมานี้ มีความหมายว่า ใช้เล่ห์กลแอบแฝงด้วยเจตนาไม่ดี ต่างกับปัจจุบันซึ่งแปลว่า ใช้กลอุบายอย่างแนบเนียนจนไม่มีผู้ใดเฉลียวใจ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สาวน้อยประแป้ง (๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๖)

สาวน้อยประแป้ง

          สาวน้อยประแป้ง  เป็นชื่อไม้ประดับที่หาได้ง่าย ปลูก เลี้ยง ดูแลรักษาง่าย  นิยมนำมาใช้ตกแต่งบ้านเรือนและอาคารสถานที่  ช่วยฟอกอากาศและสามารถดูดสารพิษได้มาก  ต้นสาวน้อยประแป้งมีลวดลายสวยงาม  ลำต้นกลม มีข้อถี่  แตกใบอ่อนทีละใบตรงยอดของลำต้น  ก้านใบเป็นกาบ  ใบยาวเรียวคล้ายใบพาย  โคนใบมน  ปลายใบเรียวแหลม  พื้นใบมีสีเขียวอ่อนถึงเขียวเข้ม  ลายสีขาว  ครีม  หรือเหลือง  หรือมีจุดแต้มบนพื้นใบต่างกันไปอย่างสวยงาม (คล้ายหญิงสาวประหน้าหรือเนื้อตัวด้วยแป้งนวลเป็นจุด ๆ) ดอกของสาวน้อยประแป้งจะออกเป็นกลุ่ม ส่วนมากมีสีเขียวอ่อน  ลักษณะคล้ายดอกหน้าวัวมีกาบกาบเดียวหุ้มแท่งเกสรตัวผู้และตัวเมียไว้

          สาวน้อยประแป้งจัดเป็นพืชพิษชนิดหนึ่ง  ที่มียางเป็นอันตรายต่อมนุษย์และสัตว์  ถ้าถูกผิวหนังอาจมีอาการแพ้ เป็นผื่นบวมแดง และคันมาก  ถ้าเข้าปากจะทำให้ลิ้นบวม ขากรรไกรแข็ง พูดไม่ชัด กลืนอาหารไม่ได้  และหากกินเข้าไปอาจทำให้ตายได้  จึงควรระมัดระวัง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

แยบคาย (๑๖ ตุลาคม ๒๕๕๖)

แยบคาย

          แยบคาย หมายถึง ลักษณะของความคิดหรือถ้อยคำที่เหมาะกับเหตุผล เข้าที และแหลมคม เช่น นักเรียนคนนี้มีความคิดแยบคาย เวลาตั้งคำถามหรือตอบคำถามเป็นเหตุเป็นผลดี.

          คำว่า แยบคาย ใช้บอกลักษณะของวิธีการก็ได้ เช่น ถ้าจะปกครองคนหมู่มากได้ ผู้นำต้องมีอุบายอันแยบคายให้ลูกน้องรักและสามัคคีกัน

          เดิมคำว่า แยบคาย หมายถึง มีนัยแฝงอยู่ในคำพูดหรือกิริยาท่าทาง ดังปรากฏในวรรณคดีเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยหลายตอน เช่น ตอนนางมณฑาพูดถึงนางรจนา ว่า “ข้าไปถามอีลูกแสนร้าย            มันพูดเป็นแยบคายไม่เข้าใจ”

และตอนที่นางรจนาแกล้งยั่วหกนาง ว่า

          “แล้วแลดูพี่สาวทั้งหกคน              เห็นหน้าหม่นหมองคล้ำดำมิดหมี
          ทำแยบคายชายตาดูสามี              เทวียิ้มแย้มกระแอมไอ”

          คำว่า แยบคาย ในคำประพันธ์ที่ยกมานี้ มีความหมายว่า มีเลศนัย ซึ่งต่างกับความหมายในปัจจุบัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระเจ้า (๑๔ มีนาคม ๒๕๕๗)

พระเจ้า

          คำว่า พระเจ้า ความหมายดั้งเดิมหมายถึง พระพุทธเจ้าหรือพระพุทธรูป เช่นในไตรภูมิพระร่วงมีข้อความว่า พระเจ้า…เสด็จเข้านิพพาน…ในปีชวดเดือน ๖ เพ็งบูรณ์ได้ฤกษ์ไพศาขะ” ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับบริติชมิวเซียม กล่าวถึงประวัติพระพุทธชินราชไว้ว่า พระอินทร์ลงมาช่วยหล่อแล้ว “จึ่งสั่งฝากนามไว้ว่า…พระเจ้าชื่อพระชินราช”

          ต่อมาคำว่า พระเจ้า หมายถึง พระผู้เป็นใหญ่สูงสุดตามความเชื่อของบางศาสนา เป็นผู้ทรงสร้างจักรวาล สร้างโลก สร้างมนุษย์ ตลอดจนสรรพสิ่ง เป็นผู้ทรงพลานุภาพและควรแก่ความเคารพศรัทธาอย่างที่สุด เช่น พระศิวะเป็นพระเจ้าแห่งการทำลายล้างตามความเชื่อของศาสนาฮินดู. คำว่า พระเจ้า ตามความหมายที่อธิบายมานี้เป็นความหมายที่คนไทยปัจจุบันคุ้นเคย

          นอกจากนี้ คำว่า พระเจ้า ยังหมายถึงพระมหากษัตริย์หรือพระราชาอีกด้วย เช่น พระเจ้าอู่ทอง พระเจ้าตากสิน พระเจ้าหงสาวดี พระเจ้ากรุงจีน พระเจ้าเชียงใหม่ พระเจ้ากรุงอังวะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.