ซีรั่ม (๑๙ มีนาคม ๒๕๕๑)

ซีรั่ม

          ซีรั่ม ตรงกับภาษาอังกฤษว่า serum (อ่านว่า ซี-รั่ม) สะกด serum ใช้เรียกของเหลวใสที่หลั่งจากเยื่อหุ้มอวัยวะภายใน หรือ เยื่อหุ้มโพรงในช่องอก ช่องท้อง ช่องปอด ช่องหัวใจ ทำหน้าที่หล่อลื่นผนังอวัยวะและผนังของช่องดังกล่าว. อีกความหมายหนึ่ง ซีรั่ม หมายถึง ส่วนที่ประกอบในเลือด สามารถแยกออกจากเลือดที่แข็งตัวแล้ว. ซีรั่ม ส่วนนี้ใช้สำหรับการวิเคราะห์หาปริมาณของสารต่าง ๆ เช่น คอเลสเทอรอล น้ำตาลในเลือด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พวงมาลา-พวงหรีด (๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

พวงมาลา-พวงหรีด

          พวงมาลา และ พวงหรีด มีความหมายเหมือนกัน คือ พวงดอกไม้ที่นำมาจัดประกอบเข้าเป็นวง ถ้านำไปเป็นเครื่องเคารพพระบรมศพหรือพระศพ และใช้ในการถวายบังคมพระบรมราชานุสาวรีย์ด้วย เรียกว่า พวงมาลา. ส่วนดอกไม้ที่ทำเป็นวงอย่างเดียวกันนี้หากนำไปเคารพศพคนธรรมดา เรียกกันว่า พวงหรีด หรือ หรีด

          คำว่า หรีด เป็นคำที่มาจากภาษาอังกฤษว่า wreath (อ่านว่า รี้ท) หมายถึง พวงดอกไม้หรือใบไม้ที่ขดเป็นวง เดิมชาวโรมันใช้สวมศีรษะให้แก่แม่ทัพที่ไปรบศึกได้ชัยชนะกลับมา และสวมแก่นักกีฬาผู้ชนะเลิศการแข่งขัน เป็นเครื่องแสดงเกียรติยศ ต่อมาจึงวางบนหีบศพ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กิจวัตร-กิจกรรม-กิจการ (๘ มีนาคม ๒๕๕๑)

กิจวัตร-กิจกรรม-กิจการ

          คำว่า กิจ หมายถึง ธุระ งาน. คำนี้อาจจะนำไปประกอบกับคำอื่นได้ เช่น  

          กิจวัตร หมายถึง กิจที่ทำเป็นประจำ สิ่งที่ทำทุกวัน สิ่งที่ทำอย่างสม่ำเสมอ เช่น เขาวิ่งออกกำลังตอนเช้าเป็นกิจวัตร.

          กิจกรรม หมายถึง งานที่เน้นในด้านการปฏิบัติ นอกเหนือจากการงานปรกติ เช่น กิจกรรมส่งเสริมการขาย. นอกจากนี้ยังใช้ในการศึกษา คือ การจัดการเรียนการสอนนอกเหนือจากวิชาหลัก เช่น กิจกรรมเสริมหลักสูตร.

          กิจการ หมายถึง การงาน มักเป็นงานด้านธุรกิจหรืองานของเอกชน เช่น บริษัทนี้ดำเนินกิจการทางด้านโทรคมนาคม. เขามีกิจการค้าขายกับต่างประเทศ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คาย-ระคาย (๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

คาย-ระคาย

          คำว่า คาย หมายถึง สิ่งที่เป็นผงหรือขนละเอียด มีลักษณะแหลมคม เมื่อโดนจะทำให้คัน เช่น ใบหญ้าบางชนิดมีขนคาย จึงไม่ควรไปจับเล่น.

          เมื่อเติม ระ หน้าคำว่า คาย เป็น ระคาย. ใช้หมายถึง รู้สึกคันเมื่อกระทบกับสิ่งที่เป็นผงหรือขนละเอียดแหลมคมนั้น เช่น เมื่อถูกใบข่อย ใบอ้อย จะทำให้รู้สึกคาย.  เมื่อใช้คำว่า ระคาย กับคำว่า หู ตา หรือ ใจ  จะหมายถึงรู้สึกไม่สบายใจเพราะประสบสิ่งที่ไม่ชอบใจ เช่น เขาใช้ถ้อยคำหยาบคาย ฟังแล้วระคายหู.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จาระไน-เจียระไน (๑๘ มีนาคม ๒๕๕๑)

จาระไน-เจียระไน

          คำว่า จาระไน หมายถึง พูดชี้แจงอย่างละเอียดลออหรือถี่ถ้วน เช่น คุณจาระไนมาซิว่าวันนี้ไปทำอะไรมาบ้าง. คำว่า จาระไน มีเสียงใกล้เคียงกับคำว่า เจียระไน หมายถึง ทําเพชรพลอยหรือแก้วให้เป็นเหลี่ยมหรือรูปตามต้องการแล้วขัดเงา เช่น คนไทยได้รับการยกย่องว่ามีฝีมือในการเจียระไนเพชรพลอยระดับโลก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วาเลนไทน์ (๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

วาเลนไทน์

          วาเลนไทน์ ถือเป็นวันแห่งความรัก ตรงกับวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ ของทุกปี. เป็นวันที่คู่รักให้ของขวัญแก่กัน ที่นิยมคือดอกกุหลาบแดง ลูกกวาด และช็อกโกแล็ต.

          คำว่า วาเลนไทน์ ทับศัพท์มาจากคำภาษาอังกฤษ สะกดว่า valentine มาจากชื่อของนักบุญ เซนต์วาเลนไทน์ ซึ่งไม่มีประวัติบันทึกไว้ชัดเจน แต่มีตำนานเล่าว่าเซนต์วาเลนไทน์มีชีวิตอยู่ในคริสต์ศตวรรษที่ ๓ สมัยกรุงโรมเรืองอำนาจ. กษัตริย์สมัยนั้น คือ จักรพรรดิคลอดีอุส พระองค์ทรงสั่งห้ามการแต่งงาน เพราะต้องการได้หนุ่มโสดจำนวนมากไปทำสงคราม. แต่เซนต์วาเลนไทน์ประกอบพิธีแต่งงานให้ชายหญิงหลายคู่ จึงถูกจับเข้าคุก และในที่สุดถูกประหารชีวิตในวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ คริสตศักราช ๒๖๙. มีเรื่องเล่าอีกด้วยว่า ก่อนถูกประหาร เซนต์วาเลนไทน์เขียนจดหมายถึงหญิงสาวเพื่อนสนิทซึ่งเป็นลูกสาวผู้คุม และลงท้ายจดหมายว่า “จากวาเลนไทน์ของคุณ”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

นิมนต์ (๒๘ มีนาคม ๒๕๕๑)

นิมนต์

          นิมนต์ แปลว่า เชิญ เชื้อเชิญ. ใช้เป็นศัพท์เฉพาะพระภิกษุสามเณร เช่น พอพระที่เดินออกรับบิณฑบาตในตอนเช้าเดินมาถึงหน้าบ้าน ยายยืนรอตักบาตรอยู่ จึงพูดว่า นิมนต์เจ้าค่ะ”. เมื่อจะทำบุญที่บ้าน เจ้าบ้านจะไปนิมนต์พระภิกษุที่วัด และแจ้งให้ท่านทราบกำหนดงานว่าเป็นงานอะไร ต้องการนิมนต์พระกี่รูป การเดินทางของพระจะจัดการอย่างไร เป็นต้น. เมื่อถึงวันงาน พระภิกษุเดินทางมาถึงบ้านแล้ว ต้องมีคนเชิญพระภิกษุด้วยคำว่า “นิมนต์” เช่นเดียวกัน.

          คำว่า นิมนต์ เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า นิมนฺต (อ่านว่า นิ-มัน-ตะ) แปลว่า เชิญ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.