อัตคัด (๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๐)

อัตคัด

          อัตคัด แปลว่า ขัดสน ฝืดเคือง มีอยู่น้อย ขาดแคลน เช่น ระยะนี้คงต้องประหยัดกันหน่อยเพราะเงินทองอัตคัดเหลือเกิน. ที่เกาะนี้น้ำจืดอัตคัด อย่าใช้น้ำกันให้เปลืองนัก.

          อัตคัด บางครั้ง ใช้ซ้อนกับคำว่า ขาดแคลน เป็น อัตคัดขาดแคลน หมายความว่า ขัดสน ไม่อุดมสมบูรณ์ มีไม่ครบครัน เช่น เมื่อตอนสงคราม บ้านเมืองเราอาหารการกินอัตคัดขาดแคลนไปหมด ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ลำบากกันไปพักใหญ่.

          อัตคัด บางครั้งใช้ซ้อนกับคำว่า ขัดสน เป็น อัตคัดขัดสน หมายความว่า ฝืดเคือง ยากจน มีเงินน้อย เช่น สังเกตดูจากความเป็นอยู่ เขาเป็นคนค่อนข้างอัตคัดขัดสน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศีลธรรม-จริยธรรม (๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๐)

ศีลธรรม-จริยธรรม

          ศีลธรรม (อ่านว่า สีน-ทำ) หมายถึง หลักสำหรับประพฤติดีประพฤติชอบ เช่น สังคมปัจจุบันมีสิ่งเย้ายวนมาก จึงต้องพยายามสอนเยาวชนให้ยึดมั่นในศีลธรรม. การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและศีลธรรม.

          จริยธรรม มีความหมายกว้างกว่า ศีลธรรม หมายถึง กฎเกณฑ์สำหรับประพฤติปฏิบัติทั่วไป. อย่างไรก็ตาม เมื่อนำมาใช้ ก็มักหมายถึงการประพฤติปฏิบัติในทางดี. ความหมายของ จริยธรรม จึงดูไม่ค่อยต่างจาก ศีลธรรม นัก. บางครั้งอาจใช้สองคำนี้แทนกันได้ เช่น การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและจริยธรรม หรือ การค้ายาเสพติดผิดทั้งกฎหมายและศีลธรรม. ในหลายกรณี คำว่า ศีลธรรม และ จริยธรรม มักใช้คู่กัน เช่น สังคมควรให้พระสงฆ์เป็นหลักในการสั่งสอนศีลธรรมและจริยธรรมแก่ประชาชน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อุทธรณ์ (๖ มกราคม ๒๕๕๑)

อุทธรณ์

          คำว่า อุทธรณ์ (อ่านว่า อุด-ทอน) เป็นคำมาจากภาษาบาลีสันสกฤตว่า อุทฺธรณ (อ่านว่า อุด-ทะ-ระ-นะ) หมายความว่า การรื้อขึ้น ยกขึ้น ขยายขึ้น. ในภาษาไทยใช้ อุทธรณ์

          อุทธรณ์ เป็นชื่อศาลสำหรับตัดสินความขั้นสูงกว่าศาลชั้นต้น เช่น ศาลชั้นต้นตัดสินให้เขาเป็นฝ่ายแพ้ เขาจึงขอสู้คดีต่อในศาลอุทธรณ์.

          คำว่า อุทธรณ์ อาจจะใช้เป็นกริยา หมายความว่า ขอให้พิจารณาใหม่. ในทางศาล หมายถึง ยื่นคำร้องหรือคำคัดค้านต่อศาลอุทธรณ์. ในเรื่องทั่ว ๆ ไป ก็จะหมายความว่า ร้องขอต่อผู้ที่มีอำนาจในการพิจารณาให้พิจารณาใหม่ เช่น เขาอุทธรณ์ว่า ให้เขาทำงานหนักเกินไป ควรจะให้หยุดพักบ้าง. ลูกทำผิด ลูกก็จะต้องถูกลงโทษ จะมาอุทธรณ์อย่างไร แม่ก็ไม่ใจอ่อนยกโทษให้หรอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ใจกลาง-กลางใจ (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ใจกลาง-กลางใจ

          คำว่า ใจกลาง แปลว่า ตรงกลาง เช่น บ้านนี้อยู่ใจกลางเมืองจึงมีราคาแพงมาก. เขาอยู่ใจกลางเมือง มีความสะดวกสบายทุกอย่างจึงไม่อยากย้ายไปที่ไหน.

          ใจกลาง หมายถึง ส่วนที่อยู่ตรงกลาง ศูนย์กลาง  ใช้กับส่วนที่สำคัญของสิ่งใด ๆ ก็ได้ เช่น ใจกลางตัว. ใจกลางบ้าน. ใจกลางเมือง. ใจกลางโลก.

          ส่วน กลางใจ แปลว่า กลางของใจ เช่น เขาพูดราวกับมานั่งอยู่กลางใจฉัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.