บ้องหู (๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

บ้องหู

          บ้องหู คือ ช่องหูหรือรูหู. คำว่า บ้อง มักใช้เรียกปล้องไม้จำพวกไผ่ เช่น บ้องกัญชา บ้องไฟ กระบอกสำหรับสวมด้ามขวานก็เรียกว่า บ้องขวาน. มีคนเรียกรูหูว่า บ้องหู เพราะมีลักษณะคล้ายบ้อง เช่น ขี้ไคลท่วมบ้องหู และเคยได้ยินคนพูดค่อนข้างบ่อยว่า ตบบ้องหู หมายถึงการใช้ฝ่ามือตบแรง ๆ ตรงหู โดยฝ่ามือปิดหู การตบเช่นนี้ทำให้เจ็บบริเวณที่ตบ การอัดลมเข้าไปในรูหูจะทำให้ปวด และอาจทำให้แก้วหูฉีกขาด ไม่ควรทำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.
 

 

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (๑๖ มกราคม ๒๕๕๐)

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน

นักเรียน:  อาจารย์คะ ทำไมเราต้องสะกดคำตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน  [ราด-บัน-ดิด-สะ-ถาน] ด้วยล่ะคะ?

อาจารย์: พจนานุกรม ฉบับ ราด-ชะ-บัน-ดิด-ตะ-ยะ-สะ-ถาน ค่ะ ไม่ใช่ ฉบับ ราด-บัน-ดิด-สะ-ถาน. ที่เราต้องสะกดคำตามพจนานุกรมฉบับนี้ก็เพราะ เป็นพจนานุกรมที่บรรจุคำที่เป็นแบบมาตรฐานในการเขียนหนังสือไทย.  มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีเรื่อง ระเบียบการใช้ตัวสะกด ให้หนังสือราชการและการเรียนการสอนในโรงเรียนทั่วประเทศใช้ตัวสะกดตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. การที่สำนักนายกรัฐมนตรีมีประกาศนี้ก็เพื่อให้ภาษาไทยมีมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ เพื่อความเป็นชาติที่มีภาษาชาติใช้ในราชการ ในการศึกษา และในการสอนภาษาไทยให้ชาวต่างประเทศ.

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.                   

ชนชาติ (๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ชนชาติ

ถาม : “ชนชาติ” หมายถึงอะไร?

ตอบ : “ชนชาติ” หมายถึง กลุ่มชนที่มีเชื้อชาติหรือกลุ่มชาติพันธุ์เดียวกัน และมีวัฒนธรรมเป็นแบบเดียวกัน. อาจจะอาศัยอยู่ในประเทศเดียวกัน หรือแยกย้ายกันอยู่ในหลายประเทศก็ได้ เช่น ชนชาติจีนซึ่งอยู่ในประเทศจีนและประเทศอื่น ๆ. ปัจจุบัน ชนชาติไทยก็มีอยู่ในสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย สาธารณรัฐประชาชนจีนด้วย เป็นต้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทศวรรษ (๒๖ มกราคม ๒๕๕๐)

ทศวรรษ

ถาม : คำว่า “ทศวรรษ” หมายความว่าอย่างไร

ตอบ : คำว่า “ทศวรรษ” ประกอบด้วยคำว่า “ทศ” (อ่านว่า ทด) หมายถึง “สิบ”  กับคำว่า “วรรษ
 (อ่านว่า วัด) หมายถึง “ฝน” หรือ “ปี”  คำว่า “ทศวรรษ” (อ่านว่า ทด-สะ-วัด) ตรงกับ
 ภาษาอังกฤษว่า  “decade” (อ่านว่า เด๊ก-เขด)  หมายถึงรอบ ๑๐ ปี เป็นวิธีการนับช่วงปี
 ของฝรั่ง  เช่น ทศวรรษ ๒๕๕๐ หมายถึง ช่วงเวลาตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ – ๒๕๕๙

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่  ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ราชบัณฑิตยสถาน

ราชบัณฑิตยสถาน

นักเรียน : หนูใช้พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานในการเขียนภาษาไทย ราชบัณฑิตยสถาน คืออะไรคะ

ครู : ราชบัณฑิตยสถานเป็นหน่วยงานที่ก่อตั้งมา ๗๓ ปีแล้ว  มีอำนาจหน้าที่ในการค้นคว้าวิจัย  แล้วนำผลงานที่ได้สร้างสรรค์ออกเผยแพร่ให้เป็นคุณประโยชน์แก่ประเทศและประชาชน  ดำเนินงานเกี่ยวกับการจัดทำพจนานุกรม สารานุกรม อักขรานุกรม อนุกรมวิธาน การบัญญัติศัพท์วิชาการต่าง ๆ รวมทั้งการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วิชาการภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย

          ที่สำคัญคือ ราชบัณฑิตยสถานเป็นหน่วยงานหลักที่มีหน้าที่กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย การอนุรักษ์ภาษาไทยมิให้แปรเปลี่ยนไปในทางที่เสื่อม และการส่งเสริมภาษาไทยซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของชาติให้ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้น  ผลงานของราชบัณฑิตยสถานที่เป็นที่รู้จักคือ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน  นอกจากนี้ ยังมีการบัญญัติศัพท์สาขาวิชาต่าง ๆ ด้วย เช่น คำว่า video บัญญัติศัพท์ว่า วีดิทัศน์ คำว่า globalization บัญญัติศัพท์ว่า  โลกาภิวัตน์

ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชาติ (๒) (๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ชาติ (๒)

ถาม : ในคำขวัญที่ว่า “รักชาติยิ่งชีพ” หมายความว่าอย่างไร?

ตอบ : หมายความว่า “รักชาติยิ่งกว่าชีวิต”. คำ “ชาติ” ในคำขวัญนี้ หมายถึง กลุ่มชนที่อยู่รวมกันเป็นประเทศ มีความรู้สึกผูกพันรับผิดชอบร่วมกันในเรื่องภาษา ประวัติศาสตร์ความเป็นมา และวัฒนธรรม. หรืออยู่ในปกครองรัฐบาลเดียวกัน เช่น ชาติไทย ชาติจีน ชาติลาว. และใช้ในคำอื่น เช่น ภาษาชาติ เพลงชาติ ชาตินิยม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.


ส่วนประกอบของคอมพิวเตอร์ (๒๕ มกราตม ๒๕๕๐)

ส่วนประกอบของคอมพิวเตอร์

ถาม :  คอมพิวเตอร์ประกอบด้วยอะไร

ตอบ : คอมพิวเตอร์ประกอบด้วยส่วนสำคัญ ๒ ส่วน
ส่วนแรกคือตัวเครื่อง  ภาษาอังกฤษเรียกว่า “hardware” (สะกดว่า h-a-r-d-w-a-r-e) ในภาษาไทยมีชื่อเรียก ๒ ชื่อ คือ  “ส่วนอุปกรณ์” หรือ “ส่วนเครื่อง” หรืออาจจะทับศัพท์ก็ได้ว่า “ฮาร์ดแวร์”
ส่วนที่สองเป็นคำสั่งให้เครื่องทำงาน   ภาษาอังกฤษเรียกว่า “software” (สะกดว่า s-o-f-t-w-a-r-e)  ในภาษาไทยใช้ว่า “ส่วนชุดคำสั่ง” หรือทับศัพท์ว่า “ซอฟต์แวร์”

ถาม : อ้าว แล้วคำว่า “กระด้างภัณฑ์” กับ “ละมุนภัณฑ์” ล่ะ ไม่ได้หมายถึง “ฮาร์ดแวร์” กับ “ซอฟต์แวร์” หรือ

ตอบ : เป็นคำที่คนพูดกันเล่น ๆ ไม่ใช่ศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิตยสถาน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่  ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กว๊าน (๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

กว๊าน

          ที่จังหวัดพะเยาในภาคเหนือมีบึงขนาดใหญ่มาก เรียกชื่อว่า กว๊านพะเยา หลายคนอาจสงสัยคำว่า กว๊าน มาจากที่ใด เพราะในประเทศไทย เราเรียกแหล่งน้ำตามธรรมชาติว่า บึง หรือ หนอง เป็นส่วนใหญ่มีเฉพาะที่จังหวัดพะเยาเพียงแห่งเดียวที่เรียกว่า กว๊าน สันนิษฐานว่า คำนี้น่าจะเพี้ยนมาจากคำในภาษามอญ เขียนว่า กฺวิกฺ อ่านว่า เกฺวิ๊ยฺจ ซึ่งแปลว่า หนองน้ำ เนื่องจากในภาคเหนือเคยได้รับอิทธิพลจากมอญและพม่าอยู่มาก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชาติ (๑) (๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๐)

ชาติ (๑)

ถาม : คำกล่าวที่ว่า “ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ” คำ “ชาติ” หมายความว่าอย่างไร?

ตอบ : คำ “ชาติ” มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ว่า ชาติ (ชา-ติ) ซึ่งมีความหมายหลายอย่าง เช่น ชนิด ความเกิด วงศ์วาน. ไทยนำคำ ชาติ (ชา-ติ) มาใช้ มีความหมายอย่างหนึ่งว่า ความเกิด. คำกล่าวที่ว่า “ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ” เป็นการเปรียบเทียบผู้ชายกับเสือ. คือ ถ้าเป็นเสือก็ต้องรักษาลายของเสือไว้ ถ้าเป็นชายก็ต้องรักษาความดี เป็นคนดี รักษาชื่อเสียงเกียรติยศของตนเองและวงศ์ตระกูลไว้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.