ชาติ (๒) (๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ชาติ (๒)

ถาม : ในคำขวัญที่ว่า “รักชาติยิ่งชีพ” หมายความว่าอย่างไร?

ตอบ : หมายความว่า “รักชาติยิ่งกว่าชีวิต”. คำ “ชาติ” ในคำขวัญนี้ หมายถึง กลุ่มชนที่อยู่รวมกันเป็นประเทศ มีความรู้สึกผูกพันรับผิดชอบร่วมกันในเรื่องภาษา ประวัติศาสตร์ความเป็นมา และวัฒนธรรม. หรืออยู่ในปกครองรัฐบาลเดียวกัน เช่น ชาติไทย ชาติจีน ชาติลาว. และใช้ในคำอื่น เช่น ภาษาชาติ เพลงชาติ ชาตินิยม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


ส่วนประกอบของคอมพิวเตอร์ (๒๕ มกราตม ๒๕๕๐)

ส่วนประกอบของคอมพิวเตอร์

ถาม :  คอมพิวเตอร์ประกอบด้วยอะไร

ตอบ : คอมพิวเตอร์ประกอบด้วยส่วนสำคัญ ๒ ส่วน
ส่วนแรกคือตัวเครื่อง  ภาษาอังกฤษเรียกว่า “hardware” (สะกดว่า h-a-r-d-w-a-r-e) ในภาษาไทยมีชื่อเรียก ๒ ชื่อ คือ  “ส่วนอุปกรณ์” หรือ “ส่วนเครื่อง” หรืออาจจะทับศัพท์ก็ได้ว่า “ฮาร์ดแวร์”
ส่วนที่สองเป็นคำสั่งให้เครื่องทำงาน   ภาษาอังกฤษเรียกว่า “software” (สะกดว่า s-o-f-t-w-a-r-e)  ในภาษาไทยใช้ว่า “ส่วนชุดคำสั่ง” หรือทับศัพท์ว่า “ซอฟต์แวร์”

ถาม : อ้าว แล้วคำว่า “กระด้างภัณฑ์” กับ “ละมุนภัณฑ์” ล่ะ ไม่ได้หมายถึง “ฮาร์ดแวร์” กับ “ซอฟต์แวร์” หรือ

ตอบ : เป็นคำที่คนพูดกันเล่น ๆ ไม่ใช่ศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิตยสถาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่  ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กว๊าน (๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

กว๊าน

          ที่จังหวัดพะเยาในภาคเหนือมีบึงขนาดใหญ่มาก เรียกชื่อว่า กว๊านพะเยา หลายคนอาจสงสัยคำว่า กว๊าน มาจากที่ใด เพราะในประเทศไทย เราเรียกแหล่งน้ำตามธรรมชาติว่า บึง หรือ หนอง เป็นส่วนใหญ่มีเฉพาะที่จังหวัดพะเยาเพียงแห่งเดียวที่เรียกว่า กว๊าน สันนิษฐานว่า คำนี้น่าจะเพี้ยนมาจากคำในภาษามอญ เขียนว่า กฺวิกฺ อ่านว่า เกฺวิ๊ยฺจ ซึ่งแปลว่า หนองน้ำ เนื่องจากในภาคเหนือเคยได้รับอิทธิพลจากมอญและพม่าอยู่มาก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชาติ (๑) (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ชาติ (๑)

ถาม : คำกล่าวที่ว่า “ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ” คำ “ชาติ” หมายความว่าอย่างไร?

ตอบ : คำ “ชาติ” มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ว่า ชาติ (ชา-ติ) ซึ่งมีความหมายหลายอย่าง เช่น ชนิด ความเกิด วงศ์วาน. ไทยนำคำ ชาติ (ชา-ติ) มาใช้ มีความหมายอย่างหนึ่งว่า ความเกิด. คำกล่าวที่ว่า “ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ” เป็นการเปรียบเทียบผู้ชายกับเสือ. คือ ถ้าเป็นเสือก็ต้องรักษาลายของเสือไว้ ถ้าเป็นชายก็ต้องรักษาความดี เป็นคนดี รักษาชื่อเสียงเกียรติยศของตนเองและวงศ์ตระกูลไว้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


โปรแกรม (๒๔ มกราคม ๒๕๕๐)

โปรแกรม

ถาม : โปรแกรมคืออะไร

ตอบ : โปรแกรม เป็นคำยืมจากภาษาอังกฤษว่า “program”  (สะกดว่า p-r-o-g-r-a-m) มีความหมายว่า “กำหนดการ” หรือ “รายการแสดง”  เช่น โปรแกรมหนัง โปรแกรมม้า  ฯลฯ

          ในวงการศึกษา คำว่า “โปรแกรม” มีความหมายว่า “โครงการ” เช่น โปรแกรมหลักสูตร   โปรแกรมเรียนแบบไปกลับ โปรแกรมการแนะแนว ฯลฯ

          ในวงการคอมพิวเตอร์  “โปรแกรม” หมายถึง “รายการคำสั่ง” ที่ให้คอมพิวเตอร์ทำงานกับข้อมูลตามขั้นตอนที่กำหนดไว้

          ถ้าข้อมูลผิด หรือคำสั่งผิด สิ่งที่ได้ก็จะผิดตามไปด้วย  เพราะฉะนั้นเวลาที่ได้ผลอะไรออกมาผิด ๆ ควรโทษคนไม่ใช่โทษเครื่อง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔  มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ไตรลักษณ์ (๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ไตรลักษณ์

ถาม : คำ “ไตรลักษณ์” แปลว่าอะไร?

ตอบ : คำ “ไตรลักษณ์” แปลว่า ลักษณะ ๓ หมายถึง ลักษณะที่สิ่งทั้งหลายต้องมีเสมอกันไม่ว่าจะมีชีวิตอย่างมนุษย์และสัตว์ หรือไม่มีชีวิตอย่างภูเขา ดิน น้ำ. ลักษณะทั้ง ๓ นี้ได้แก่ ๑. อนิจฺจตา (อะ-นิด-จะ-ตา) ความไม่เที่ยง ไม่คงที่ เกิดขึ้นแล้วก็สลายไปเปลี่ยนแปรสภาพไปเรื่อย. ๒. ทุกฺขตา (ทุก-ขะ-ตา) ความเป็นทุกข์ ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้. ๓. อนตฺตตา (อะ-นัด-ตะ-ตา) ความมิใช่ตัวตน เป็นเพียงการประกอบกันของส่วนย่อย ๆ ทั้งหลาย ไม่มีใครเป็นเจ้าของบังคับให้เป็นไปตามปรารถนา ต้องเป็นตามเหตุปัจจัย. สรุปว่า ไม่มีอะไรไม่เสื่อมสภาพ ไม่มีอะไรไม่เป็นทุกข์ ไม่มีอะไรเป็นของเรา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คอมพิวเตอร์ (๒๓ มกราคม ๒๕๕๐)

คอมพิวเตอร์

ถาม : คอมพิวเตอร์คืออะไร

ตอบ : คอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือที่ทำตามคำสั่งเพื่อเปลี่ยนข้อมูลไปตามความต้องการของผู้ใช้

ถาม : มีชื่อเป็นภาษาไทยไหม

ตอบ : ตอนที่คอมพิวเตอร์เข้ามาสู่เมืองไทยใหม่ ๆ เมื่อประมาณ ๕๐ ปีก่อนนั้น  เราเห็นว่าคอมพิวเตอร์ทำงานได้เหมือนกับมีสมอง ก็เลยเรียกกันว่า “สมองกล” ต่อมามีการบัญญัติศัพท์ “คณิตกรณ์” (อ่านว่า คะ-นิด-ตะ-กอน) ซึ่งแปลว่า “เครื่องมือคำนวณ” คำนี้มีความหมายตรงกับภาษาอังกฤษว่า “computer” (สะกดว่า c-o-m-p-u-t-e-r)  ซึ่งมาจากคำว่า compute (สะกดว่า c-o-m-p-u-t-e) ที่แปลว่า “คำนวณ” แต่ชื่อนี้ก็ไม่ได้รับความนิยม   เราจึงใช้คำทับศัพท์ว่า “คอมพิวเตอร์” ต่อไป เพราะเข้าใจความหมายได้ชัดเจนดีแล้ว

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓  มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


 

ประเทศชาติ-บ้านเกิดเมืองนอน (๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ประเทศชาติ-บ้านเกิดเมืองนอน


คำว่า “ประเทศชาติ” และ “บ้านเกิดเมืองนอน” ต่างหมายถึง ประเทศที่เกิด แต่คำว่า  “ประเทศชาติ” เน้นเรื่องการมีส่วนร่วม การเป็นสมาชิก ส่วนคำว่า “บ้านเกิดเมืองนอน” เน้นเรื่องการอยู่อาศัย บางที ๒ คำนี้ก็ใช้พูดแทนกันได้ เช่นพูดว่า “ทุกคนย่อมรักประเทศชาติของตน” หรือ “ทุกคนย่อมรักบ้านเกิดเมืองนอนของตน” แต่บางที ๒ คำนี้ก็ใช้แทนกันไม่ได้ เช่นพูดว่า “เขาจากบ้านเกิดเมืองนอนไปแต่เด็ก” แต่ไม่พูดว่า “เขาจากประเทศชาติไปแต่เด็ก” และพูดว่า ประเทศชาติต้องการความสามัคคี” แต่ไม่พูดว่า บ้านเกิดเมืองนอนต้องการความสามัคคี”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.