สังเวชนียสถาน (๓๑ มกราคม ๒๕๕๗)

สังเวชนียสถาน

         สังเวชนียสถาน แปลว่า สถานที่อันเป็นที่ตั้งแห่งความสังเวช. ความสังเวชในทางพระพุทธศาสนา แปลว่า ความสลดหดหู่ ซึ่งกระตุ้นเตือนให้คิดและทำแต่สิ่งดีงาม. สังเวชนียสถาน หมายถึง สถานที่ที่ทำให้ระลึกถึงพระพุทธเจ้า และเกิดแรงบันดาลใจที่จะกระทำความดีเมื่อได้พบเห็น

         ในมหาปรินิพพานสูตร พระพุทธเจ้าได้ตรัสแก่พระอานนท์ว่า หากพระพุทธองค์ดับขันธปรินิพพานแล้ว ผู้ใดระลึกถึงพระองค์ให้จาริกไปยังสังเวชนียสถาน ๔ แห่ง ดังนี้  ๑. สถานที่ประสูติ คือ ลุมพินีวัน ๒. สถานที่ตรัสรู้ คือ พุทธคยา ๓. สถานที่แสดงปฐมเทศนา คือ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ๔. สถานที่ปรินิพพาน คือ สาลวโนทยาน. ลุมพินีวัน ปัจจุบันอยู่ในประเทศเนปาล ส่วนสังเวชนียสถานอีก ๓ แห่งอยู่ในประเทศอินเดีย

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ประชาชน (๓๐ ธันวาคม ๒๕๕๖)

ประชาชน

          คำว่า ประชาชน ประกอบด้วย ประชา หมายถึง หมู่คน   และ ชน หมายถึง คน  ประชาชน หมายถึง คนที่เกิดและอาศัยอยู่ในประเทศใดประเทศหนึ่ง ถือว่าเป็นเจ้าของหรือสมาชิกของประเทศ คำว่าประชาชน มักใช้ในความหมายพหูพจน์ คือ หมายถึง หมู่คน หรือ คนจำนวนมาก เช่น ประชาชนจำนวนมากรวมตัวกันต่อต้านการออกกฎหมายนิรโทษกรรม  การพัฒนาในยุโรปมีขึ้นหลังจากประชาชนเป็นอิสระจากสังคมแบบยุคมืด ประเทศไทยควรมีศาลเพิ่มขึ้นเพื่ออำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนอย่างเสมอภาค เป็นธรรม และรวดเร็ว การพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศต้องมุ่งให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชนโดยส่วนรวม ขณะนี้ประชาชนตื่นตัวทางการเมืองอย่างมากและต้องการมีส่วนร่วมในการเปลี่ยนแปลงประเทศ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สุจริต (๒๕ มีนาคม ๒๕๕๗)

สุจริต

          คำว่า สุจริต (อ่านว่า สุด-จะ-หฺริด) หมายถึง ประพฤติชอบ ประพฤติในทางที่ถูกต้อง ตรงข้ามกับคำว่า ทุจริต (อ่านว่า ทุด-จะ-หฺริด) เช่น เขาทำมาหากินด้วยความสุจริต ชีวิตจึงเต็มไปด้วยความสุขกายสบายใจ.  ธุรกิจที่สุจริตย่อมอยู่คงทนมากกว่าธุรกิจที่ทุจริต. ในการใช้สื่อทางอินเทอร์เน็ตทุกคนควรเผยแพร่ข้อความหรือรูปภาพโดยสุจริต. คำว่า สุจริต มักใช้ควบคู่กับคำว่า ซื่อสัตย์ เป็น ซื่อสัตย์สุจริต เช่น  กฎหมายกำหนดให้ข้าราชการพลเรือนต้องปฏิบัติหน้าที่ราชการด้วยความซื่อสัตย์สุจริต  เที่ยงธรรม ขยันหมั่นเพียร และดูแลเอาใจใส่รักษาประโยชน์ของทางราชการ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระเจ้า (๑๔ มีนาคม ๒๕๕๗)

พระเจ้า

          คำว่า พระเจ้า ความหมายดั้งเดิมหมายถึง พระพุทธเจ้าหรือพระพุทธรูป เช่นในไตรภูมิพระร่วงมีข้อความว่า พระเจ้า…เสด็จเข้านิพพาน…ในปีชวดเดือน ๖ เพ็งบูรณ์ได้ฤกษ์ไพศาขะ” ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับบริติชมิวเซียม กล่าวถึงประวัติพระพุทธชินราชไว้ว่า พระอินทร์ลงมาช่วยหล่อแล้ว “จึ่งสั่งฝากนามไว้ว่า…พระเจ้าชื่อพระชินราช”

          ต่อมาคำว่า พระเจ้า หมายถึง พระผู้เป็นใหญ่สูงสุดตามความเชื่อของบางศาสนา เป็นผู้ทรงสร้างจักรวาล สร้างโลก สร้างมนุษย์ ตลอดจนสรรพสิ่ง เป็นผู้ทรงพลานุภาพและควรแก่ความเคารพศรัทธาอย่างที่สุด เช่น พระศิวะเป็นพระเจ้าแห่งการทำลายล้างตามความเชื่อของศาสนาฮินดู. คำว่า พระเจ้า ตามความหมายที่อธิบายมานี้เป็นความหมายที่คนไทยปัจจุบันคุ้นเคย

          นอกจากนี้ คำว่า พระเจ้า ยังหมายถึงพระมหากษัตริย์หรือพระราชาอีกด้วย เช่น พระเจ้าอู่ทอง พระเจ้าตากสิน พระเจ้าหงสาวดี พระเจ้ากรุงจีน พระเจ้าเชียงใหม่ พระเจ้ากรุงอังวะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มติ (๙ มกราคม ๒๕๕๗)

มติ

          คำว่า มติ แปลว่า ความรู้ ความคิดเห็น. ในภาษาไทยมักใช้ในความหมายว่า ข้อวินิจฉัยที่เห็นพ้องต้องกันแล้ว เช่น ที่ประชุมมีมติให้ดำเนินการตามที่ประธานเสนอ  ที่ประชุมลงมติเห็นชอบตามข้อเสนอของประธาน. การที่สมาชิกแต่ละคนมีข้อสรุปอย่างไรในการประชุม เรียกว่า ลงมติ. สมาชิกหรือกรรมการที่ร่วมประชุมจะต้องพิจารณาและมีความคิดเห็นร่วมกันหรือมีความเห็นส่วนใหญ่แล้วว่าเรื่องที่พิจารณากันอยู่นั้นควรจะดำเนินการอย่างไร ควรจะเป็นอย่างไร สมาชิกหรือกรรมการทุกคนจะได้ลงความเห็น คือ ลงมติแล้วจึงแสดงต่อที่ประชุม ซึ่งทำให้เกิดเป็นมติของที่ประชุม เรียกว่า มีมติ.  ถ้าคำว่า มติ ใช้กับคำว่า มหาชน เป็น มติมหาชน จะหมายถึง ความคิดเห็นหรือมติของประชาชนในเรื่องต่าง ๆ ที่มีผู้นำมาสอบถาม โดยมากเป็นเรื่องเกี่ยวกับการเมือง นโยบาย โครงการ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ของรัฐ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย (๓ มีนาคม ๒๕๕๗) (ออกอากาศซ้ำ)

น้ำร้อนปลาเป็น  น้ำเย็นปลาตาย

          น้ำร้อนปลาเป็น  น้ำเย็นปลาตาย  เป็นสำนวนที่เตือนให้ระวังตัว ไม่หลงเชื่อคำพูดที่อ่อนหวาน  โดยเปรียบกับธรรมชาติของปลา เมื่อคนจะจับปลามักจะทำที่ล่อปลาด้วยการเลี้ยงพืชน้ำไว้ ปลาชอบอยู่ในที่เย็นจะหลงเข้าไปอาศัย จึงถูกจับได้  ส่วนปลาที่อยู่ในน้ำตามธรรมชาติ ไม่หลงเข้าไปในที่ล่อ จะมีโอกาสรอดชีวิตได้มากกว่า. คำว่า  น้ำเย็น  นำมาเปรียบกับคำพูดที่ไพเราะ นุ่มนวล  สุภาพ  อ่อนหวาน มักทำให้คนฟังตายใจ และอาจถูกหลอกจนเป็นอันตรายหรือสูญเสียทรัพย์สินได้ เช่น เขามาพูดประจบประแจงคุณยายบ่อย ๆ คุณยายเลยยกทรัพย์สมบัติให้เขาไปหมด ลูกหลานห้ามเท่าไรก็ไม่ฟัง อย่างนี้แหละที่เรียกว่า น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย.  ส่วน  น้ำร้อน เปรียบได้กับคำพูดที่ตรงไปตรงมา ฟังดูไม่ไพเราะไม่ถูกใจ แต่เป็นคำพูดที่จริงใจ  มีประโยชน์ต่อผู้ฟัง เช่น การดุด่าว่ากล่าวของพ่อแม่ ซึ่งลูก ๆ มักไม่อยากฟัง แต่เป็นคำพูดที่มีคุณกับลูก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.