ออกอาการ (๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

ออกอาการ

          คำว่า ออกอาการ หมายถึง แสดงอาการให้เห็น เช่น นักมวยถูกชกจนออกอาการ. อาจใช้ร่วมกับคำแสดงความรู้สึกในทางเสียใจ อิจฉา โกรธ หรือไม่พอใจที่เห็นเด่นชัด เช่น พอรู้ว่าไม่ได้เงินเดือนขึ้น เขาก็ออกอาการหัวเสียขึ้นมาทันที

          นอกจากนี้ ออกอาการ ยังหมายความว่า แสดงอาการไม่พอใจ เช่น พอถูกแม่ห้ามไม่ให้ไปเที่ยวต่างจังหวัดกับเพื่อน ๆ ลูกสาวก็ออกอาการทีเดียว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทรุด (๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

ทรุด

          คำว่า ทรุด มาจากภาษาเขมร ทฺรุฑ (อ่านว่า ตฺรุ๊ด) คำว่า ทรุด หมายถึง ยุบลง ลดระดับลง เช่น เขาถูกต่อยจนดั้งจมูกทรุด. ตึกหลังนี้เพิ่งสร้างเสร็จไม่นานก็ทรุดเสียแล้ว. ร่างของเขาทรุดฮวบลงกองกับพื้น.

          เมื่อใช้คำว่า ทรุด กับคำที่มีความหมายทางนามธรรม ทรุด จะหมายถึง ต่ำลง เลวลง เช่น ภาวะเศรษฐกิจทรุดหนัก. ฐานะของเขาทรุดลงมาก. อาการของคนไข้มีแต่ทรงกับทรุด.

          คำว่า ทรุด อาจตามด้วยคำว่า ตัว หรือ กาย เป็น ทรุดตัว หรือ ทรุดกาย เช่น เขาทรุดกายลงนั่ง. เขาทรุดตัวลงกราบแม่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เฉียง-เฉวียง (๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

เฉียง-เฉวียง

          คำว่า เฉียง กับ เฉวียง มีเสียงคล้ายกัน

          คำว่า เฉียง หมายถึง เฉหรือเบี่ยงจากแนวไปทางใดทางหนึ่ง เช่น ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ.
ห่มสไบเฉียง.

          คำว่า เฉวียง มาจากคำเขมร เฉฺวง (อ่านว่า ฉะ-เวง) ซึ่งหมายถึง ซ้าย.

         คำว่า เฉวียง ในภาษาไทย ใช้กับการห่มผ้า สวมสังวาลหรือสวมสายธุรำ เช่น ห่มผ้าสไบ
มักห่มเฉวียงบ่า คือห่มผ้าปิดทางบ่าซ้ายเปิดบ่าขวา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หมูในอวย (๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

หมูในอวย

          หมูในอวย แปลว่า เนื้อหมูที่ต้มสุกอยู่ในหม้อแล้ว เวลาจะกินก็กินได้ง่าย ๆ.  อวย เป็นคำภาษาจีน แปลว่า หม้อ มักหมายถึงหม้อหูเดียว หรือหม้อดินที่มีด้ามหรือหูสำหรับจับ

          หมูในอวย เมื่อใช้เป็นสำนวน หมายถึง สิ่งที่อยู่ในกำมือแล้ว จะทำอย่างไรกับสิ่งนั้นก็ได้ จะต้องการเมื่อไรก็ได้เมื่อนั้น หรือเอาชนะได้ง่าย ๆ

          คำว่า หมู ถ้าใช้เป็นสำนวน หมายถึง ง่าย สะดวก.  ถ้าเป็น หมูในอวย ก็ยิ่งง่ายขึ้นไปอีก เหมือนกับรอให้กินหรือพร้อมที่จะให้กินได้ทุกเวลา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤศจิกายน  พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะลุ (๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

ทะลุ

          คำว่า ทะลุ เขียน ท ทหาร  สระอะ  ล ลิง  สระอุ.  มาจากภาษาเขมร ธฺลุะ (อ่านว่า ทะ-ลุ) คำว่า ทะลุ หมายถึงเป็นรูเป็นช่อง หรือทำให้เป็นรูเป็นช่อง เช่น กระทะทะลุใช้ไม่ได้. เขาถูกแทงทะลุหลัง. มีทางเดินทะลุออกหลังวัด. เราช่วยกันทะลุกำแพงจนเป็นช่อง.

          คำว่า ทะลุ อาจใช้ร่วมกับคำอื่นได้ เช่น

          ทะลุปรุโปร่ง หมายถึง เห็นหรือเข้าใจอย่างแจ่มแจ้ง เช่น เขาเข้าใจได้ทะลุปรุโปร่งว่าทำไมเด็กจึงมีพฤติกรรมเช่นนี้.

          ทะลุกลางปล้อง หมายถึง พูดสอดขัดจังหวะอย่างไม่มีมารยาทในขณะที่ผู้อื่นกำลังพูดกันอยู่ เช่น พวกเรากำลังปรึกษากันเรื่องการทำกิจกรรม เขาก็ทะลุกลางปล้องขึ้นมาว่าไปเที่ยวกันดีกว่า.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สำนวน (๒๕ ตุลาคม ๒๕๕๐)

สำนวน

          สำนวน มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึง ถ้อยคำที่มีความหมายไม่ตรงตัว ต้องตีความจึงจะเข้าใจได้  สำนวน ครอบคลุมทั้งคำพังเพยและสุภาษิตหรือภาษิต รวมทั้งคำเปรียบต่าง ๆ ด้วย เช่น “ขี่ช้างจับตั๊กแตน” เป็นสำนวน หมายความว่า ลงทุนมาก แต่ผลที่ได้นั้นมีเพียงเล็กน้อย. “ฆ่าควายเสียดายพริก” เป็นสำนวน หมายความว่า ทำงานใหญ่โตแต่กลัวหมดเปลือง ไม่ยอมใช้จ่ายมากจึงทำให้งานเสีย

          สำนวนอาจเป็นคำเดี่ยว ๆ ก็ได้ เช่น คำว่า “เสือ” เมื่อใช้เป็นสำนวนจะมีความหมายว่าโจรหรือคนดุร้าย.   สำนวนอาจมีลักษณะเป็นคำหลายคำประสมกัน เช่น คอสูง หมายความว่า ชอบเหล้ารสดี ๆ หรือชอบอาหารที่มีราคา. ผิดฝาผิดตัว หมายความว่า ไม่เข้าชุดกัน ไม่เข้าคู่กัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.