สัญลักษณ์ (๗ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

สัญลักษณ์

          คำว่า สัญลักษณ์ เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับภาษาอังกฤษว่า symbol หมายถึง สิ่งที่สังคมกำหนดขึ้นเพื่อให้ใช้หมายความแทนอีกสิ่งหนึ่ง สิ่งซึ่งแทนรูปธรรมหรือนามธรรมก็ได้ เช่น ตัวหนังสือเป็นสัญลักษณ์แทนเสียงพูด. อักษรโรมัน โอตัวใหญ่ เป็นสัญลักษณ์แทนธาตุออกซิเจน. ดอกกุหลาบแดงเป็นสัญลักษณ์ของความรัก. นกพิราบขาวเป็นสัญลักษณ์แห่งสันติภาพ.

          สัญลักษณ์ มาจากคำว่า สญฺ (อ่านว่า สัน-ยะ) แปลว่า รู้ กับคำว่า ลกฺษณ (อ่านว่า ลัก-สะ-นะ) .

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ทอร์นาโด (๒๘ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

ทอร์นาโด

          ทอร์นาโด ในภาษาอังกฤษเขียนว่า tornado เป็นพายุหมุนขนาดเล็กที่มักก่อตัวเหนือพื้นแผ่นดิน แต่ก็อาจเกิดเหนือพื้นน้ำได้ด้วย. มักเกิดในเวลากลางวัน เป็นพายุที่มีความเร็วลมสูงมาก โดยทั่วไปอาจมีความเร็วลมมากกว่า ๒๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง แต่มีเส้นผ่าศูนย์กลางของพายุไม่มากนัก คือโดยเฉลี่ยประมาณ ๒๐๐-๓๐๐ เมตร. เกิดจากเมฆฝนที่ก่อตัวอย่างแน่นหนา มีลักษณะเป็นลมงวงที่หมุนลงมาจากฐานเมฆสู่พื้นโลก เคลื่อนตัวมาพร้อมกับเสียงหวีดในอากาศ แล้วตามด้วยเสียงอึกทึกของท้องฟ้า ทำความเสียหายให้สิ่งต่าง ๆ ในแนวที่พายุเคลื่อนผ่าน เทอร์นาโดสลายตัวรวดเร็วซึ่งส่วนใหญ่ภายในเวลาไม่เกิน ๑๐ นาที.

          พายุเทอร์นาโดเกิดได้ในทุกทวีปแต่เกิดบ่อยที่สุดในประเทศสหรัฐอเมริกาปีละ ๘๐๐-๑๐๐๐ ลูก พายุทอร์นาโดถ้าก่อตัวเหนือพื้นน้ำจะดูดเอามวลน้ำพุ่งขึ้นไปเป็นลำสูงขึ้นไปหลายสิบเมตร เรียกว่า พวยน้ำ. ในประเทศไทย พายุหมุนที่มีลักษณะคล้ายกับพายุทอร์นาโด แต่มีขนาดเล็กกว่าและมีความรุนแรงไม่มากนัก เรียกว่า พายุงวงช้าง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลัด (๒๖ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ปลัด

          ปลัด (อ่านว่า ปะ-หฺลัด) เป็นตำแหน่งผู้บริหารสูงสุดของข้าราชการประจำ มีหน้าที่รองจากผู้ที่มีตำแหน่งเหนือตนโดยตรง ซึ่งมักจะเป็นตำแหน่งสูงสุดในองค์กรนั้น เช่น ในกระทรวงมีรัฐมนตรีเป็นผู้ดำรงตำแหน่งสูงสุด ปลัดกระทรวงเป็นผู้ที่มีหน้าที่รองจากรัฐมนตรีโดยตรง. ปลัดจังหวัดเป็นข้าราชการในตำแหน่งรองจากผู้ว่าราชการจังหวัด. พระครูปลัดเป็นตำแหน่งพระฐานานุกรมชั้นต่ำกว่าพระราชาคณะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ยอม-ยอมรับ (๗ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ยอม-ยอมรับ

          ยอม หมายความถึง อาการที่แสดงออกให้รู้ว่าผ่อนผัน ไม่โต้แย้ง ไม่ขัดขืน เช่น เมื่อทุกคนประสงค์จะให้ฉันรับตำแหน่งนายกสมาคม ฉันก็ยอม. หมายถึง ยินดีรับความพ่ายแพ้ ก็ได้ เช่น เธอทายปัญหาฉันไม่ได้ ยอมไหมล่ะ ถ้ายอมจะเฉลยให้ฟัง. หมายถึง ไม่สู้ ก็ได้ เช่น เด็ก ๒ คนขัดใจกันจึงชกกัน คนที่สู้ไม่ได้จะพูดว่า “นายเลิกชกเถอะเรายอมแล้ว”.

          เมื่อใช้ว่า ยอมรับ จะมีความหมายว่า รับว่าได้ทำสิ่งที่มีผู้กล่าวหาจริง เมื่อได้ทำความผิดแล้ว เช่น เขายอมรับว่าได้ขโมยทองของเจ้าของบ้าน. ถ้าสิ่งที่ทำไม่ใช่ความผิด จะไม่ใช้คำว่า ยอมรับ ควรใช้ว่า รับ เช่น เขารับว่าเป็นคนเขียนภาพที่ชนะการประกวด. เขารับว่าได้พยายามสร้างความสมานฉันท์ให้เกิดในสังคมไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พายุหมุน-พายุหมุนเขตร้อน (๒๗ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

พายุหมุน-พายุหมุนเขตร้อน

          พายุหมุน คือ กระแสลมแรงที่พัดหมุนเข้าหาศูนย์กลางที่มีความกดอากาศต่ำกว่าบริเวณที่อยู่โดยรอบ โดยจะหมุนตามทิศทางทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้. พายุหมุนเกิดขึ้นได้ทุกเขตของโลก แต่ถ้าเกิดบริเวณละติจูด ๕-๒๐ องศา ทั้งในซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้ เรียกว่า พายุหมุนเขตร้อน

          พายุหมุนเขตร้อนจะก่อตัวเหนือมหาสมุทรเท่านั้น และมีชื่อเรียกเฉพาะต่างกันตามมหาสมุทรที่เกิด. ถ้าเกิดในมหาสมุทรแปซิฟิกทางตะวันตก ทะเลจีนใต้ อ่าวไทย เรียก พายุไต้ฝุ่น. ถ้าเกิดในมหาสมุทรอินเดีย อ่าวเบงกอล เรียก พายุไซโคลน. ถ้าเกิดในมหาสมุทรแอตแลนติก เรียก พายุเฮอร์ริเคน.

          พายุหมุนเขตร้อนที่มีกำลังแรงมาก อาจะทำให้น้ำทะเลสูงขึ้นอย่างรวดเร็วเกินระดับปรกติ เป็นคลื่นทะเลยักษ์โถมเข้าสู่ชายฝั่ง อ่าว และปากแม่น้ำ สร้างความเสียหายแก่บ้านเรือนและชีวิตผู้คน เช่น พายุไซโคลนนาร์กีสที่เข้าสู่ชายฝั่งบริเวณลุ่มแม่น้ำอิระวดี ประเทศพม่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ดวง (๒๕ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ดวง

          ดวง หมายถึง รูปวงกลมที่โหรเขียนขึ้นเพื่อบรรจุตัวเลขซึ่งกำหนดแทนดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ เพื่อให้ทราบว่าขณะที่บุคคลคนนั้นเกิด ดาวพระเคราะห์ดวงใดอยู่ในราศีใด เชื่อกันว่า ดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ นั้นมีอิทธิพลต่อความเป็นไปของเจ้าของดวงชะตานั้น. เมื่อโหรทราบเวลาเกิดของผู้ใด ก็จะสามารถทราบตำแหน่งของดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ ที่ผูกพันกับชีวิตผู้นั้น และเขียนตัวเลขแทนดวงดาวเหล่านั้นลงในภาพวงกลม วงกลมที่มีตัวเลขกำกับนั้นเรียกว่า ดวง. ดวง จึงหมายถึงดวงชะตาของบุคคลด้วย เช่น ดวงดี. ดวงขึ้น. ดวงตก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.