โจงกระเบน (๒๗ สิงหาคม ๒๕๕๐)

โจงกระเบน

          โจงกระเบน เป็นวิธีการนุ่งผ้าแบบหนึ่ง ผู้ที่หัดรำไทยหรือหัดโขนจะต้องนุ่งผ้าโจงกระเบนเพื่อให้รำได้สะดวก   วิธีนุ่งผ้าโจงกระเบนคือ ใช้ผ้าที่มีขนาดยาวประมาณ ๓ เมตรครึ่ง นุ่งขมวดเป็นชายพกไว้ที่เอว แล้วม้วนชายผ้าด้านกว้างทั้ง ๒ ที่ประกบกันอยู่ตรงด้านหน้าให้เป็นหางยาว แล้วดึงลอดหว่างขาไปเหน็บไว้ที่ด้านหลังบริเวณเอว ร่างกายส่วนหลังช่วงตั้งแต่บริเวณที่เหน็บชายกระเบนนั้นลงไป จึงเรียกว่า กระเบนเหน็บ

          คำว่า โจงกระเบน เป็นคำที่ตรงกับภาษาเขมรว่า จงกฺบิน (อ่านว่า จอง-เกฺบิน)  จง (อ่านว่า จอง) แปลว่าผูก  กฺบิน (อ่านว่า เกฺบิน) เป็นคำเรียกชายของผ้านุ่งที่ม้วนขึ้นไปเหน็บไว้ข้างหลัง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บาดทะยัก (๖ กันยายน ๒๕๕๐)

บาดทะยัก

          บาดทะยัก เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียชนิด Clostidium tetani (อ่านว่า คฺลอส-ติ-เดียม  เต็ด-ตา-ไน) เชื้อเข้าสู่ร่างกายทางบาดแผล เช่น แผลจากตะปูตำ อุบัติเหตุ  แบคทีเรียนี้สร้างพิษ ซึ่งเป็นชีวพิษชนิดหนึ่ง และกระจายออกไปจากบริเวณบาดแผล

          ชีวพิษจากเชื้อนี้มีผลเพิ่มความไวต่อการกระตุ้นปลายประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อทั่วตัวแข็งเกร็งจนหลังแอ่น เมื่อมีอะไรมาสัมผัสร่างกายก็ยิ่งทำให้เกร็งมากขึ้นจนมีอาการชักกระตุก รักษาได้ด้วยยาจำพวกเพ็นนิซิลลิน

          อาการชักกระตุกที่เกิดจากบาดแผลนี้ น่าจะเป็นที่มาของชื่อโรคนี้ว่า บาดทะยัก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โคมลอย (๒๖ สิงหาคม ๒๕๕๐)

โคมลอย

          โคมลอย เป็นสำนวนที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ สมัยนั้นมีหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษฉบับหนึ่งชื่อพันช์ (Punch) ที่หน้าแรกของหนังสือมีรูปโคมซึ่งลอยอยู่ ในหนังสือนั้นมักมีเรื่องตลกแบบฝรั่ง แต่คนไทยเห็นว่าไม่เข้ากับเรื่องและไม่เห็นว่าขบขัน ดังนั้น เวลาที่ใครพูดอะไรที่ไม่เข้ากับเรื่อง ก็มักเรียกว่า โคมลอย หรือ โคม

          ในปัจจุบัน ความหมายของสำนวนนี้เปลี่ยนแปลงไป หมายถึง ข่าวลือที่เหลวไหล ไม่มีมูล หรือไม่มีหลักฐานยืนยันได้ว่าเป็นความจริง เช่น เรื่องการปรับเงินเดือนของข้าราชการเดือนตุลาคมคราวนี้ไม่ใช่ข่าวโคมลอย. ใครนะลือกันว่าเขาถูกล็อตเตอรี่รางวัลที่ ๑ ที่แท้เป็นข่าวโคมลอย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ซื่อเหมือนแมวนอนหวด (๑๕ สิงหาคม ๒๕๕๐)

ซื่อเหมือนแมวนอนหวด

          ซื่อเหมือนแมวนอนหวด เป็นสำนวน มีความหมายว่า ซื่อแต่ซ่อนความเจ้าเล่ห์หรือความปราดเปรียวไว้ภายใน จึงมักจะใช้เป็นคำพูดในเชิงประชด เช่น เธอว่าหัวหน้าเป็นคนซื่อหรือ  ซื่อเหมือนแมวนอนหวดน่ะซิ ระวังตัวหน่อยก็แล้วกัน.

          ปรกติแมวจะมีอาการซึมเซาง่วงนอนในเวลากลางวัน และมักจะนอนขดอยู่ในที่แคบ ๆ เช่นในหวด ในซอกตู้ แต่พอถึงเวลากลางคืน แมวก็จะปราดเปรียวว่องไว เพราะเป็นเวลาออกหากิน เวลาแมวนอนในหวด ตัวจะคดไม่ตรง จึงนำมาพูดเปรียบเทียบคนที่คดว่า ซื่อเหมือนแมวนอนหวด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ความรู้ และ องค์ความรู้ (๕ กันยายน ๒๕๕๐)

ความรู้ และ องค์ความรู้

          คำว่า ความรู้ และ องค์ความรู้ มีความหมายต่างกัน คำว่า ความรู้ มาจากคำว่า ความ กับคำว่า รู้ เช่น เด็กนักเรียนควรหาความรู้เพิ่มเติมโดยการอ่านหนังสือ นอกเหนือจากที่เรียนในห้องเรียน.

          ส่วนคำว่า องค์ความรู้ ซึ่งหมายถึงความรู้ที่ได้มาจากการวิเคราะห์และสังเคราะห์ แล้วนำมาบูรณาการเข้าเป็นระบบความรู้ในระดับที่สูงขึ้น นอกจากนั้น ยังสามารถระบุได้ว่าเป็นสาขาใดหรือด้านใด เช่น งานวิจัยชิ้นนี้สร้างองค์ความรู้ใหม่ด้านสิ่งแวดล้อม. เขาพยายามแสวงหาความรู้เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นให้แก่สังคม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.