จุติ (๑๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

จุติ

          จุติ เป็นคำกริยา แปลว่า เปลี่ยนสภาพจากกำเนิดหนึ่งไปเป็นอีกกำเนิดหนึ่ง ใช้หมายถึงอาการที่เทวดา นางฟ้า เปลี่ยนสภาพ หรือเคลื่อนจากที่เสวยสุขอยู่บนสวรรค์ เมื่อหมดเวลาของการเสวยสุข หมดอายุการเป็นเทวดานางฟ้าแล้ว หรือมีเหตุที่จะต้องลงมาปฏิสนธิในโลกมนุษย์ จะใช้คำว่า จุติ เช่น
พระนางผุสสดี (อ่านว่า ผุด-สะ-ดี) จุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตลงมาเกิดเป็นมเหสีพระเจ้ากรุงสญชัย

          คำว่า จุติ เป็นกริยาใช้กับเทวดานางฟ้าที่ลงจากสวรรค์มาเกิดในโลกมนุษย์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หอคอยงาช้าง (๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

หอคอยงาช้าง

          หอคอยงาช้าง เป็นสำนวนที่แปลมาจากภาษาอังกฤษว่า Ivory Tower (อ่านว่า ไอ-เวอ-รี่  ทาว-เว่อร์).

          คำว่า หอคอย หมายถึง เรือนสูงที่ทำไว้สำหรับดูสิ่งที่อยู่สูง หรือสำหรับคอยระวังสังเกตการณ์ เช่น หอคอยดูดาว. ในสมัยโบราณ เมืองต่าง ๆ จะมีหอคอยสำหรับดูข้าศึก.

          คำว่า งาช้าง เมื่อใช้ในความเปรียบจะหมายถึง สิ่งที่มีค่า มีราคา ของดีเป็นพิเศษ   เพราะงาช้างเป็นของหายากและมีราคาแพงเมื่อเทียบกับเขาหรือกระดูกของสัตว์อื่น

          สำนวน หอคอยงาช้าง มักจะใช้เมื่อพูดถึงผู้ที่ไม่สนใจสภาพปัญหาหรือความต้องการของคนทั่วไป ไม่รับรู้หรือไม่ได้นึกถึงสภาพที่แท้จริงของสังคม เช่น พวกอยู่หอคอยงาช้างจะเข้าใจปัญหาคนยากจนได้อย่างไร. เขาควรจะลงจากหอคอยงาช้างมาศึกษาวัฒนธรรมพื้นบ้านบ้าง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน  พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ออกอาการ (๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

ออกอาการ

          คำว่า ออกอาการ หมายถึง แสดงอาการให้เห็น เช่น นักมวยถูกชกจนออกอาการ. อาจใช้ร่วมกับคำแสดงความรู้สึกในทางเสียใจ อิจฉา โกรธ หรือไม่พอใจที่เห็นเด่นชัด เช่น พอรู้ว่าไม่ได้เงินเดือนขึ้น เขาก็ออกอาการหัวเสียขึ้นมาทันที

          นอกจากนี้ ออกอาการ ยังหมายความว่า แสดงอาการไม่พอใจ เช่น พอถูกแม่ห้ามไม่ให้ไปเที่ยวต่างจังหวัดกับเพื่อน ๆ ลูกสาวก็ออกอาการทีเดียว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทรุด (๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

ทรุด

          คำว่า ทรุด มาจากภาษาเขมร ทฺรุฑ (อ่านว่า ตฺรุ๊ด) คำว่า ทรุด หมายถึง ยุบลง ลดระดับลง เช่น เขาถูกต่อยจนดั้งจมูกทรุด. ตึกหลังนี้เพิ่งสร้างเสร็จไม่นานก็ทรุดเสียแล้ว. ร่างของเขาทรุดฮวบลงกองกับพื้น.

          เมื่อใช้คำว่า ทรุด กับคำที่มีความหมายทางนามธรรม ทรุด จะหมายถึง ต่ำลง เลวลง เช่น ภาวะเศรษฐกิจทรุดหนัก. ฐานะของเขาทรุดลงมาก. อาการของคนไข้มีแต่ทรงกับทรุด.

          คำว่า ทรุด อาจตามด้วยคำว่า ตัว หรือ กาย เป็น ทรุดตัว หรือ ทรุดกาย เช่น เขาทรุดกายลงนั่ง. เขาทรุดตัวลงกราบแม่.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เฉียง-เฉวียง (๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

เฉียง-เฉวียง

          คำว่า เฉียง กับ เฉวียง มีเสียงคล้ายกัน

          คำว่า เฉียง หมายถึง เฉหรือเบี่ยงจากแนวไปทางใดทางหนึ่ง เช่น ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ.
ห่มสไบเฉียง.

          คำว่า เฉวียง มาจากคำเขมร เฉฺวง (อ่านว่า ฉะ-เวง) ซึ่งหมายถึง ซ้าย.

         คำว่า เฉวียง ในภาษาไทย ใช้กับการห่มผ้า สวมสังวาลหรือสวมสายธุรำ เช่น ห่มผ้าสไบ
มักห่มเฉวียงบ่า คือห่มผ้าปิดทางบ่าซ้ายเปิดบ่าขวา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หมูในอวย (๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๐)

หมูในอวย

          หมูในอวย แปลว่า เนื้อหมูที่ต้มสุกอยู่ในหม้อแล้ว เวลาจะกินก็กินได้ง่าย ๆ.  อวย เป็นคำภาษาจีน แปลว่า หม้อ มักหมายถึงหม้อหูเดียว หรือหม้อดินที่มีด้ามหรือหูสำหรับจับ

          หมูในอวย เมื่อใช้เป็นสำนวน หมายถึง สิ่งที่อยู่ในกำมือแล้ว จะทำอย่างไรกับสิ่งนั้นก็ได้ จะต้องการเมื่อไรก็ได้เมื่อนั้น หรือเอาชนะได้ง่าย ๆ

          คำว่า หมู ถ้าใช้เป็นสำนวน หมายถึง ง่าย สะดวก.  ถ้าเป็น หมูในอวย ก็ยิ่งง่ายขึ้นไปอีก เหมือนกับรอให้กินหรือพร้อมที่จะให้กินได้ทุกเวลา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤศจิกายน  พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.