บุคคลสาธารณะ (๑๓ เมษายน ๒๕๕๑)

บุคคลสาธารณะ

          บุคคลสาธารณะ หมายถึง คนที่มีชื่อเสียง เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง หรือมีตำแหน่งสำคัญระดับชาติ มีอำนาจหน้าที่และการตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับผลได้ผลเสียของประเทศชาติ หรือเป็นบุคคลที่เป็นที่สนใจของคนในสังคม เช่น ผู้นำประเทศ นักการเมือง ดารา

          บุคคลสาธารณะมักได้รับสิทธิพิเศษบางประการในฐานะบุคคลสำคัญ แต่ก็มีความเป็นส่วนตัวน้อยกว่าบุคคลธรรมดา เพราะสังคมโดยเฉพาะสื่อมวลชนมักสนใจความเคลื่อนไหวของบุคคลสาธารณะตลอดเวลา เช่น นายกรัฐมนตรีเป็นบุคคลสาธารณะ จะทำอะไรหรือพูดอะไรมักเป็นที่สนใจของสังคมอยู่ตลอดเวลา. เขาเป็นคนธรรมดา ไม่ใช่บุคคลสาธารณะ จึงไม่ตกเป็นข่าว. บุคคลสาธารณะที่ตกเป็นผู้ต้องหาไม่ควรได้รับสิทธิพิเศษแตกต่างไปจากบุคคลธรรมดา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ท่านผู้หญิง (๔ พฤษภาคม ๒๕๕๑)

ท่านผู้หญิง

          แต่โบราณ คำว่า ท่านผู้หญิง เป็นคำนำหน้าชื่อสตรีที่เป็นภรรยาเอกของผู้ที่เป็นเจ้าพระยา และสตรีผู้นั้นได้รับพระราชทานเครื่องยศท่านผู้หญิงด้วย. ปัจจุบัน ท่านผู้หญิง เป็นคำนำหน้าชื่อสตรีทั้งที่สมรสแล้วและยังไม่สมรส และได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ตั้งแต่ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษขึ้นไป.

          ถ้าสตรีผู้นั้นเป็นเชื้อพระวงศ์ เช่น เป็นหม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์ หม่อมหลวง. เมื่อใช้คำนำหน้าว่า ท่านผู้หญิง แล้ว ก็ไม่ต้องใช้คำว่า หม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์ หรือหม่อมหลวง อีก. ใช้แต่คำนำหน้าชื่อว่า ท่านผู้หญิง เท่านั้น เช่นผู้ที่เป็น หม่อมราชวงศ์หญิง เมื่อได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ใช้คำนำหน้าชื่อว่า ท่านผู้หญิง. จะไม่ใช้ *ท่านผู้หญิง หม่อมราชวงศ์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ไม่เป็นท่า-ไม่เข้าท่า (๒๓ เมษายน ๒๕๕๑)

ไม่เป็นท่า-ไม่เข้าท่า

          ไม่เป็นท่า หมายถึง รักษาท่าปรกติไว้ไม่ได้ ไม่อยู่ในท่าที่เป็นปรกติ เช่น พื้นเปียกน้ำ เขาเดินไม่ระวังจึงลื่นล้มอย่างไม่เป็นท่า. นักมวยของเราแพ้เขาอย่างไม่เป็นท่า. โต้วาทีคราวนี้ฝ่ายเสนอคารมดีและมีข้อมูลมากกว่า ฝ่ายค้านจึงแพ้ไม่เป็นท่า. งานนี้เตรียมการไม่ดี ล้มเหลวไม่เป็นท่า.

          ส่วน ไม่เข้าท่า หมายถึง ไม่เหมาะ ไม่ควร ไม่ได้แก่นสาร ไม่ได้ตามที่ควรจะเป็น เช่น เขาอาจจะบรรยายสนุก แต่ฟังแล้วไม่เข้าท่าเพราะไม่มีเนื้อหาสาระ. ความคิดของคุณที่เสนอมานั้นดี แต่วิธีการไม่เข้าท่า.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บำเพ็ญ (๑๒ เมษายน ๒๕๕๑)

บำเพ็ญ

          บำเพ็ญ มาจากคำภาษาเขมรว่า บํเพญ (ออกเสียงว่า บ็อม-ปึญ) แปลว่า ทำให้เต็ม ทำให้บริบูรณ์ ในภาษาไทยใช้ในความหมายว่า กระทำ ปฏิบัติเพื่อให้บริบูรณ์ แต่ใช้ในทางศาสนา เช่น บำเพ็ญเพียร แปลว่า เพียร. บำเพ็ญกุศล แปลว่า ทำบุญ. บำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ แปลว่า ทำตนให้เป็นประโยชน์. เมื่อใช้ในราชาศัพท์ ใช้ว่า ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล. ทรงบำเพ็ญพระกุศล. หรือ ทรงบำเพ็ญกุศล ตามลำดับชั้น เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงบำเพ็ญพระราชกุศลเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีทรงบำเพ็ญพระกุศลเนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ. พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภาทรงบำเพ็ญกุศลเนื่องในวันคล้ายวันประสูติ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชนวน (๑ เมษายน ๒๕๕๑)

ชนวน

          คำว่า ชนวน เป็นชื่อหินชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ ซ้อนติดกัน เนื้อแน่นและละเอียด เมื่อนำแผ่นหินชนวนมาทำเป็นกระดานสำหรับเขียนหนังสือ เราเรียกว่า กระดานชนวน. กระดานเขียนหนังสือแบบนี้ แม้ต่อมาทำด้วยไม้ ก็ยังคงเรียกว่า กระดานชนวน

          นอกจากคำว่า ชนวน จะเป็นชื่อหิน ยังใช้เรียกดินปืนที่จุดให้ไฟลุกแล่นเข้าไปติดดินระเบิดอีกด้วย เช่น เมื่อรถโดยสารแล่นผ่านมา ผู้ก่อการร้ายก็จุดชนวนระเบิด. คำว่า ชนวน ที่ใช้เรียกดินปืนยังมีความหมายโดยปริยายว่า ต้นเหตุให้เกิดเรื่องอื่นต่อไป เช่น คำพูดของรัฐมนตรีเป็นชนวนให้ประชาชนไม่พอใจและก่อการประท้วง. สาเหตุปืนลั่นเป็นชนวนให้เกิดเหตุการณ์รุนแรงต่อมา

          คำว่า ชนวน น่าจะมาจากคำภาษาเขมรว่า ฉฺนวน (อ่านว่า ฉะ-นวน)

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หมดท่า-หมดรูป (๒๒ เมษายน ๒๕๕๑)

หมดท่า-หมดรูป

          หมดท่า คำว่า ท่า หมายถึง ไม่สามารถจะทำอะไรได้อีกต่อไปเพราะเกิดอุปสรรค อุบัติเหตุ หรือเพราะมีสิ่งใดผิดพลาด เป็นต้น เช่น สู้มาทุกวิถีทางแล้วก็ยังสู้ไม่ได้ หมดท่าจริง ๆ  ว่าจะออกไปธุระแต่ฝนตกเลยหมดท่า. พิมพ์งานไว้ตั้งหลายหน้ายังไม่ทันได้บันทึก ไฟเกิดดับ หมดท่าเลย.

          ส่วน หมดรูป หมายถึง ยับเยิน เสียหาย ไม่เหลือเค้าเดิมที่เคยมีเคยเป็นมาก่อน เช่น เมื่อก่อนนี้เธอเป็นคนสวยมาก ผ่านไปไม่กี่ปีเธอดูโทรมจนหมดรูป. นักมวยของเราถูกชกจนหน้าเละ แพ้เขาอย่างหมดรูป. หนังเรื่องนี้ นักแสดงแต่ละคนถูกวิพากษ์วิจารณ์จนหมดรูป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.