ทอด (๗ พฤษภาคม ๒๕๕๑)

ทอด

          ทอด เป็นคำกริยามีหลายความหมาย. ความหมายหนึ่งคือ วางสิ่งใดสิ่งหนึ่งลง สิ่งที่วางนั้นมีลักษณะต่าง ๆ กัน. เช่นถ้าใช้ว่า ทอดกฐิน ทอดผ้าป่า จะหมายความว่า ทำพิธีถวายผ้ากฐินหรือผ้าป่าแก่พระสงฆ์ตามที่มีพุทธบัญญัติให้กระทำได้ ด้วยการนำผ้าจีวรไปถวายโดยไม่เจาะจงพระภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง. ผ้าที่ถวายนั้นจึงต้องนำไปทอดลงท่ามกลางสงฆ์หรือที่ใดที่หนึ่งที่ไม่ได้เจาะจง. คำว่า ทอด จึงมีความหมายว่า วางลงโดยไม่เจาะจง.

          ทอด อีกความหมายหนึ่ง เป็นคำสุภาพ หมายถึงวางเครื่องดื่มหรือของกินถวายพระราชวงศ์ เช่นพูดว่า เมื่อสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีประทับพระเก้าอี้แล้ว เจ้าพนักงานทอดเครื่องพระสุธารสถวาย. ในคำราชาศัพท์ คำว่า ทอดพระที่ หรือ ทอดที่ หมายถึงจัดที่นั่งหรือที่นอนถวายแด่พระราชวงศ์ด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

กลับหน้ามือเป็นหลังมือ (๒๗ พฤษภาคม ๒๕๕๑)

กลับหน้ามือเป็นหลังมือ

          กลับหน้ามือเป็นหลังมือ เป็นสำนวนหมายความว่า กลับเป็นตรงกันข้าม. หน้ามือ คือ ด้านที่เป็นฝ่ามือ ด้านที่มีลายมือ. ส่วน หลังมือ คือส่วนที่อยู่ตรงกันข้าม. กลับหน้ามือเป็นหลังมือ เป็นสำนวนที่มักจะใช้กับการเปลี่ยนพฤติกรรมของคนที่กลับเป็นตรงกันข้ามกับที่เคยเป็นมาแต่เดิม มักจะใช้กับพฤติกรรมจากร้ายมาดี เช่น เด็กที่เดิมเป็นเด็กเกเรและหลงผิดไปเสพยาจนถูกจับไปเข้าโรงเรียนวิวัฒน์พลเมือง เมื่อออกมาแล้วกลับหน้ามือเป็นหลังมือ กลายเป็นเด็กที่ประพฤติตนดี เอาใจใส่การเรียน ไม่ไปมั่วสุมกับใคร ทำให้พ่อแม่สบายใจมาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ พฤษภาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฝ่า-ฝ่าฝืน (๑๗ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ฝ่า-ฝ่าฝืน

          คำว่า ฝ่า หมายถึงผ่านสิ่งกีดขวาง เช่น เขาขับรถฝ่าไฟแดง. เรือแล่นฝ่าคลื่น. กองทัพตีฝ่าวงล้อมของข้าศึกออกมาได้

          เมื่อใช้คำว่า ฝ่า ซ้อนกับคำว่า ฝืน เป็น ฝ่าฝืน จะหมายถึงทำสิ่งที่ไม่ให้ทำ หรือไม่ทำสิ่งที่กำหนดให้ทำ เช่น เขาถูกลงโทษเพราะฝ่าฝืนข้อบังคับของโรงเรียน. มีกฎของอาคารชุด ห้ามผู้เช่าเลี้ยงสัตว์ แต่เขาฝ่าฝืนจึงต้องย้ายออก.

          ความหมายของคำว่า ฝ่า กับ ฝ่าฝืน ต่างกันมาก เราต้องไม่พูดว่า *ตำรวจจับผู้ขับขี่ที่ฝ่าฝืนไฟแดง แต่ต้องพูดว่า ตำรวจจับผู้ขับขี่ที่ฝ่าไฟแดง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ลักษณนามของคำว่า ช้าง (๖ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ลักษณนามของคำว่า ช้าง

          ช้าง เป็นสัตว์ซึ่งมีขนาดตัวใหญ่ที่สุดในบรรดาสัตว์บกทั้งหลาย ช้างสามารถรับคำสอนให้ทำตามคำสั่งของคนได้ สามารถฝึกให้ทำงานต่าง ๆ ได้หลายอย่าง และในสมัยก่อนมีการฝึกช้างให้เป็นพาหนะในการทำสงคราม ช้างจึงเป็นสัตว์ที่ถือว่าพิเศษกว่าสัตว์อื่น ๆ จนถึงให้มีตำแหน่ง มียศ มีราชทินนาม.

          ความพิเศษของช้างนั้น ปรากฏในภาษาที่ใช้สำหรับช้างด้วย คือ ช้างป่า ใช้ลักษณนามว่า ตัว เช่นเดียวกับสัตว์อื่น ๆ เช่น ช้างโขลงนั้นมีมากกว่า ๒๐ ตัว.

          ช้างที่นำมาฝึกให้ทำงานให้คนและเป็นสัตว์เลี้ยงของคน ใช้ลักษณนามว่า เชือก เช่น เขากำลังฝึกช้างหลายเชือกให้เล่นฟุตบอล.

          ส่วนช้างที่ขึ้นระวางเป็นช้างหลวง ใช้ลักษณนามว่า ช้าง เช่น ในโรงช้างหลวงมีช้างขึ้นระวางอยู่ ๕ ช้าง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.