ไหว้ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๑)

ไหว้

          ไหว้ เป็นการแสดงความเคารพด้วยการยกมือทั้งสองขึ้นประนม แขนแนบลำตัว. ท่าไหว้ของคนไทยเป็นท่าที่งดงาม แสดงความอ่อนน้อม จึงต้องไม่ลุกลน ไม่รีบร้อน.

          การไหว้ของคนไทยมักถือกันว่า เมื่อไหว้พระ ไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ จะยกมือที่ประนมนั้นให้หัวแม่มือจดหว่างคิ้ว. เมื่อไหว้ผู้ใหญ่ให้ยกมือขึ้นจนหัวแม่มือจดที่ปลายจมูก. ถ้ารับไหว้ผู้น้อย ให้ยกมือเพียงระดับอก. ขณะไหว้ไม่จำเป็นต้องย่อตัวหรือชักเท้าไปข้างหลัง  ท่าไหว้ที่งดงามนั้น ผู้ไหว้ต้องยืนตัวตรงแล้วน้อมศีรษะลงช้า ๆ พองาม ต้องมีระยะเวลาพอที่จะแสดงให้เห็นว่าเป็นการเคารพ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปวดร้าว กับ ระบม (๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ปวดร้าว กับ ระบม

          ปวดร้าว คือ ความรู้สึกที่เจ็บปวดไปทั่วบริเวณหรือทั่วตัว เช่น นานแล้วเพิ่งได้ออกกำลังกาย รู้สึกปวดร้าวไปหมด.  ปวดร้าวยังหมายถึงอาการปวดเป็นแนวยาวตามแนวของกล้ามเนื้อ หรือตามแนวที่เส้นประสาทไปเลี้ยง เช่น เมื่อกระดูกสันหลังทับเส้นประสาทจะทำให้ปวดร้าวจากสะโพกไปถึงต้นขาและน่องได้. เมื่อปวดฟันอาจจะปวดร้าวไปถึงกระบอกตาได้.

          ระบม เป็นอาการเจ็บที่เกิดจากความเมื่อยขัด บอบช้ำ หรืออักเสบ เช่น ฝีระบมจนเป็นไข้. หลักจากชกมวย เขารู้สึกระบมไปทั้งตัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ออกยักษ์ออกโขน-ออกงิ้ว (๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ออกยักษ์ออกโขน-ออกงิ้ว

          สำนวน ออกยักษ์ออกโขน มาจากการเล่นโขน. ออกยักษ์ หมายถึง ออกท่ายักษ์ ซึ่งมีท่าเต้นโครมคราม เมื่อใช้เป็นสำนวน ออกยักษ์ออกโขน มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง การเล่นสนุกอึกทึกครึกโครมอย่างออกท่ายักษ์ในการเล่นโขน มักใช้กับเด็กที่เล่นคะนอง เช่น เด็กผู้ชายชอบเล่นออกยักษ์ออกโขน. อีกความหมายหนึ่ง หมายถึง ทำท่าและออกเสียงตึงตังด้วยความโกรธ เช่น วันนี้หัวหน้าโกรธใครมาก็ไม่รู้ ออกยักษ์ออกโขนแต่เช้าเลย.

          ออกงิ้ว หมายถึง แสดงท่าทางและส่งเสียงเอะอะตึงตังอย่างเล่นงิ้ว เป็นการแสดงความโกรธอย่างเต็มที่ เช่น ผู้หญิง ๒ คนนี้ทะเลาะกัน ออกงิ้วกันกลางถนน ไม่รู้จักอายคนเขาบ้าง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ซ้น-เคล็ด (๒๑ มกราคม ๒๕๕๑)

ซ้น-เคล็ด

          คำว่า ซ้น คือ การเคลื่อนของปลายกระดูกไปจากตำแหน่งปรกติ เมื่อปลายอีกด้านหนึ่งถูกกระแทกอย่างแรง. ปลายกระดูกดังกล่าวและเอ็นที่ยึดมักได้รับบาดเจ็บ จึงปวดและบวม เช่น เมื่อนิ้วถูกกระแทก กระดูกที่โคนนิ้วจะเคลื่อน เป็นอาการนิ้วซ้น.

          คำว่า เคล็ด คือ อาการบาดเจ็บเนื่องจากเอ็นบริเวณข้อถูกดึง ดัน หรือถูกงัดนาน ๆ หรือโดยแรง ทำให้เอ็นช้ำหรือฉีกขาด จึงปวดและอาจมีอาการบวมด้วย เช่น นอนตกหมอนทำให้คอเคล็ด. ตำรวจจับผู้ร้ายไขว้แขนจนแขนเคล็ด.

          อาการที่เท้าพลิกหรือที่เรียกว่าเท้าแพลงก็จะทำให้เกิดอาการเคล็ด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ระดมสมอง (๑๐ มกราคม ๒๕๕๑)

ระดมสมอง


          คำว่า ระดมสมอง ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า brainstorm หมายถึง ประชุมกันโดยทุกคนในที่ประชุมแสดงความคิดเห็นให้มากที่สุดเกี่ยวกับหัวข้อที่กำหนด เพื่อนำผลสรุปไปดำเนินการหรือแก้ปัญหา เช่น สภาวิจัยแห่งชาติจัดประชุมระดมสมองนักวิจัยทั่วประเทศ เพื่อหาแนวทางการวิจัยให้สอดคล้องและเป็นไปตามความต้องการของประเทศ. ข้าราชการ นักธุรกิจ และนักวิชาการ เข้าร่วมประชุมระดมสมองวางแผนการลงทุนของประเทศเพื่อเสนอรัฐบาล.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

แสบ กับ ปวดแสบปวดร้อน (๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

แสบ กับ ปวดแสบปวดร้อน

          แสบ เป็นอาการที่รู้สึกเจ็บร่วมกับรู้สึกระคายเคืองอย่างแรง อาจรวมถึงอาการรู้สึกเผ็ดร้อน เกิดขึ้นเมื่อปลายประสาทบริเวณที่เป็นเนื้อเยื่ออ่อน เช่น ตา ลิ้น คอ หรือบริเวณที่เป็นแผลถูกกรด ด่าง พริก หรือเกลือเป็นต้น เช่น แสบตา แสบปาก แสบลิ้น แสบคอ

          แสบ เมื่อเกิดร่วมกับอาการปวดจากการถูกไฟ ถูกน้ำร้อนลวก ถูกความเผ็ด หรือถูกน้ำมันระกำ เป็นต้น เรียกว่า ปวดแสบปวดร้อน ซึ่งเป็นอาการรู้สึกเจ็บต่อเนื่อง ระคายเคืองและร้อนผ่าว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เอกสาร (๒๐ มกราคม ๒๕๕๑)

เอกสาร

          เอกสาร ประกอบด้วยคำว่า เอก (อ่านว่า เอก) แปลว่า หนึ่ง. กับคำว่า สาร หมายถึง หนังสือ.

          คำว่า เอกสาร ใช้หมายถึง หนังสือที่เป็นหลักฐานเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เป็นหนังสือสำคัญ เช่น สูติบัตร  บัตรประจำตัวประชาชน  ใบทะเบียนสมรส ที่เป็นหลักฐานแสดงลักษณะหรือคุณสมบัตินั้น ๆ เช่น สูติบัตร เป็นเอกสารที่แสดงหลักฐานการเกิดของบุคคล แสดงเพศ วันเวลาที่เกิด สถานที่เกิด ชื่อมารดาและบิดาผู้ให้กำเนิด ผู้บันทึก และอาจมีรายละเอียดอื่นด้วย.

          เอกสาร อาจเป็นกระดาษหรือสื่ออื่น ที่สื่อความหมายด้วยตัวอักษร ตัวเลข หรือสัญลักษณ์อื่น  จะโดยวิธีพิมพ์ ถ่ายภาพ หรือวิธีอื่นก็ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เค้าลาง (๙ มกราคม ๒๕๕๑)

เค้าลาง

          คำว่า เค้าลาง เป็นคำประสม ประกอบด้วยคำว่า เค้า กับ ลาง. คำว่า เค้า หมายถึง สิ่งที่เป็นเครื่องหมายบอกให้รู้ เช่น ฝนตั้งเค้า. หรือหมายถึงสิ่งที่ส่อแสดงให้รู้ได้ว่ามีลักษณะเหมือนสิ่งอื่น เช่น เด็กคนนี้มีเค้าหน้าเหมือนพ่อ.  คำว่า ลาง หมายถึง ปรากฏการณ์ที่บอกผลดีหรือร้าย เช่น ลางดี. ลางร้าย. แต่มักใช้ในทางร้าย เช่น เขาพูดเป็นลางว่าจะตาย.

          เค้าลาง หมายถึง สิ่งที่ส่อแสดงว่าเหตุการณ์บางอย่างกำลังจะเกิดขึ้น จะดีหรือร้ายก็ได้ เช่น ดัชนีชี้วัดหลายตัวที่ปรากฏ เป็นเค้าลางว่าเศรษฐกิจของประเทศไทยกำลังฟื้นตัว. เศรษฐกิจไทยเริ่มส่อเค้าลางแห่งหายนะ ตั้งแต่ปลายปี ๒๕๓๙. แม้จะมีเค้าลางว่าทรัพยากรในทะเลเริ่มน้อยลง แต่ธุรกิจประมงก็ยังต้องขยายตัวต่อไป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.