ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี (๒๒ มีนาคม ๒๕๕๑)

ยุทธศาสตร์-ยุทธวิธี

          คำว่า ยุทธศาสตร์ และ ยุทธวิธี แต่เดิมใช้ในวงการทหาร. ยุทธศาสตร์ หมายถึง วิชาการรบ. ส่วน ยุทธวิธี หมายถึง วิธีและกลวิธีของการรบ.

          ในปัจจุบันทั้ง ๒ คำมีความหมายกว้างขึ้น โดยนำไปใช้ในแวดวงอื่น ๆ ด้วย. ยุทธศาสตร์ ใช้ในความหมายว่า หลักการหรือแนวทางเพื่อปฏิบัติภารกิจที่สำคัญ เช่น ยุทธศาสตร์เพื่อแก้ปัญหาและพัฒนาเด็กและเยาวชน ได้แก่ การส่งเสริมสถาบันครอบครัวและการส่งเสริมกิจกรรมสร้างสรรค์สำหรับเด็กและเยาวชน

          ส่วน ยุทธวิธี ในปัจจุบันใช้ในความหมายว่า วิธีการและขั้นตอนเพื่อให้เกิดความสำเร็จในการปฏิบัติภารกิจที่สำคัญ เช่น ยุทธวิธีหนึ่งในการส่งเสริมสถาบันครอบครัวคือการกระตุ้นให้สามีภรรยาจดทะเบียนสมรสกัน. มักใช้คู่กับคำว่า ยุทธศาสตร์ เช่น การจัดประกวดผลงานศิลปะของเยาวชน เป็นยุทธวิธีหนึ่งของยุทธศาสตร์การส่งเสริมกิจกรรมสร้างสรรค์สำหรับเด็กและเยาวชน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ถอดเขี้ยวถอดเล็บ (๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ถอดเขี้ยวถอดเล็บ

         ถอดเขี้ยวถอดเล็บ เป็นสำนวน หมายถึง ละพยศ ละความเก่งกาจ เลิกแสดงฤทธิ์ เลิกแสดงอำนาจอีกต่อไป เช่น นายตำรวจใหญ่คนนี้ตั้งแต่ถูกสอบสวนคราวนั้นแล้วไม่เห็นวางอำนาจกับใครอีก ถอดเขี้ยวถอดเล็บไปเลย.

          สำนวนนี้มาจากการเปรียบคนที่มีพยศหรือมีอำนาจ มีฤทธิ์เก่งกาจว่าเหมือนกับสัตว์ร้ายที่มีเขี้ยวและเล็บที่สามารถทำร้ายผู้อื่นให้บาดเจ็บหรือเป็นอันตรายได้ ถ้าเมื่อใดที่สัตว์ร้ายนั้นไม่มีเขี้ยวและเล็บแล้ว ก็ไม่สามารถทำร้ายผู้อื่นอีกต่อไป คนที่เคยมีพยศ มีอำนาจ เมื่อละพยศหรือเลิกใช้อำนาจแล้ว เปรียบได้กับสำนวนว่า ถอดเขี้ยวถอดเล็บ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขั้น-คั่น (๑๑ มีนาคม ๒๕๕๑)

ขั้น-คั่น

          ขั้น เป็นคำนาม หมายถึง ชั้นที่ทำลดหลั่นเป็นลำดับ เช่น ขั้นบันได. ขั้นเงินเดือน. หรือหมายถึง ลำดับ ตอน เช่น อธิบายวิธีดำเนินการเป็นขั้น ๆ. ทำตามแผนทีละขั้น.

          คำว่า ขั้น มีผู้ใช้สับสนกับคำว่า คั่น  ๒ คำนี้ความหมายต่างกัน.

          ขั้น เป็นคำนาม หมายถึง สิ่งที่ลดหลั่นเป็นลำดับ. ส่วน คั่น เป็นคำ กริยา หมายถึง แทรกหรือกั้นอยู่ในระหว่าง เช่น ที่คั่นหนังสือ. มีตึกเล็ก ๆ คั่นอยู่ระหว่างบ้านเรากับบ้านเขา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วัคซีน (๒๑ มีนาคม ๒๕๕๑)

วัคซีน

          วัคซีน คือชีวพิษที่ถูกทำให้พิษลดลง หรือเชื้อโรคที่ทำให้ตายแล้ว. ใช้เพื่อกระตุ้นร่างกายให้สร้างภูมิต้านทานชีวพิษหรือเชื้อโรคนั้น ๆ . วัคซีน สามารถนำเข้าสู่ร่างกายโดยการกิน เช่น วัคซีนป้องกันโรคโปลิโอ. หรือใส่บริเวณที่ทำให้เกิดแผล เช่น วัคซีนป้องกันโรคไข้ทรพิษ. หรือโดยการฉีด เช่น วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่.

          วัคซีน ต่างจาก เซรุ่ม ตรงที่ วัคซีน ใช้กระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิต้านทานเพื่อป้องกันการเกิดโรค ส่วน เซรุ่ม ใช้รักษาผู้ป่วยที่ได้รับเชื้อหรือพิษนั้นแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สีไว้ทุกข์ (๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

สีไว้ทุกข์

          เดิมการไว้ทุกข์ของคนไทย เสฐียรโกเศศ (อ่านว่า สะ-เถียน-โก-เสด) เขียนไว้ในเรื่อง “ประเพณีเนื่องในการตาย” ว่า มีทั้งนุ่งดำ นุ่งขาว นุ่งน้ำเงิน และนุ่งสีนกพิราบ ลางทีแถมโกนหัวด้วย นิยมกันว่า ถ้าผู้ไว้ทุกข์เป็นผู้ใหญ่กว่าผู้ตาย หรือมีอายุและยศถาบรรดาศักดิ์สูงกว่าผู้ตาย ก็ใช้แต่งดำล้วน. ถ้าผู้ไว้ทุกข์เป็นญาติชั้นผู้น้อยหรือเป็นบริวารของผู้ตาย ก็ใช้แต่งขาวล้วน. ส่วนผู้ที่ไปร่วมงานจะไม่ใส่ดำล้วน อาจมีเพียงติดปลอกดำพันแขนเสื้อเท่านั้น

          ปัจจุบันนิยมแต่งสีดำล้วน ไม่ว่าผู้ตายจะมีอายุมากกว่าหรือน้อยกว่า ส่วนผู้ชายเมื่อแต่งสูทหรือแต่งชุดข้าราชการปรกติขาวหรือชุดเต็มยศ ให้ติดปลอกแขนสีดำที่แขนเสื้อข้างซ้าย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขันสาคร (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๑)

ขันสาคร

          ขันสาคร หมายถึง ขันขนาดใหญ่ทำด้วยโลหะผสม ได้แก่ สัมฤทธิ์ ทองเหลือง ตัวขันเป็นทรงลูกมะนาวตัด ก้นขันมีเชิง ข้างขันทำเป็นรูปหน้าสิงโตปากคาบห่วงซึ่งใช้เป็นหูหิ้วข้างละหู ใช้บรรจุน้ำสำหรับทำน้ำมนต์ หรือสำหรับผู้มีบรรดาศักดิ์ใช้อาบ

          คำว่า ขันสาคร ประกอบด้วยคำว่า ขัน กับ สาคร. คำว่า สาคร มาจากภาษาบาลีสันสกฤตว่า สาคร (อ่านว่า สา-คะ-ระ) แปลว่า แม่น้ำ ทะเล. ขันสาคร จึงหมายถึงขันที่ใช้บรรจุน้ำปริมาณมาก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กะโล่ (๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

กะโล่

          กะโล่ เป็นภาชนะสานของโบราณ รูปแป้น ปากคลุ่ม ทารักแบบเครื่องเขิน ใช้ใส่ของ. กะโล่ อีกแบบหนึ่งมีรูปคล้ายกระด้ง แต่ใหญ่กว่า ทาชันเพื่อมิให้น้ำรั่ว ใช้สำหรับหมักขี้ไต้ เรียกว่า กะโล่ทาชัน

          กะโล่ นอกจากจะเป็นคำเรียกภาชนะแล้ว ยังใช้เป็นคำเรียกหมวกชนิดหนึ่ง เป็นหมวกแข็ง มีขอบแคบแข็งโดยรอบสำหรับบังแดด เช่น ข้าราชการสมัยก่อนทั้งข้าราชการทหารและพลเรือน สวมหมวกกะโล่สีขาวหรือสีกากี. นักเรียนในต่างจังหวัดยังนิยมใส่หมวกกะโล่ไปโรงเรียนด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เซรุ่ม (๒๐ มีนาคม ๒๕๕๑)

เซรุ่ม

          เซรุ่ม มาจากคำภาษาอังกฤษคำเดียวกับ ซีรั่ม คือสะกดว่า serum แต่ในภาษาไทยใช้ในความหมายต่างกัน

          เซรุ่ม หมายถึง น้ำเลือดสีเหลืองใส มีภูมิต้านทานต่อชีวพิษหรือต่อเชื้อโรค แยกได้จากเลือดที่แข็งตัวแล้วของสัตว์เช่นม้าหรือกระต่ายที่ได้รับการกระตุ้นด้วยชีวพิษ เช่นพิษงูหรือเชื้อโรค เพื่อให้เกิดภูมิต้านทาน. เซรุ่มนี้ใช้ฉีดรักษาผู้ป่วยที่ได้รับชีวพิษหรือเชื้อโรคดังกล่าวเพื่อลดพิษหรือทำลายเชื้อโรค เช่น เซรุ่มแก้พิษงูต่าง ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ไว้ทุกข์ (๑๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

ไว้ทุกข์

          คำว่า ไว้ทุกข์ มีความหมายว่า แต่งกายหรือแสดงเครื่องหมายอย่างใดอย่างหนึ่งตามประเพณีนิยม เพื่อแสดงความอาลัยแก่ผู้ที่สิ้นชีวิตไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้ที่สิ้นชีวิตนั้นเป็นญาติผู้ใหญ่ บุคคลในครอบครัว หรือผู้ที่ตนเคารพรักใคร่ ผู้ที่มาร่วมพิธีในงานศพก็จะไว้ทุกข์ด้วย. กำหนดวันไว้ทุกข์ไม่มีกำหนดแน่นอน เสฐียรโกเศศ (อ่านว่า สะ-เถียน-โก-เสด) เขียนไว้ในเรื่อง “ประเพณีเนื่องในการตาย” ว่า กำหนดไว้ทุกข์นั้น ขึ้นอยู่กับความผูกพันกับผู้ตาย อาจจะไว้ทุกข์เพียง ๓ วัน ๗ วัน หรือถ้าเป็นบิดามารดาก็อาจจะไว้ได้ถึง ๓ ปี

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.