เยาว์-เยา (๒๐ สิงหาคม ๒๕๕๐)

เยาว์-เยา

          คำที่ออกเสียงว่า [เยา] มี ๒ คำ ความหมายต่างกัน

          คำว่า เยาว์ มี ว แหวน การันต์  มาจากคำ ยุว (อ่านว่า ยุ-วะ) ในภาษาบาลี แปลว่า ชายหนุ่ม ในภาษาไทยใช้หมายถึง อ่อนวัย วัยหนุ่ม วัยสาว เช่น เขาต้องทำงานหนักตั้งแต่ยังเยาว์. เขาห่วงลูก ๆ ซึ่งยังอยู่ในวัยเยาว์. เขาถูกลงโทษ ฐานพรากผู้เยาว์.

          ส่วนคำว่า เยา เขียนไม่มีตัวการันต์ มาจากคำภาษาจีนกวางตุ้งว่า เย้า ซึ่งแปลว่า อ่อน ในภาษาไทยใช้เกี่ยวกับเรื่องราคา เช่น เขาซื้อเสื้อผ้าราคาเยา. สินค้าที่นี่ราคาย่อมเยากว่าที่อื่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งมังค่า (๑๐ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งมังค่า

          ฝรั่งมังค่า หมายถึง “ฝรั่ง” มีนัยความหมายว่า “คนที่ไม่ใช่พวกเรา”   คำว่า “มังค่า” สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำ “บังกล่า” (อ่านว่า บัง-กะ-หล่า)   บังกล่า คือ เบงกอล ซึ่งเป็นแคว้นใหญ่ในอินเดียทางตะวันออก

          ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ชาวอังกฤษมาปกครองอินเดียอยู่ในแคว้นเบงกอล  เนื่องจากอังกฤษซึ่งเป็น “ฝรั่ง” อยู่ที่ “มังค่า”  คนไทยจึงเรียกชาวอังกฤษว่า “ฝรั่งมังค่า” ต่อมาความหมายได้ขยายกว้างออกไปหมายถึงฝรั่งชาติอื่น ๆ ด้วย

          อนึ่งคำว่าฝรั่งนี้ยังมีคำขยายแสดงลักษณะต่าง ๆ อีกหลายคำ เช่น ฝรั่งตาน้ำข้าว  เพราะตาขาวมีสีขุ่นเหมือนน้ำข้าว.  ฝรั่งดั้งขอ เพราะมีจมูกโด่งรูปร่างโค้งเหมือนขอ.   ฝรั่งอั้งม้อ เพราะมีผมสีแดง  “อั้งม้อ” เป็นภาษาจีนแปลว่า “ผมแดง”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ต่อยหอย (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ต่อยหอย

          คำว่า ต่อยหอย ประกอบด้วยคำว่า ต่อย กับ หอย  คำว่า ต่อย หมายถึง เอาของแข็งหรือของหนักเคาะ ตี หรือทุบสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แตกหรือหลุดออก เช่น ต่อยหิน. ต่อยมะพร้าว. ต่อยมะขวิด.  

          ต่อยหอย เป็นสำนวนหนึ่งในภาษาไทย หมายถึง พูดฉอด ๆ พูดไม่หยุดปาก

          สำนวนนี้มาจากการต่อยหอยเช่นหอยนางรมที่เกาะอยู่ตามหิน วิธีการต่อยเอาหอยนางรมออกมานั้น ทำได้โดยใช้ค้อนเล็ก ๆ เคาะให้เปลือกแตกออก เพื่อเอาตัวหอยที่อยู่ข้างใน เสียงค้อนกระทบเปลือกหอยจะดังอยู่เรื่อย ๆ ผู้ที่พูดไม่หยุดจึงเปรียบว่า พูดอย่างกับต่อยหอย หรือ พูดเป็นต่อยหอย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก (๙ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งบางเสาธง ฝรั่งขี้นก

          ฝรั่งบางเสาธง เป็นสำนวนหมายความว่า “ทำเป็นฝรั่ง” เป็นการเล่นคำกับชื่อผลไม้ของไทยชนิดหนึ่งที่เรียกว่า “ฝรั่ง”   บางเสาธงเป็นตำบลที่ถือกันว่ามีฝรั่งพันธุ์ดี ทำนองเดียวกับส้มบางมด เงาะบางยี่ขัน มะปรางท่าอิฐ ฯลฯ   จึงล้อกันว่าคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งคือ “ฝรั่งบางเสาธง

          คำว่า ฝรั่งขี้นก ก็เป็นคำเปรียบในทำนองเดียวกัน โดยเทียบกับฝรั่งพันธุ์หนึ่งของไทยที่มีผลเล็ก ไส้แดง   ในปัจจุบันคำว่า “ฝรั่งขี้นก” มีความหมายขยายกว้างขึ้น คือนอกจากจะหมายถึงคนไทยที่ทำตัวเป็นฝรั่งแล้ว ยังหมายถึงฝรั่งจริง ๆ ที่ทำตัวไม่ดีด้วย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ตรุษ (๑๘ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ตรุษ

          ตรุษ คือ เทศกาลเนื่องในการสิ้นปีซึ่งกำหนดตามจันทรคติ ตรงกับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๔

          คำว่า ตรุษ เป็นคำมาจากภาษาสันสกฤตว่า ตฺรุฏ (อ่านว่า ตฺรุ-ตะ) แปลว่า แตก ขาด ทำให้ขาด หมายถึง การตัดขาดจากปีเก่าเพื่อเข้าสู่ปีใหม่

          ปัจจุบัน คำว่า ตรุษ อาจใช้ในความหมายว่า เทศกาล หรือช่วงเวลาที่กำหนดไว้เพื่อการรื่นเริงตามประเพณี เช่น ตรุษจีนเป็นเทศกาลฉลองวันขึ้นปีใหม่ของจีน. ตรุษฝรั่ง เป็นเทศกาลฉลองวันสมภพของพระเยซูคริสต์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝรั่งกังไส (๘ กันยายน ๒๕๕๐)

ฝรั่งกังไส

          คำว่า กังไส เขียน ก ไก่  ไม้หันอากาศ  ง งู  สระไอไม้มลาย  ส เสือ   ฝรั่งกังไส เป็นสำนวนที่ได้มาจากการที่ฝรั่งทำเครื่องลายครามเลียนแบบเครื่องกังไสของจีน.  คำว่า ฝรั่งกังไส ใช้เป็นสำนวน หมายถึงคนจีนที่นิยมฝรั่ง เช่นแต่งตัวหรือทำเป็นฝรั่ง ให้ความหมายโดยนัยว่า แม้จะทำตัวเป็นฝรั่งแต่ที่แท้ก็คือคนจีน

          กังไส เป็นชื่อมณฑลหรือแคว้นของจีนที่เรียกว่า มณฑลกวางไส หรือ กวางชี มณฑลนี้ทำเครื่องถ้วยปั้นอย่างดีมีฝีมือมาก จนถือได้ว่าเป็นตัวแทนอย่างหนึ่งของความเป็นจีน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.