บอกศาลา (๒๐ กันยายน ๒๕๕๐)

บอกศาลา

          บอกศาลา เป็นสำนวน เดิมมีความหมายว่า ตัดขาดจากการเป็นพ่อลูก แม่ลูก หรือเป็นญาติพี่น้องกัน ไม่นับว่ามีความสัมพันธ์ต่อกันอีกต่อไป

          คำ บอกศาลา มีอยู่ในกฎหมายตราสามดวง หมายถึง บอกลูกขุน ณ ศาลา ซึ่งหมายถึงคณะข้าราชการชั้นสูงฝ่ายธุรการให้รับทราบไว้ว่าจะไม่รับผิดชอบ ไม่รับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับลูกหรือญาติที่ประพฤติเป็นโจรอีกต่อไป

          ปัจจุบัน บอกศาลา ใช้เป็นสำนวนที่มีความหมายว่า ตัดขาด เลิกสนใจ เลิกเกี่ยวข้อง ใช้กับคนหรือสิ่งอื่นก็ได้ เช่น ฉันขอบอกศาลากับแม่คนนี้ ไม่นับเป็นเพื่อนกันอีกต่อไป เพราะเขาทำความเดือดร้อนให้ฉันมากเหลือเกิน. งานนี้ฉันขอบอกศาลา ไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารานุกรม (๓๐ กันยายน ๒๕๕๐)

สารานุกรม

          สารานุกรม มาจากคำว่า สาร (อ่านว่า สาระ) แปลว่า เรื่องราว เนื้อหา   กับคำว่า อนุกรม แปลว่า ลำดับ  คำว่า สารานุกรม ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า encyclopaedia (อ่านว่า เอ็น-ไซ-โคฺล-พี-เดีย)

          สารานุกรม คือ หนังสือที่รวบรวมความรู้ และจัดเรียงคำตามลำดับอักษร หรืออาจใช้วิธีอื่นใดที่จะค้นหาได้สะดวกรวดเร็ว มีคำอธิบายเรื่องราวนั้น ๆ ค่อนข้างละเอียด

          สารานุกรมอาจเป็นเรื่องเฉพาะสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง เช่น สารานุกรมดนตรี. สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย. หรืออาจรวบรวมเรื่องราวเฉพาะถิ่น เช่น สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้. หรือรวมทุก ๆ เรื่อง เช่น สารานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ไม่ดูตาม้าตาเรือ (๑๙ กันยายน ๒๕๕๐)

ไม่ดูตาม้าตาเรือ

          ตา คือ ตาตารางบนกระดานหมากรุก มี ๖๔ ตา    ม้า และ เรือ เป็นตัวหมากรุก  ม้าเป็นตัวหมากรุกที่เดินหักมุมไปสามตา ส่วนเรือเป็นตัวหมากรุกที่เดินตามยาวได้ตลอดกระดาน ทั้งม้าและเรือมีลักษณะการเดินเป็นพิเศษ ทำให้ระวังยาก

          ไม่ดูตาม้าตาเรือ คือ ไม่ระมัดระวัง ไม่ดูตาที่ม้าหรือเรือของอีกฝ่ายหนึ่งจะเดินมาได้ อาจจะต้องถูกม้าหรือเรือกิน ทำให้เสียตัวหมากรุกไป

          เมื่อนำมาใช้เป็นสำนวน  ไม่ดูตาม้าตาเรือ หมายความว่า สะเพร่า ไม่ระมัดระวัง เช่น เดินไม่ดูตาม้าตาเรือเตะถังใส่น้ำ น้ำกระฉอกเลอะพื้นหมดแล้ว. เขาเดินตรงไปหาเพื่อนที่อยู่มุมห้อง โดยไม่ดูตาม้าตาเรือว่าเพื่อนกำลังพูดอยู่กับใคร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.