รับเสด็จ (๒๒ มกราคม ๒๕๕๐)

รับเสด็จ


เด็ก :
   คุณครูครับ  ฟ้าชายจะเสด็จมาแจกปริญญาให้พี่ ๆ เราไปถวายการต้อนรับกันนะครับ

ครู :
   เธอเรียนราชาศัพท์มาแล้วทำไมไม่จำ  มาพูดผิดได้หรือ เดี๋ยวครูหักคะแนนหมดเลยนะ

เด็ก :
  ขอโทษครับคุณครู   ขอผมพูดใหม่นะครับ   เอ้อ…  เวลาที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช  เสด็จพระราชดำเนินมาพระราชทานปริญญาบัตรให้พวกพี่ ๆ ที่จบปริญญา   คุณครูจะไปเฝ้ารับเสด็จไหมครับ

ครู :
    พูดถูกแล้ว  ดีมาก  ครูต้องไปรับเสด็จแน่นอนจ้ะ   เธอเป็นคนไทย  ต้องหัดพูดราชาศัพท์ให้ถูกต้องนะ เผื่อมีรับสั่งถามอะไรจะได้กราบบังคมทูลได้ถูกต้อง

เด็ก :
   ครับ

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒  มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประเทศ (๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ประเทศ

          คำว่า “ประเทศ” หมายถึง อาณาเขตที่อยูในความปกครองของรัฐบาลเดียวกัน เช่น ประเทศ  ไทยอยู่ในความปกครองของรัฐบาลไทย ประเทศไทยมีอาณาเขตติดต่อกับลาว เขมร มาเลเซีย  และพม่า

          คำว่า “ประเทศ” มาจากภาษาสันสกฤต ซึ่งออกเสียงว่า (ประ-เด-ฉะ) ซึ่งมีความหมายหลายอย่าง เช่น หมายถึง สถานที่ทั่ว ๆ ไป เมือง ตำบล

          ไทยนำคำนี้มาใช้หมายถึง ที่ทั่ว ๆ ไปก็มี พบในหนังสือเก่า ๆ หรือในวรรณคดี เช่น ประเทศที่นั้นเป็นสถานที่ร่มเย็นเหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น. 

 

พระราชทาน (๒๑ มกราคม ๒๕๕๐)

พระราชทาน


เด็ก :
   คุณครูครับ   แม่ผมบอกว่าถ้าเขาทอผ้าเสร็จเขาจะเอาไปถวายพระราชินี พระราชินีก็จะให้เงินรางวัลแม่

ครู :    แม่ของเธอทอผ้าแล้วก็เอาไปทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถน่ะ ถูกแล้ว  แต่ที่บอกว่าสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถให้เงินน่ะไม่ถูก 

เด็ก :
  อ๋อ ต้องบอกว่า ทรงพระราชทาน ใช่ไหมครับ

ครู :
    ก็ไม่ใช่อีก    ต้องใช้ว่า พระราชทาน  จึงจะถูก  คำว่า พระราชทาน แปลว่า ให้ เป็นคำกริยาราชาศัพท์ แล้วไม่ต้องมีคำว่า ทรง  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพรปีใหม่แก่ประชาชนชาวไทย   สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถพระราชทานเงินรางวัลให้ราษฎรที่นำงานศิลปะมา  ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปพระราชทานปริญญาบัตรแก่นิสิตและนักศึกษาทั้งหลาย

เด็ก :
  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวให้ ต้องใช้ว่า พระราชทาน ไม่ใช่ทรงพระราชทาน นะครับ

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑  มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เชิงกราน (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

เชิงกราน

          เชิงกราน เป็นคำเรียกเตาไฟที่ปั้นด้วยดิน ยกตั้งได้ มีฐานที่ยื่นออกมาสำหรับวางฟืน ใช้กันมากในสมัยอยุธยา

          กระดูกสะโพกมีลักษณะคล้ายเชิงกรานจึงเรียกว่า “กระดูกเชิงกราน” กระดูกเชิงกรานประกอบด้วยกระดูก ๕ ส่วนยึดติดต่อกันเป็นโครงดูเผิน ๆ คล้ายเตาเชิงกราน ส่วนสำคัญส่วนหนึ่งของกระดูกเชิงกรานคือ กระดูกไอเลี่ยม (Ilium) เป็นแผ่นแผ่กว้างอยู่ใต้เอวลงมา ทำหน้าที่รองรับส่วนเอวของกระโปรงหรือกางเกงไม่ให้หล่นลงจากเอว กระดูกนี้จะผายออกเมื่อถึงวัยเจริญพันธุ์ เด็กหรือคนที่มีรอบเอวใหญ่จึงต้องนุ่งกระโปรงหรือกายเกงที่มีสายเพื่อช่วยพยุงไม่ให้กระโปรงหรือกางเกงหลุดออกจากเอว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เหมือด (๓๑ มกราคม ๒๕๕๐)

เหมือด

ถาม : “เหมือด” หมายถึงอะไร?

ตอบ :  “เหมือด” เป็นชื่อเครื่องกินกับขนมจีนน้ำพริก มีหลายอย่าง เช่น หัวปลีหั่นฝอย ผักบุ้งซอยผัดน้ำมัน ถั่วพูลวก ผักทอด เช่น ยอดพริกทอด ใบเล็บครุฑทอด กุ้งฝอยทอด ฯลฯ.

          คำว่า “เหมือด” น่าจะเป็นคำไท มีใช้ในภาษาไทถิ่นอื่นบางถิ่น เช่น ภาษาไทเหนือของชาวไทซึ่งอยู่ในมณฑลยุนนานหรือหยุนหนาน. ทางใต้ของสาธารณรัฐประชาชนจีน มีคำที่ออกเสียงว่า “เหมิด” หมายถึง เครื่องปรุงรส. คำ “เหมิดหอม” หมายถึง เครื่องปรุงรสมีขิงและกระเทียมเป็นต้น. สันนิษฐานว่า คำว่า “เหมิด” กับ “เหมือด” เป็นคำเดียวกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่  ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ราชาศัพท์ (๒๐ มกราคม ๒๕๕๐)

ราชาศัพท์


เด็ก :  คุณครูครับ  ทำไมจึงต้องมีราชาศัพท์ด้วยครับ  เราจะพูดกับในหลวงอย่างที่เราพูดกับพ่อได้ไหม

ครู :    ถ้าหนูพูดราชาศัพท์ไม่ได้ ก็พูดอย่างธรรมดา ท่านไม่ถือพระองค์  แต่ในฐานะที่เป็นคนไทยที่จงรักภักดีต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวก็ต้องพยายามเรียนราชาศัพท์และใช้ให้ถูก  เพราะคนไทยมีวัฒนธรรมเคารพผู้ใหญ่  วัฒนธรรมนี้ทำให้เราใช้ภาษาต่าง ๆ กัน   บางคำใช้สำหรับพูดกับผู้ใหญ่  บางคำสำหรับพูดกับผู้น้อย  บางคำใช้พูดกับผู้เด็กหรือพูดกับคนที่มีฐานะทางสังคมด้อยกว่า   เมื่อพูดกับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวก็ต้องใช้คำสูง คำไพเราะ เพื่อแสดงความเคารพยกย่องสูงสุด และแสดงความจงรักภักดีต่อพระองค์   คำที่เป็นราชาศัพท์มีทั้งคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต ภาษาเขมร หรือเป็นคำภาษาไทย

เด็ก :
  ผมเข้าใจแล้วครับ   เวลาพูดกับพ่อแม่ผมยังใช้คำไม่เหมือนกับที่ผมพูดกับเพื่อนผมเลย  เวลาพูดถึงในหลวงก็ต้องใช้ราชาศัพท์

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐  มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัดดอกไม้ (๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ทัดดอกไม้

          บริเวณด้านข้างของศีรษะระหว่างหูกับขมับ เมื่อนำดอกไม้มาทัดหู กลีบของดอกไม้มักจะอยู่ชิดกับบริเวณนี้ จึงเรียกบริเวณนี้ว่า “ทัดดอกไม้” กะโหลกศีรษะบริเวณทัดดอกไม้ประกอบด้วยกระดูกแบน ๔ ชนิดบรรจบกันอยู่ เป็นส่วนที่บางมาก ผนังด้านในของทัดดอกไม้มีหลอดเลือดซึ่งแตกออกไปทางด้านหน้าและด้านหลังของศีรษะนำเลือดไปเลี้ยงเยื่อหุ้มสมอง ทัดดอกไม้จึงเป็นบริเวณอันตรายเพราะถ้ามีของแข็งกระทบหรือถูกตีอย่างรุนแรง กระดูกจะแตกทำให้หลอดเลือดฉีกขาด ถ้าไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างทันท่วงที ก็จะมีโอกาสเสียชีวิตได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.