มดแดงแฝงพวงมะม่วง (๖ มีนาคม ๒๕๕๗) (ออกอากาศซ้ำ)

มดแดงแฝงพวงมะม่วง

          มดแดงแฝงพวงมะม่วง เป็นสำนวน หมายถึง ผู้ชายที่หลงรักผู้หญิงและไปคอยเอาอกเอาใจ โดยที่ผู้หญิงไม่รักตอบ.  มดแดงแฝงพวงมะม่วง ปรากฏในบทกลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนศรีสุวรรณเกี้ยวนางเกษรา ว่า “เหมือนมดแดงแฝงพวงมะม่วงงอม   เที่ยวไต่ตอมเต็มอยู่ไม่รู้รส”  มดแดงนั้นมักจะสร้างรังอยู่บนต้นมะม่วง  คนที่ขึ้นต้นมะม่วงไปเก็บลูกมะม่วงจะถูกมดแดงกัด ทำให้รู้สึกคล้ายกับว่า มดแดงคอยดูแลปกป้องลูกมะม่วง  แต่มดแดงก็ไม่ได้กินมะม่วง ไม่รู้รสหวานของมะม่วง. คำว่า แฝง มีความหมายว่า แอบอยู่ เวลาปรกติเราอาจจะมองไม่เห็นมดแดง แต่พอขึ้นไปจะเก็บมะม่วง มดแดงก็จะออกมาจากรัง หรือออกจากที่หลบตัวอยู่ เปรียบว่าราวกับแอบซ่อนตัวอยู่ในพวงมะม่วง ด้วยลักษณะของมดแดงบนต้นมะม่วงนี้  คนไทยจึงเปรียบผู้ชายที่หลงรักผู้หญิง แต่ไม่มีทางที่จะได้ผู้หญิงคนนั้นมาเป็นคนรักหรือเป็นภรรยาว่า เป็นมดแดง หรือ มดแดงแฝงพวงมะม่วง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต้นสาละลังกา (๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗)

ต้นสาละลังกา

           ต้นสาละลังกา หรือต้นลูกปืนใหญ่ เป็นพืชในวงศ์จิก มีถิ่นกำเนิดในประเทศแถบทวีปอเมริกาใต้ บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำแอมะซอน ประเทศศรีลังกาได้พันธุ์มาจากอเมริกาใต้มาปลูกเมื่อพุทธศักราช ๒๔๒๒ ส่วนประเทศไทยนำมาปลูกเมื่อพุทธศักราช ๒๕๐๐ เรียกว่า สาละลังกา

           สาละลังกา เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ประเภทไม้ผลัดใบ เปลือกลำต้นสีน้ำตาล แตกเป็นร่องและเป็นสะเก็ด ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเวียนสลับตามปลายกิ่ง  ดอกใหญ่มีสีชมพูอมเหลืองและแดง ก้านช่อยาว ออกตามโคนต้นและลำต้น กลีบดอกแข็ง หักง่าย มีเกสรตัวผู้เป็นจำนวนมาก มีกลิ่นหอมแรง ผลกลมใหญ่  ผลแห้งเปลือกแข็งสีน้ำตาล

           ชาวศรีลังกาถือว่าสาละเป็นไม้มงคลเพราะดอกสวยและมีกลิ่นหอม จึงนิยมนำไปถวายพระ มักปลูกในบริเวณวัดและปลูกเป็นไม้ประดับทั่วไปในประเทศเขตร้อน สาละลังกาไม่ใช่ต้นสาละในพุทธประวัติคนทั่วไปเข้าใจผิดด้วยชื่อสาละเหมือนกัน

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

หนอนบ่อนไส้ (๕ มีนาคม ๒๕๕๗) (ออกอากาศซ้ำ)

หนอนบ่อนไส้

          หนอนบ่อนไส้ เป็นสำนวนหมายถึงคนที่ทำร้ายหรือทำลายอยู่ภายใน คนในบ้านหรือในครอบครัวเดียวกันหรือพวกเดียวกันคิดร้าย ทำให้เกิดประโยชน์กับผู้อื่น เช่น  บริษัทของเราต้องมีหนอนบ่อนไส้แน่ ๆ จะผลิตสินค้าใหม่ ๆ ออกมา บริษัทคู่แข่งก็ชิงออกสินค้าตัดหน้า. คนใช้ที่บ้านเป็นหนอนบ่อนไส้ บอกผู้ร้ายให้รู้เวลาที่ไม่มีคนอยู่บ้าน ผู้ร้ายจึงเข้ามาขโมยของในบ้านได้โดยสะดวก.  คำว่า บ่อน ในสำนวน หนอนบ่อนไส้ เป็นคำกริยา หมายถึงกินฟอนอยู่ข้างใน  ฟอนคือกินพรุนข้างใน  เช่นในโคลงโลกนิติบทหนึ่งกล่าวถึงสำนวนหนอนบ่อนไส้ ว่า

                         ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้            มีพรรณ
                    ภายนอกแดงดูฉัน                ชาดบ้าย
                    ภายในย่อมแมลงวัน             หนอนบ่อน
                    ดุจดั่งคนใจร้าย                    นอกนั้นดูงาม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต้นสาละอินเดีย (๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗)

ต้นสาละอินเดีย

          สาละ เป็นชื่อต้นไม้ที่เกี่ยวข้องกับพุทธประวัติทั้งตอนประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน คือ พระพุทธเจ้าประสูติใต้ต้นสาละ ก่อนตรัสรู้ในเวลากลางวันประทับใต้ต้นสาละและเวลาเย็นย้ายไปประทับใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์จนตรัสรู้ในเวลารุ่งเช้า และปรินิพพานระหว่างต้นสาละคู่  ต้นไม้ที่เรียกว่า สาละ ได้แก่ สาละอินเดียและสาละลังกา แต่เป็นไม้คนละวงศ์กัน

          ต้นสาละอินเดีย เรียกสาละใหญ่ หรือมหาสาละ ก็ได้ มีถิ่นกำเนิดในประเทศเนปาล อินเดีย และบังกลาเทศ พบมากในเขตเชิงเขาหิมาลัยตอนใต้ เป็นพืชในตระกูลยาง พวกเดียวกับพะยอม เต็ง รัง เป็นไม้ใหญ่ไม่ผลัดใบ ลำต้นตรง เปลือกสีน้ำตาลอมดำแตกเป็นร่องเป็นสะเก็ดทั่วไป ใบดกหนา ปลายกิ่งห้อยลู่ลง ออกดอกช่วงต้นฤดูร้อน มีสีเหลืองอ่อนรวมกันเป็นช่อสั้นตามปลายกิ่งและง่ามใบ ผลแข็งมีปีก เป็นไม้เนื้อแข็งที่นำมาใช้ประโยชน์ได้มากมาย

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.