ไม่เป็นท่า-ไม่เข้าท่า (๒๓ เมษายน ๒๕๕๑)

ไม่เป็นท่า-ไม่เข้าท่า

          ไม่เป็นท่า หมายถึง รักษาท่าปรกติไว้ไม่ได้ ไม่อยู่ในท่าที่เป็นปรกติ เช่น พื้นเปียกน้ำ เขาเดินไม่ระวังจึงลื่นล้มอย่างไม่เป็นท่า. นักมวยของเราแพ้เขาอย่างไม่เป็นท่า. โต้วาทีคราวนี้ฝ่ายเสนอคารมดีและมีข้อมูลมากกว่า ฝ่ายค้านจึงแพ้ไม่เป็นท่า. งานนี้เตรียมการไม่ดี ล้มเหลวไม่เป็นท่า.

          ส่วน ไม่เข้าท่า หมายถึง ไม่เหมาะ ไม่ควร ไม่ได้แก่นสาร ไม่ได้ตามที่ควรจะเป็น เช่น เขาอาจจะบรรยายสนุก แต่ฟังแล้วไม่เข้าท่าเพราะไม่มีเนื้อหาสาระ. ความคิดของคุณที่เสนอมานั้นดี แต่วิธีการไม่เข้าท่า.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บำเพ็ญ (๑๒ เมษายน ๒๕๕๑)

บำเพ็ญ

          บำเพ็ญ มาจากคำภาษาเขมรว่า บํเพญ (ออกเสียงว่า บ็อม-ปึญ) แปลว่า ทำให้เต็ม ทำให้บริบูรณ์ ในภาษาไทยใช้ในความหมายว่า กระทำ ปฏิบัติเพื่อให้บริบูรณ์ แต่ใช้ในทางศาสนา เช่น บำเพ็ญเพียร แปลว่า เพียร. บำเพ็ญกุศล แปลว่า ทำบุญ. บำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ แปลว่า ทำตนให้เป็นประโยชน์. เมื่อใช้ในราชาศัพท์ ใช้ว่า ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล. ทรงบำเพ็ญพระกุศล. หรือ ทรงบำเพ็ญกุศล ตามลำดับชั้น เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงบำเพ็ญพระราชกุศลเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีทรงบำเพ็ญพระกุศลเนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ. พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภาทรงบำเพ็ญกุศลเนื่องในวันคล้ายวันประสูติ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชนวน (๑ เมษายน ๒๕๕๑)

ชนวน

          คำว่า ชนวน เป็นชื่อหินชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ ซ้อนติดกัน เนื้อแน่นและละเอียด เมื่อนำแผ่นหินชนวนมาทำเป็นกระดานสำหรับเขียนหนังสือ เราเรียกว่า กระดานชนวน. กระดานเขียนหนังสือแบบนี้ แม้ต่อมาทำด้วยไม้ ก็ยังคงเรียกว่า กระดานชนวน

          นอกจากคำว่า ชนวน จะเป็นชื่อหิน ยังใช้เรียกดินปืนที่จุดให้ไฟลุกแล่นเข้าไปติดดินระเบิดอีกด้วย เช่น เมื่อรถโดยสารแล่นผ่านมา ผู้ก่อการร้ายก็จุดชนวนระเบิด. คำว่า ชนวน ที่ใช้เรียกดินปืนยังมีความหมายโดยปริยายว่า ต้นเหตุให้เกิดเรื่องอื่นต่อไป เช่น คำพูดของรัฐมนตรีเป็นชนวนให้ประชาชนไม่พอใจและก่อการประท้วง. สาเหตุปืนลั่นเป็นชนวนให้เกิดเหตุการณ์รุนแรงต่อมา

          คำว่า ชนวน น่าจะมาจากคำภาษาเขมรว่า ฉฺนวน (อ่านว่า ฉะ-นวน)

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หมดท่า-หมดรูป (๒๒ เมษายน ๒๕๕๑)

หมดท่า-หมดรูป

          หมดท่า คำว่า ท่า หมายถึง ไม่สามารถจะทำอะไรได้อีกต่อไปเพราะเกิดอุปสรรค อุบัติเหตุ หรือเพราะมีสิ่งใดผิดพลาด เป็นต้น เช่น สู้มาทุกวิถีทางแล้วก็ยังสู้ไม่ได้ หมดท่าจริง ๆ  ว่าจะออกไปธุระแต่ฝนตกเลยหมดท่า. พิมพ์งานไว้ตั้งหลายหน้ายังไม่ทันได้บันทึก ไฟเกิดดับ หมดท่าเลย.

          ส่วน หมดรูป หมายถึง ยับเยิน เสียหาย ไม่เหลือเค้าเดิมที่เคยมีเคยเป็นมาก่อน เช่น เมื่อก่อนนี้เธอเป็นคนสวยมาก ผ่านไปไม่กี่ปีเธอดูโทรมจนหมดรูป. นักมวยของเราถูกชกจนหน้าเละ แพ้เขาอย่างหมดรูป. หนังเรื่องนี้ นักแสดงแต่ละคนถูกวิพากษ์วิจารณ์จนหมดรูป.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

คลินิก (๒ พฤษภาคม ๒๕๕๑)

คลินิก

          คลินิก (อ่านว่า คฺลิ-หฺนิก)  เป็นคำเรียกสถานพยาบาลของเอกชน ซึ่งปรกติไม่รับผู้ป่วยให้พักรักษาตัวเป็นผู้ป่วยภายใน เช่น แพทย์หลายคนเปิดคลินิกส่วนตัว รักษาผู้ป่วยในตอนเย็นและในวันหยุดราชการ.

          คำว่า คลินิก ใช้เรียก หน่วยที่รักษาโรคเฉพาะทางในโรงพยาบาลทั้งของรัฐและของเอกชนด้วย เช่น โรงพยาบาลหลายแห่งเปิดคลินิกโรคผู้สูงอายุ เพื่อรักษาโรคให้ผู้สูงอายุเป็นพิเศษ.

          คำว่า คลินิก เป็นคำมาจากภาษาอังกฤษว่า clinic. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๔๒ กำหนดให้เขียน คลินิก ออกเสียงกันทั่วไปว่า [คฺลิ-หฺนิก].

          คลินิกหลายแห่งเขียนต่างไปจากนี้ก็เพราะได้เขียนมาก่อนที่ราชบัณฑิตยสถานจะกำหนดการเขียนนี้ขึ้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พุ่มดอกไม้ (๓๑ มีนาคม ๒๕๕๑)

พุ่มดอกไม้

          พุ่มดอกไม้ คือ ดอกไม้ที่จัดบนพานมีลักษณะเป็นพุ่มยอดแหลม. พุ่มดอกไม้ทองดอกไม้เงิน เดิมเป็นเครื่องสูงชนิดหนึ่ง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สร้างขึ้นสำหรับใช้ในกระบวนพยุหยาตราใหญ่แทนจามรซึ่งเป็นเครื่องสูงอีกชนิดหนึ่ง.

          พุ่ม ประกอบด้วย คันพุ่ม เป็นไม้ท่อนกลมยาว หุ้มด้วยเงินหรือเงินกาไหล่ทอง ปลายคันทำเป็นรูปบัวสำหรับรับโคนพุ่มซึ่งทำด้วยดอกไม้ทองชุดหนึ่ง ดอกไม้เงินชุดหนึ่ง. ปัจจุบันจัดพุ่มลงบนพาน ใช้เป็นเครื่องบูชาสักการะ เช่น พุ่มดอกไม้ถวายพระ. พุ่มถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

จามร (๒๑ เมษายน ๒๕๕๑)

จามร

          จามร (อ่านว่า จา-มอน) เขียน จ จาน  สระอา  ม ม้า  ร เรือ. เป็นชื่อเครื่องสูงอย่างหนึ่งที่ถือเข้าในกระบวนพระราชยาน. เป็นแผ่นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ตั้งยอดแหลมขึ้น และมีส่วนประดับเป็นรูปสามเหลี่ยมเล็กต่อยอดอีกส่วนหนึ่ง มีด้ามยาวสำหรับพนักงานถือชูขึ้น. สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ (อ่านว่า นะ-ริด-สะ-รา-นุ-วัด-ติ-วง) ทรงสันนิษฐานว่า จามร น่าจะมาจากคำ จามรี และหมายถึงแส้ขนหางจามรี ซึ่งเป็นของสำคัญสิ่งหนึ่งรวมอยู่ในเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ คือสิ่งที่แสดงความเป็นพระมหากษัตริย์ แต่เมื่อเปลี่ยนจากแส้มาเป็นพัด จึงทำเป็นพัดยอดแหลม เหมาะที่จะถือเข้ากระบวนพระราชยาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปรึกษา-หารือ (๑๐ เมษายน ๒๕๕๑)

ปรึกษา-หารือ

          คำว่า ปรึกษา กับ หารือ มีความหมายคล้ายกัน และมักใช้ซ้อนกันเป็น ปรึกษาหารือ

          ปรึกษา หมายถึง ขอความคิดเห็นเพื่อแก้ปัญหาหรือเพื่อช่วยการตัดสินใจ เช่น ทายาทผู้ตายปรึกษาทนายความเรื่องการจัดการที่ดินมรดก. เพื่อนคนนี้เขาไว้ใจมาก เมื่อเกิดปัญหาครั้งใด ก็จะต้องไปขอคำปรึกษา. ถ้าใช้ว่า ปรึกษากัน จะมีความหมายว่า ร่วมแสดงความคิดเห็น เช่น กรรมการสมาคมประชุมปรึกษากันเรื่องการจัดงานหารายได้เข้าสมาคม. ผู้ที่สามารถให้คำแนะนำเพื่อแก้ปัญหาหรือช่วยตัดสินใจได้ เรียกว่า ที่ปรึกษา เช่น เขาได้รับแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษารัฐมนตรี.

          ส่วน หารือ หมายถึง ร่วมกันแสดงความคิดเห็นเพื่อหาข้อยุติเป็นต้น มักใช้ในระดับผู้ที่มีสถานภาพใกล้เคียงกัน หรือใช้ในลักษณะที่ไม่เป็นทางการ เช่น ผมจะกลับไปหารือพี่น้องก่อน ว่าจะลดหย่อนราคาที่ดินได้เท่าไร. ผู้นำทั้งสองหารือกันเรื่องความร่วมมือทางเศรษฐกิจ. ประโยคตัวอย่างทั้งสองข้างต้น จะใช้ว่าปรึกษาหารือก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.