หนอนบ่อนไส้ (๕ มีนาคม ๒๕๕๗) (ออกอากาศซ้ำ)

หนอนบ่อนไส้

          หนอนบ่อนไส้ เป็นสำนวนหมายถึงคนที่ทำร้ายหรือทำลายอยู่ภายใน คนในบ้านหรือในครอบครัวเดียวกันหรือพวกเดียวกันคิดร้าย ทำให้เกิดประโยชน์กับผู้อื่น เช่น  บริษัทของเราต้องมีหนอนบ่อนไส้แน่ ๆ จะผลิตสินค้าใหม่ ๆ ออกมา บริษัทคู่แข่งก็ชิงออกสินค้าตัดหน้า. คนใช้ที่บ้านเป็นหนอนบ่อนไส้ บอกผู้ร้ายให้รู้เวลาที่ไม่มีคนอยู่บ้าน ผู้ร้ายจึงเข้ามาขโมยของในบ้านได้โดยสะดวก.  คำว่า บ่อน ในสำนวน หนอนบ่อนไส้ เป็นคำกริยา หมายถึงกินฟอนอยู่ข้างใน  ฟอนคือกินพรุนข้างใน  เช่นในโคลงโลกนิติบทหนึ่งกล่าวถึงสำนวนหนอนบ่อนไส้ ว่า

                         ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้            มีพรรณ
                    ภายนอกแดงดูฉัน                ชาดบ้าย
                    ภายในย่อมแมลงวัน             หนอนบ่อน
                    ดุจดั่งคนใจร้าย                    นอกนั้นดูงาม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต้นสาละอินเดีย (๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗)

ต้นสาละอินเดีย

          สาละ เป็นชื่อต้นไม้ที่เกี่ยวข้องกับพุทธประวัติทั้งตอนประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน คือ พระพุทธเจ้าประสูติใต้ต้นสาละ ก่อนตรัสรู้ในเวลากลางวันประทับใต้ต้นสาละและเวลาเย็นย้ายไปประทับใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์จนตรัสรู้ในเวลารุ่งเช้า และปรินิพพานระหว่างต้นสาละคู่  ต้นไม้ที่เรียกว่า สาละ ได้แก่ สาละอินเดียและสาละลังกา แต่เป็นไม้คนละวงศ์กัน

          ต้นสาละอินเดีย เรียกสาละใหญ่ หรือมหาสาละ ก็ได้ มีถิ่นกำเนิดในประเทศเนปาล อินเดีย และบังกลาเทศ พบมากในเขตเชิงเขาหิมาลัยตอนใต้ เป็นพืชในตระกูลยาง พวกเดียวกับพะยอม เต็ง รัง เป็นไม้ใหญ่ไม่ผลัดใบ ลำต้นตรง เปลือกสีน้ำตาลอมดำแตกเป็นร่องเป็นสะเก็ดทั่วไป ใบดกหนา ปลายกิ่งห้อยลู่ลง ออกดอกช่วงต้นฤดูร้อน มีสีเหลืองอ่อนรวมกันเป็นช่อสั้นตามปลายกิ่งและง่ามใบ ผลแข็งมีปีก เป็นไม้เนื้อแข็งที่นำมาใช้ประโยชน์ได้มากมาย

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พลเมือง (๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๖)

พลเมือง

          คำว่า พลเมือง หมายถึง คนที่มีสิทธิและหน้าที่ในฐานะประชาชนของประเทศใดประเทศหนึ่ง  หรือประชาชนที่อยู่ภายใต้ผู้ปกครองเดียวกัน มักมีวัฒนธรรมเดียวกัน เช่น ประเทศจะเจริญหากผู้ปกครองและผู้ใต้ปกครองหรือพลเมืองมีศีลธรรม พลเมืองส่วนใหญ่ของจังหวัดชายแดนภาคใต้ มีศาสนา ภาษา วัฒนธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีท้องถิ่นแตกต่างไปจากพลเมืองในภาคอื่น ข้าราชการไม่ควรปฏิบัติต่อชนกลุ่มน้อยราวกับพวกเขาเป็นพลเมืองชั้นสอง คนไทยทุกคนควรทำตัวเป็นพลเมืองดี คือนอกจากตระหนักถึงสิทธิของตนเองแล้วยังต้องทำหน้าที่ที่กฎหมายรัฐธรรมนูญกำหนดด้วย เช่นเสียภาษีให้รัฐ  อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

          อนึ่ง คำว่า พลเมือง มีความหมายต่างกับ ประชาชน ในแง่ที่เน้นสิทธิและหน้าที่มากกว่าคำว่า ประชาชน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประกวด (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗)

ประกวด

          ประกวด หมายความว่า แข่งขันเพื่อชิงความเป็นเลิศในทางความดี ความงาม หรือคุณประโยชน์ โดยมีการตัดสิน เช่น

          ประกวดต้นไม้ดอกไม้ คือ แข่งขันให้กรรมการตัดสินว่าไม้ดอกไม้ใบของใครสมบูรณ์สวยงามเป็นเลิศ

          ประกวดนางงาม หมายถึง แข่งขันให้กรรมการตัดสินว่าหญิงสาวคนใดมีความงามเป็นเลิศ

          ประกวดพันธุ์ข้าว หมายถึง แข่งขันให้กรรมการตัดสินว่าข้าวพันธุ์ใดของใครจะดีที่สุด

          ประกวดราคา หมายถึง ส่งซองราคาประมูลให้กรรมการตัดสินว่าของใครจะถูกที่สุด หรือให้ราคาเหมาะสมที่สุด

          ประกวด ยังใช้เป็นคำซ้อน เช่น ประกวดประขัน หรือประกวดประชันขันแข่ง ซึ่งยังคงความหมายว่า แข่งขันเพื่อชิงความเด่นในทางใดทางหนึ่ง แต่ไม่มีกรรมการตัดสินอย่างเป็นทางการ เช่น งานราตรีคืนนี้ คนที่มาร่วมงานแต่งตัวประกวดประขันกันมาก

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.