ใจกลาง-กลางใจ (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ใจกลาง-กลางใจ

          คำว่า ใจกลาง แปลว่า ตรงกลาง เช่น บ้านนี้อยู่ใจกลางเมืองจึงมีราคาแพงมาก. เขาอยู่ใจกลางเมือง มีความสะดวกสบายทุกอย่างจึงไม่อยากย้ายไปที่ไหน.

          ใจกลาง หมายถึง ส่วนที่อยู่ตรงกลาง ศูนย์กลาง  ใช้กับส่วนที่สำคัญของสิ่งใด ๆ ก็ได้ เช่น ใจกลางตัว. ใจกลางบ้าน. ใจกลางเมือง. ใจกลางโลก.

          ส่วน กลางใจ แปลว่า กลางของใจ เช่น เขาพูดราวกับมานั่งอยู่กลางใจฉัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ผลิต (๑๕ มกราคม ๒๕๕๑)

ผลิต

          คำว่า ผลิต (อ่านว่า ผะ-หฺลิด)

          ผลิต แปลว่า ทำให้เกิดมีขึ้นตามที่ต้องการ เช่น เครื่องจักรทำให้ผลิตสินค้าได้รวดเร็วและมีราคาถูกลง. มีโรงงานผลิตรถยนต์หลายแห่งในประเทศเรา.   ผลิต อาจใช้กับคนก็ได้ เช่น เราผลิตครูได้ปีละหลายพันคน แต่ผลิตช่างได้น้อยมาก

          คำว่า ผลิต ออกเสียงเป็นคำสองพยางค์ เพราะเป็นคำที่เกิดจากคำว่า ผล (อ่านว่า ผะ-ละ) ในภาษาบาลี (อ่านว่า ผอ) กับ (อ่านว่า ลอ) ไม่ใช่อักษรควบ  เมื่อแปลงรูปเป็น ผลิต ซึ่งแปลว่า ที่เป็นผลแล้ว ที่ทำให้เกิดผลแล้ว จึงต้องออกเสียงเป็น ๒ พยางค์ว่า [ผะ-หฺลิด]

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อายุขัย (๔ มกราคม ๒๕๕๑)

อายุขัย

          อายุขัย  เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต ประกอบด้วยคำว่า อายุ และ ขัย

          อายุ เป็นคำนาม แปลว่า เวลาที่ดำรงชีวิตอยู่ เวลาชั่วชีวิต หรือระยะเวลาตั้งแต่เกิดจนถึงเวลาที่กล่าวถึง

          ขัย แปลว่า ความสิ้นไป ความเสื่อมไป 

          เมื่อรวมเป็น อายุขัย จึงแปลว่า ความสิ้นไปแห่งอายุ ความหมดไปแห่งอายุ หมายถึง ความตาย นิยมใช้กับคำว่า ถึง หรือ สิ้น เป็น ถึงอายุขัย สิ้นอายุขัย เช่น คนเราเมื่อถึงอายุขัยก็ย่อมล่วงลับไปเป็นธรรมดา

          คำว่า อายุขัย ยังมีความหมายว่า จำนวนปีที่คาดคะเนว่าคนจะมีอายุอยู่ได้ เช่น การพัฒนาทางการแพทย์ ทำให้คนมีอายุขัยยาวขึ้นกว่าแต่ก่อน. ผู้หญิงมีอายุขัยมากกว่าผู้ชาย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ซีรั่ม (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๑)

ซีรั่ม

          ซีรั่ม ตรงกับภาษาอังกฤษว่า serum (อ่านว่า ซี-รั่ม) สะกด serum ใช้เรียกของเหลวใสที่หลั่งจากเยื่อหุ้มอวัยวะภายใน หรือ เยื่อหุ้มโพรงในช่องอก ช่องท้อง ช่องปอด ช่องหัวใจ ทำหน้าที่หล่อลื่นผนังอวัยวะและผนังของช่องดังกล่าว. อีกความหมายหนึ่ง ซีรั่ม หมายถึง ส่วนที่ประกอบในเลือด สามารถแยกออกจากเลือดที่แข็งตัวแล้ว. ซีรั่ม ส่วนนี้ใช้สำหรับการวิเคราะห์หาปริมาณของสารต่าง ๆ เช่น คอเลสเทอรอล น้ำตาลในเลือด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.