สนับสนุน-ส่งเสริม (๖ มีนาคม ๒๕๕๑)

สนับสนุน-ส่งเสริม

          คำว่า สนับสนุน กับ ส่งเสริม มีความหมายคล้ายกัน

          สนับสนุน หมายถึง หนุนให้เป็นผลตามต้องการ. เป็นการช่วยผู้อื่นให้กระทำการบางอย่างได้สำเร็จด้วยดี เช่น พ่อแม่สนับสนุนให้ลูกเรียนดนตรี. เรามีโครงการสนับสนุนนักเรียนเรียนดีแต่ยากจน. รัฐบาลมีเสียงสนับสนุนมาก.

          ส่วน ส่งเสริม หมายถึง ช่วยผู้อื่นให้กระทำการบางอย่าง เช่น พ่อแม่ส่งเสริมให้ลูกเรียนดนตรี. เรามีโครงการส่งเสริมการสอนภาษาถิ่น.

          ถ้ากล่าวว่ารัฐบาลสนับสนุนให้ราษฎรทำการเกษตร ย่อมแสดงว่าราษฎรต้องการจะทำการเกษตรอยู่แล้ว รัฐบาลจึงช่วยเหลือราษฎรด้านการเงินหรืออื่น ๆ. แต่ถ้ากล่าวว่ารัฐบาลส่งเสริมให้ราษฎรทำการเกษตร ย่อมแสดงว่ารัฐบาลใช้วิธีการต่าง ๆ เพื่อให้ราษฎรหันมาทำการเกษตร เดิมราษฎรอาจจะไม่ได้ต้องการทำการเกษตรก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทัณฑิมา (๒๗ มีนาคม ๒๕๕๑)

ทัณฑิมา

          คำว่า ทัณฑิมา (อ่านว่า ทัน-ทิ-มา) เป็นชื่อนกในพวกสัตว์หิมพานต์ มีรูปเป็นครุฑยืนถือกระบอง หัวมีหงอน มีจงอยปากใหญ่และงองุ้ม มีเขี้ยว ๑ คู่ หูแบบหูหัว ตาแบบตาจระเข้ คือเรียวยาว. แขนเหมือนคน แต่มีแผงขนใต้ท้องแขน มือมี ๕ นิ้ว กลางหลังมีปีก มีหางแบบหางไก่ ขาทั้ง ๒ เรียวเป็นขานก และมีแผงขนที่น่อง. นกทัณฑิมายืนถือกระบองอยู่เชิงเขาพระสุเมรุ เหมือนทหารยืนรักษาสถานที่อยู่. คำว่า ทัณฑิมา แปลตามรูปศัพท์ว่า ผู้ถือกระบอง

          ทัณฑิมา เป็นสัตว์หิมพานต์ชนิดหนึ่งที่กรมศิลปากรเลือกมาสร้างประดับพระเมรุ (อ่านว่า พระ-เมน) สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พสกนิกร (๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

พสกนิกร

          พสกนิกร (อ่านว่า พะ-สก-นิ-กอน) เป็นคำที่ประกอบด้วยคำว่า พสก (อ่านว่า พะ-สก) แปลว่า ชาวเมือง หรือ พลเมือง. ส่วน นิกร แปลว่า หมู่ หรือ พวก. เมื่อรวมเป็น พสกนิกร จึงแปลว่า หมู่พลเมือง พวกพลเมือง.

          คำว่า พสกนิกร ใช้หมายถึง ประชากรที่เป็นผู้อยู่ใต้พระบรมโพธิสมภาร (อ่านว่า พฺระ-บอ-รม-มะ-โพ-ทิ-สม-พาน) ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เช่น พสกนิกรพากันมาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทและถวายพระพรในวันขึ้นปีใหม่. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงงานหนักด้วยพระเมตตาที่ทรงมีต่อพสกนิกรของพระองค์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คำขวัญ-คำคม (๑๖ มีนาคม ๒๕๕๑)

คำขวัญ-คำคม

          คำขวัญ หมายถึง ถ้อยคําที่แต่งขึ้นเพื่อเตือนใจหรือเพื่อให้เป็นสิริมงคล มีจุดมุ่งหมายเพื่อกระตุ้นให้ทำสิ่งหนึ่ง หรือเพื่อห้ามไม่ให้ทำสิ่งหนึ่ง เป็นข้อความขนาดสั้น มักจะเลือกคำที่มีสัมผัสเพื่อให้จำง่าย มีลักษณะเป็นถ้อยคำที่กล่าวขึ้นลอย ๆ เป็นคำสั่ง หรือมีการเปรียบเทียบก็ได้ เช่น คำขวัญของสำนักงาน ป.ป.ช. ว่า มือสะอาด ชาติไม่ล่ม.

          ส่วน คำคม หมายถึง ถ้อยคำที่หลักแหลม มีความหมายชวนให้คิด เป็นถ้อยคำที่มักจะมีขนาดสั้น อาจจะมีสัมผัสหรือไม่มีสัมผัสก็ได้ เช่น รู้มากยากนาน รู้น้อยพลอยรำคาญ. อ่านมากรู้มาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กากะเยีย (๒๗ เมษายน ๒๕๕๑)

กากะเยีย

          กากะเยีย เป็นคำที่คนไทยในสมัยก่อนเรียกเครื่องมือที่ใช้สำหรับวางคัมภีร์ใบลานเมื่อต้องการอ่านคัมภีร์นั้น.

          กากะเยีย ทำด้วยไม้กลึงให้กลมขนาดเส้นรอบวงประมาณ ๔-๗ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๔๐-๕๐ เซนติเมตร. กากะเยีย ๑ ตัว ใช้ไม้ดังกล่าว ๘ อัน. ไม้แต่ละอันเจาะรูที่ตรงกลางและที่ปลายไม้. ใช้เชือกร้อยในลักษณะที่ทำให้ไม้ทั้ง ๘ อันตั้งเป็นฐานสำหรับวางใบลานได้.  กากะเยีย ก็คือ ขาตั้งสำหรับวางใบลานในเวลาอ่าน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ราศี (๑๖ เมษายน ๒๕๕๑)

ราศี

          คำว่า ราศี มีความหมายอย่างหนึ่งว่า ความสง่างาม หรือ ลักษณะดีงามของคน เช่น ตั้งแต่เขาได้รับตำแหน่งรัฐมนตรี หน้าตาของเขาก็ดูมีราศีขึ้น. นอกจากนั้นคำว่า ราศี ยังหมายถึงสิริมงคล. เชื่อกันว่าเวลาเช้าราศีอยู่ที่หน้า. เวลากลางวันราศีอยู่ที่หน้าอก. เวลากลางคืนราศีอยู่ที่เท้า.

          เรื่องราศีมีปรากฏในตำนานสงกรานต์ว่า ท้าวกบิลพรหม (อ่านว่า กะ-บิน-ละ-พฺรม) ซึ่งเป็นบิดาของนางสงกรานต์ ถามปริศนาธรรมบาลกุมาร (อ่านว่า ทัม-มะ-บาน-กุ-มาน) เรื่องราศี. ธรรมบาลกุมารได้คำตอบจากการพูดคุยของนกอินทรีผัวเมีย จึงรู้ว่า เวลาเช้าราศีอยู่ที่หน้า เวลากลางวันราศีอยู่ที่อก เวลาเย็นราศีอยู่เท้า. ด้วยเหตุนี้ คนไทยจึงถือว่า ตอนเช้าตื่นขึ้นต้องล้างหน้า กลางวันใช้น้ำลูบอก ตอนกลางคืนก่อนนอนต้องล้างเท้า เพื่อให้มีราศีอยู่กับตัวตลอดวัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หัด-หัดเยอรมัน-เหือด (๕ เมษายน ๒๕๕๑)

หัด-หัดเยอรมัน-เหือด

          หัด เป็นโรคไข้ออกผื่นจากเชื้อพารามิกโซไวรัส ติดต่อกันได้ง่าย มักพบในเด็กอายุ ๑-๖ ขวบ มีอาการไข้สูง น้ำมูกมาก. หลังจากมีไข้ ๒-๓ วัน จะมีผื่นแดงและนูนขึ้นกระจายจากบริเวณหลังหูและใบหน้าไปสู่ลำตัวและขา

         หัดเยอรมัน เป็นโรคไข้ออกผื่นจากเชื้อไวรัสอีกชนิดหนึ่ง ติดต่อได้ง่ายในเด็กและผู้ใหญ่วัยเจริญพันธุ์. อาการทั่วไปไม่ค่อยรุนแรง แต่ถ้าผู้ที่ตั้งครรภ์ ๓ เดือนแรกเป็นโรคนี้ เชื้อที่ถ่ายไปสู่ลูกจะทำให้เด็กในครรภ์ตาย หรือคลอดออกมามีอวัยวะต่าง ๆ เช่น หัวใจ ตา หู สมอง พิการ

          หัดเยอรมัน เป็นโรคที่คนไทยเคยเรียกกันว่า โรคเหือด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กักตุน (๒๖ เมษายน ๒๕๕๑)

กักตุน

          กักตุน ประกอบด้วยคำว่า กัก กับ ตุน. กัก แปลว่า กั้นไว้เก็บไว้ในที่ที่กำหนด. ตุน แปลว่า เก็บไว้ก่อนเพื่อใช้ประโยชน์ในอนาคตหรือในวาระขาดแคลน เช่น เขาเอาของว่างมาแจก ฉันไม่หิว แต่ก็ขอตุนไว้ก่อน เผื่อหิวตอนหลังจะได้มีกิน. เขากลัวว่าจะเบิกของได้ไม่ทันใช้จึงตุนไว้หลายอย่าง ทั้งกระดาษอัด เครื่องเขียน หมึกพิมพ์.

          เมื่อใช้เป็นคำซ้อนว่า กักตุน ใช้หมายถึง เก็บกักสินค้าบางอย่างไว้เพื่อเก็งกำไร เช่น พ่อค้าบางคนจะกักตุนสินค้าบางชนิด เช่น ข้าวสาร น้ำตาล วัสดุก่อสร้าง ซึ่งคาดว่าจะขาดตลาดไว้จำหน่ายในราคาสูง ทำให้ได้กำไรมากขึ้น. การกักตุนสินค้าเป็นการกระทำที่ไร้มนุษยธรรมและยังผิดกฎหมายอีกด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

นางสงกรานต์ (๑๕ เมษายน ๒๕๕๑)

นางสงกรานต์

          นางสงกรานต์เป็นคำเรียกธิดาของท้าวกบิลพรหมซึ่งมีทั้งหมด ๗ คน ประจำวันทั้ง ๗. นางสงกรานต์แต่ละคนมีดอกไม้ เครื่องประดับ อาหาร อาวุธ และยืน นั่ง หรือนอนมาบนหลังสัตว์พาหนะต่าง ๆ กัน.

          ปี ๒๕๕๑ วันสงกรานต์ตรงกับวันอาทิตย์ นางสงกรานต์ชื่อนางทุงษะ (อ่านว่า ทุง-สะ) มีดอกไม้คือดอกทับทิม เครื่องประดับคือปัทมราค (อ่านว่า ปัด-ทะ-มะ-ราก) ได้แก่ ทับทิม. อาหารคืออุทุมพร ได้แก่ มะเดื่อ. อาวุธคือ จักร สังข์. พาหนะเป็นครุฑ

          ประชาชนมักสนใจว่านางสงกรานต์มีอาหารและพาหนะเป็นอะไร โดยเชื่อว่าจะช่วยในการทำนายทายทักความเป็นไปของบ้านเมืองในปีนั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.