อนุมัติ (๙ ธันวาคม ๒๕๕๐)

อนุมัติ

          อนุมัติ เป็นคำกริยา แปลว่า เห็นชอบตามระเบียบที่กำหนดไว้ มาจากคำว่า อนุมติ (อ่านว่า อะ-นุ-มะ-ติ) ในภาษาบาลีสันสฤตซึ่งแปลว่า ความรู้ตาม หมายถึง ความยินยอม ในภาษาไทยใช้คำว่า อนุมัติ ในความหมายว่า เห็นชอบให้ทำตามที่เสนอมา

          คำว่า อนุมัติ เป็นการยินยอมหรือเห็นชอบให้ดำเนินการสิ่งใดสิ่งหนึ่งตามที่ผู้น้อยเสนอ หรือตามที่ส่วนราชการใดส่วนราชการหนึ่งเสนอ และการยินยอมให้ดำเนินการนั้นเป็นไปตามหลักการและระเบียบแบบแผน เช่น คณะกรรมการพิจารณาหัวข้อวิทยานิพนธ์อนุมัติให้เขาเขียนวิทยานิพนธ์เรื่องนี้ได้. หัวหน้ากองขออนุมัติดำเนินการตามที่ได้รับงบประมาณ. คณะรัฐมนตรีอนุมัติในหลักการให้ดำเนินการตั้งศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ซื่อ-ซื่อตรง-ซื่อสัตย์ (๓๐ ธันวาคม ๒๕๕๐)

ซื่อ-ซื่อตรง-ซื่อสัตย์

          คำว่า ซื่อ หมายความว่า จริง ตรง ไม่มีเล่ห์เหลี่ยมคดโกง เช่น น้องเป็นคนซื่อ แต่พี่ฉลาดแกมโกง. เขาเป็นคนใจซื่อมือสะอาด

          คำว่า ซื่อ อาจใช้ซ้อนกับคำว่า ตรง เป็น ซื่อตรง หมายถึง ดำรงอยู่ในทางที่ชอบ ไม่เอนเอียง เช่น เขามีน้ำใจซื่อตรงต่อคนรัก. เราควรซื่อตรงต่อหน้าที่. หรือซ้อนกับคำว่า สัตย์ เป็น ซื่อสัตย์ หมายถึง ดำรงความสัมพันธ์ไว้ไม่เปลี่ยนแปลง เช่น เขารับใช้เจ้านายด้วยความซื่อสัตย์. สุนัขซื่อสัตย์ต่อเจ้าของ. แม้ค้าคนนี้เป็นคนซื่อสัตย์ ลูกค้าให้เงินมาเกิน ก็คืนเงินให้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จริยธรรม-จรรยาบรรณ (๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๐)

จริยธรรม-จรรยาบรรณ

          คำว่า จริยธรรม และ จรรยาบรรณ มีความหมายคล้ายกันในแง่ที่ทั้ง ๒ คำ หมายถึงกฎเกณฑ์สำหรับประพฤติปฏิบัติ. แต่คำว่า จริยธรรม มีความหมายกว้างกว่า คือ หมายถึงกฎเกณฑ์ทั่วไปสำหรับทุกคนในสังคม เพื่อให้ประพฤติปฏิบัติในทางดี เช่น การลักขโมยและการพูดปด เป็นความประพฤติที่ผิดจริยธรรม. นักการเมืองที่มีจริยธรรมต้องซื่อสัตย์และทำหน้าที่เพื่อประโยชน์ของส่วนรวม.

           ส่วน จรรยาบรรณ เป็นชุดของกฎเกณฑ์สำหรับผู้ที่เป็นสมาชิกของกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งหรือผู้ประกอบอาชีพอย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะ. เพื่อให้การทำงานหรือการประกอบอาชีพเป็นไปอย่างถูกต้อง อันจะนำมาซึ่งความสำเร็จ และความเจริญรุ่งเรืองของกลุ่มหรืออาชีพของตน เช่น จรรยาบรรณของนักวิจัย. จรรยาบรรณของแพทย์. จรรยาบรรณของนักหนังสือพิมพ์. จรรยาบรรณของครู.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คุณธรรม-จริยธรรม (๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๐)

คุณธรรม-จริยธรรม

          คำว่า คุณธรรม หมายถึง คุณงามความดี ไม่ว่าจะเป็นทางกาย วาจา หรือใจ. คนที่มีคุณธรรม คือคนที่ประพฤติปฏิบัติดี พูดดี และคิดดี เช่น ข้าราชการที่มีคุณธรรมทำงานด้วยความขยันหมั่นเพียร ซื่อสัตย์สุจริต ไม่กล่าวเท็จ และไม่คิดร้ายต่อเพื่อนร่วมงาน.

          เมื่อพิจารณาความหมายของคำว่า คุณธรรม จะเห็นได้ว่า การที่จะตัดสินว่าอะไรดี อะไรชั่ว ขึ้นอยู่กับกฎเกณฑ์หลายประการ. ส่วนหนึ่งอาจขึ้นอยู่กับกฎเกณฑ์สำหรับประพฤติปฏิบัติในสังคม ที่ระบุว่าการกระทำแบบใดที่ถือว่าดี และการกระทำแบบใดที่ถือว่าไม่ดี ซึ่งเรียกว่า จริยธรรม เช่น ผู้ชายที่ทอดทิ้งไม่เลี้ยงดูลูกและเมีย เป็นคนที่ไม่มีทั้งคุณธรรมและจริยธรรม. แต่ถ้ามีลูกเมียหลายคน และสามารถเลี้ยงดูลูกเมียทุกคนด้วยความยุติธรรม ก็ถือว่ามีคุณธรรม แม้ว่าจะไม่มีจริยธรรม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อัตคัด (๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๐)

อัตคัด

          อัตคัด แปลว่า ขัดสน ฝืดเคือง มีอยู่น้อย ขาดแคลน เช่น ระยะนี้คงต้องประหยัดกันหน่อยเพราะเงินทองอัตคัดเหลือเกิน. ที่เกาะนี้น้ำจืดอัตคัด อย่าใช้น้ำกันให้เปลืองนัก.

          อัตคัด บางครั้ง ใช้ซ้อนกับคำว่า ขาดแคลน เป็น อัตคัดขาดแคลน หมายความว่า ขัดสน ไม่อุดมสมบูรณ์ มีไม่ครบครัน เช่น เมื่อตอนสงคราม บ้านเมืองเราอาหารการกินอัตคัดขาดแคลนไปหมด ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ลำบากกันไปพักใหญ่.

          อัตคัด บางครั้งใช้ซ้อนกับคำว่า ขัดสน เป็น อัตคัดขัดสน หมายความว่า ฝืดเคือง ยากจน มีเงินน้อย เช่น สังเกตดูจากความเป็นอยู่ เขาเป็นคนค่อนข้างอัตคัดขัดสน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศีลธรรม-จริยธรรม (๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๐)

ศีลธรรม-จริยธรรม

          ศีลธรรม (อ่านว่า สีน-ทำ) หมายถึง หลักสำหรับประพฤติดีประพฤติชอบ เช่น สังคมปัจจุบันมีสิ่งเย้ายวนมาก จึงต้องพยายามสอนเยาวชนให้ยึดมั่นในศีลธรรม. การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและศีลธรรม.

          จริยธรรม มีความหมายกว้างกว่า ศีลธรรม หมายถึง กฎเกณฑ์สำหรับประพฤติปฏิบัติทั่วไป. อย่างไรก็ตาม เมื่อนำมาใช้ ก็มักหมายถึงการประพฤติปฏิบัติในทางดี. ความหมายของ จริยธรรม จึงดูไม่ค่อยต่างจาก ศีลธรรม นัก. บางครั้งอาจใช้สองคำนี้แทนกันได้ เช่น การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและจริยธรรม หรือ การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและศีลธรรม. ในหลายกรณี คำว่า ศีลธรรม และ จริยธรรม มักใช้คู่กัน เช่น สังคมควรให้พระสงฆ์เป็นหลักในการสั่งสอนศีลธรรมและจริยธรรมแก่ประชาชน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อัฒจันทร์ (๒๖ ธันวาคม ๒๕๕๐)

อัฒจันทร์

          อัฒจันทร์ (อ่านว่า อัด-ถะ-จัน) มาจากคำว่า อัฒ (อ่านว่า อัด-ถะ) และ คำว่า จันทร์. อัฒจันทร์ แปลว่า พระจันทร์ครึ่งซีก

          ในภาษาไทย อัฒจันทร์ ใช้เรียกชั้นหรือที่นั่งที่มีลักษณะเหลื่อมกันเป็นชั้น ๆ. อัฒจันทร์ดังกล่าวนี้อาจจะมีลักษณะโค้งเป็นรูปครึ่งวงกลม เช่น อัฒจันทร์ดูกีฬาที่สนามจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. อัฒจันทร์ถ่ายรูปของบัณฑิตในวันรับปริญญาบัตร.  หรืออาจจะมีที่นั่งเหลื่อมกันโดยไม่โค้งเป็นรูปครึ่งวงกลมก็ได้ เช่น อัฒจันทร์ดูกีฬาที่สนามกีฬาแห่งชาติ. บันไดพระตำหนักของเจ้านายที่ใช้เป็นที่เข้าเฝ้าอย่างไม่เป็นทางการในสมัยโบราณก็เรียก อัฒจันทร์  เช่น ได้เฝ้าที่อัฒจันทร์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.