เค้าลาง (๙ มกราคม ๒๕๕๑)

เค้าลาง

          คำว่า เค้าลาง เป็นคำประสม ประกอบด้วยคำว่า เค้า กับ ลาง. คำว่า เค้า หมายถึง สิ่งที่เป็นเครื่องหมายบอกให้รู้ เช่น ฝนตั้งเค้า. หรือหมายถึงสิ่งที่ส่อแสดงให้รู้ได้ว่ามีลักษณะเหมือนสิ่งอื่น เช่น เด็กคนนี้มีเค้าหน้าเหมือนพ่อ.  คำว่า ลาง หมายถึง ปรากฏการณ์ที่บอกผลดีหรือร้าย เช่น ลางดี. ลางร้าย. แต่มักใช้ในทางร้าย เช่น เขาพูดเป็นลางว่าจะตาย.

          เค้าลาง หมายถึง สิ่งที่ส่อแสดงว่าเหตุการณ์บางอย่างกำลังจะเกิดขึ้น จะดีหรือร้ายก็ได้ เช่น ดัชนีชี้วัดหลายตัวที่ปรากฏ เป็นเค้าลางว่าเศรษฐกิจของประเทศไทยกำลังฟื้นตัว. เศรษฐกิจไทยเริ่มส่อเค้าลางแห่งหายนะ ตั้งแต่ปลายปี ๒๕๓๙. แม้จะมีเค้าลางว่าทรัพยากรในทะเลเริ่มน้อยลง แต่ธุรกิจประมงก็ยังต้องขยายตัวต่อไป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ออกตัว (๓๐ มกราคม ๒๕๕๑)

ออกตัว

          คำว่า ออกตัว มีความหมาย ๓ อย่าง

          ความหมายแรก ออกตัว หมายถึง พูดกันหรือแก้ตัวไว้ก่อน เพื่อไม่ให้ถูกตำหนิ เช่น เขาออกตัวว่ามีเวลาจัดงานน้อย การต้อนรับก็อาจจะไม่เรียบร้อย.

          ความหมายที่ ๒ หมายถึง เคลื่อนตัวจากจุดเริ่มต้น เช่น รถยี่ห้อนี้ออกตัวได้เร็ว คนจึงนิยมใช้.  นักกีฬาว่ายน้ำที่ออกตัวได้เร็วมักจะได้เปรียบผู้แข่งขัน.

          ความหมายที่ ๓ หมายถึง นำไปเปลี่ยนเป็นเงินได้ง่าย นำไปทำประโยชน์ได้ง่าย เช่น ซื้อทองดีกว่าซื้อที่ ถ้าขัดสนก็ออกตัวได้ง่าย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารวัตร (๘ มกราคม ๒๕๕๑)

สารวัตร

          สารวัตร คือ เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจงานทั่วไป มักใช้หมายถึงเจ้าหน้าที่ตำรวจยศร้อยตำรวจเอก ถึงพันตำรวจโท ที่ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสารวัตร มีหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจในสถานีตำรวจ แบ่งงานออกเป็นหลายฝ่าย เช่น สารวัตรจราจร.  สารวัตรปราบปราม.

          สารวัตรทหาร หมายถึง ทหารที่ได้รับคำสั่งจากผู้มีอำนาจสั่งให้ปฏิบัติหน้าที่สอดส่อง ตรวจตรา ตักเตือน จับกุมทหาร ข้าราชการ และคนงานสังกัดกระทรวงกลาโหม ที่กระทำผิดหรือไม่อยู่ในระเบียบวินัย ซึ่งอยู่นอกที่ตั้งหน่วยทหาร เช่น คุณแต่งตัวไม่ถูกระเบียบระวังจะโดนสารวัตรทหารจับ.

          นอกจากนี้ยังมี สารวัตรนักเรียน เป็นเจ้าหน้าที่ของกระทรวงศึกษาธิการ มีหน้าที่ตรวจตรา ดูแล และควบคุมความประพฤติของนักเรียนนอกโรงเรียนด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อะไหล่ (๗ มกราคม ๒๕๕๑)

อะไหล่

          อะไหล่ มาจากภาษาเปอร์เซีย ว่า āla (อ่านว่า อา-ละ) หมายถึง อุปกรณ์หรือเครื่องมือ. เมื่อนำเข้ามาใช้ในภาษาไทย อะไหล่ มีความหมายเป็น ๒ นัย

          ความหมายแรกคือ ชิ้นส่วนของเครื่องจักรเครื่องยนต์ที่นำมาเปลี่ยนแทนของเก่า เช่น รถคุณยังซ่อมไม่เสร็จ ฝาหม้อน้ำยังหาอะไหล่ไม่ได้เพราะเป็นฝารุ่นเก่า. คำว่า อะไหล่ ในตัวอย่างนี้มีความหมายใกล้เคียงกับความหมายเดิมในภาษาเปอร์เซีย

          อีกความหมายหนึ่ง อะไหล่ หมายถึง ของสำรองซึ่งเตรียมไว้ใช้ในเวลาจำเป็นหรือในเวลาที่ต้องการ เช่น คุณจะเดินทางไกล อย่าลืมตรวจยางอะไหล่ด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทะเลาะเบาะแว้ง (๑ มีนาคม ๒๕๕๑)

ทะเลาะเบาะแว้ง

          ทะเลาะ ถ้าใช้คู่กับ เบาะแว้ง เป็น ทะเลาะเบาะแว้ง หมายความว่า โต้เถียงกันด้วยเรื่องเล็กน้อยหยุมหยิม เช่น เราไม่ควรทะเลาะเบาะแว้งกันให้เสียเวลา มาร่วมแรงร่วมใจกันสร้างความเจริญให้แก่ประเทศชาติจะดีกว่า. เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็อาจเป็นสาเหตุให้คนทะเลาะเบาะแว้งกันได้. พี่น้องคู่นี้ทะเลาะเบาะแว้งกันอยู่เสมอ แต่เมื่อถึงคราวจำเป็นก็ช่วยเหลือกันดี

          แว้ง มีความหมายอย่างหนึ่งคือ หันมาทำร้ายโดยอีกฝ่ายหนึ่งไม่รู้ตัว เปรียบได้กับการแว้งกัดของสัตว์ เช่น ฉันไม่อยากจะยุ่ง เดี๋ยวเขาจะแว้งมาว่าฉันเข้า

          ส่วนคำว่า เบาะ น่าจะเป็นคำเดียวกับคำว่า เบาะ ในภาษาเขมร ซึ่งแปลว่า ตี เมื่อรวมเป็น ทะเลาะเบาะแว้ง หมายถึง โต้เถียงกัน มักใช้แก่เรื่องเล็กน้อยหยุมหยิม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.