ไซโคลน (๒๙ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

ไซโคลน

          คำว่า ไซโคลน มาจากคำภาษาอังกฤษว่า cyclone ในทางอุตุนิยมวิทยา คำว่า ไซโคลน มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกเป็นความหมายทั่วไป หมายถึง บริเวณหย่อมความกดอากาศต่ำที่มีกระแสลมหมุนเข้าหาศูนย์กลาง ซึ่งจะทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือและตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้. ไซโคลน เกิดขึ้นได้ในทุกภูมิภาคของโลก ทั้งในเขตร้อน เขตอบอุ่น และบริเวณขั้วโลก

          ไซโคลน อีกความหมายหนึ่ง เป็นชื่อพายุหมุนเขตร้อนที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรอินเดียด้านทะเลอันดามันและอ่าวเบงกอล. มีกำลังความเร็วลมตั้งแต่ ๖๖ กิโลเมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป เช่น พายุไซโคลนนาร์กีส ที่พัดเข้าบริเวณปากแม่น้ำอิรวดีประเทศพม่า เมื่อต้นเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ มีความเร็วลมสูงสุดประมาณ ๒๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศีล (๒๗ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ศีล

          คำว่า ศีล เป็นคำภาษาสันสกฤต แปลว่า ปรกติ. เป็นแนวทางการประพฤติของคนทั่วไป. ศีลที่ควรประพฤติมี ๕ ข้อ เรียกว่า เบญจศีล ได้แก่ ไม่ฆ่าสัตว์และไม่เบียดเบียนสัตว์ ไม่ลักทรัพย์หรือเอาของผู้อื่นไปใช้โดยพลการ ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดปดรวมถึงไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดนินทา และไม่พูดเพ้อเจ้อ ไม่เสพเครื่องดองของเมาหรือสิ่งเสพติดซึ่งทำให้เกิดความประมาท

          ศีลทั้ง ๕ ข้อนี้ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า นิจศีล แปลว่า ศีลที่ถือปฏิบัติเป็นประจำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สัญลักษณ์ (๗ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

สัญลักษณ์

          คำว่า สัญลักษณ์ เป็นศัพท์บัญญัติตรงกับภาษาอังกฤษว่า symbol หมายถึง สิ่งที่สังคมกำหนดขึ้นเพื่อให้ใช้หมายความแทนอีกสิ่งหนึ่ง สิ่งซึ่งแทนรูปธรรมหรือนามธรรมก็ได้ เช่น ตัวหนังสือเป็นสัญลักษณ์แทนเสียงพูด. อักษรโรมัน โอตัวใหญ่ เป็นสัญลักษณ์แทนธาตุออกซิเจน. ดอกกุหลาบแดงเป็นสัญลักษณ์ของความรัก. นกพิราบขาวเป็นสัญลักษณ์แห่งสันติภาพ.

          สัญลักษณ์ มาจากคำว่า สญฺ (อ่านว่า สัน-ยะ) แปลว่า รู้ กับคำว่า ลกฺษณ (อ่านว่า ลัก-สะ-นะ) .

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ทอร์นาโด (๒๘ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

ทอร์นาโด

          ทอร์นาโด ในภาษาอังกฤษเขียนว่า tornado เป็นพายุหมุนขนาดเล็กที่มักก่อตัวเหนือพื้นแผ่นดิน แต่ก็อาจเกิดเหนือพื้นน้ำได้ด้วย. มักเกิดในเวลากลางวัน เป็นพายุที่มีความเร็วลมสูงมาก โดยทั่วไปอาจมีความเร็วลมมากกว่า ๒๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง แต่มีเส้นผ่าศูนย์กลางของพายุไม่มากนัก คือโดยเฉลี่ยประมาณ ๒๐๐-๓๐๐ เมตร. เกิดจากเมฆฝนที่ก่อตัวอย่างแน่นหนา มีลักษณะเป็นลมงวงที่หมุนลงมาจากฐานเมฆสู่พื้นโลก เคลื่อนตัวมาพร้อมกับเสียงหวีดในอากาศ แล้วตามด้วยเสียงอึกทึกของท้องฟ้า ทำความเสียหายให้สิ่งต่าง ๆ ในแนวที่พายุเคลื่อนผ่าน เทอร์นาโดสลายตัวรวดเร็วซึ่งส่วนใหญ่ภายในเวลาไม่เกิน ๑๐ นาที.

          พายุเทอร์นาโดเกิดได้ในทุกทวีปแต่เกิดบ่อยที่สุดในประเทศสหรัฐอเมริกาปีละ ๘๐๐-๑๐๐๐ ลูก พายุทอร์นาโดถ้าก่อตัวเหนือพื้นน้ำจะดูดเอามวลน้ำพุ่งขึ้นไปเป็นลำสูงขึ้นไปหลายสิบเมตร เรียกว่า พวยน้ำ. ในประเทศไทย พายุหมุนที่มีลักษณะคล้ายกับพายุทอร์นาโด แต่มีขนาดเล็กกว่าและมีความรุนแรงไม่มากนัก เรียกว่า พายุงวงช้าง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลัด (๒๖ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ปลัด

          ปลัด (อ่านว่า ปะ-หฺลัด) เป็นตำแหน่งผู้บริหารสูงสุดของข้าราชการประจำ มีหน้าที่รองจากผู้ที่มีตำแหน่งเหนือตนโดยตรง ซึ่งมักจะเป็นตำแหน่งสูงสุดในองค์กรนั้น เช่น ในกระทรวงมีรัฐมนตรีเป็นผู้ดำรงตำแหน่งสูงสุด ปลัดกระทรวงเป็นผู้ที่มีหน้าที่รองจากรัฐมนตรีโดยตรง. ปลัดจังหวัดเป็นข้าราชการในตำแหน่งรองจากผู้ว่าราชการจังหวัด. พระครูปลัดเป็นตำแหน่งพระฐานานุกรมชั้นต่ำกว่าพระราชาคณะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ยอม-ยอมรับ (๗ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ยอม-ยอมรับ

          ยอม หมายความถึง อาการที่แสดงออกให้รู้ว่าผ่อนผัน ไม่โต้แย้ง ไม่ขัดขืน เช่น เมื่อทุกคนประสงค์จะให้ฉันรับตำแหน่งนายกสมาคม ฉันก็ยอม. หมายถึง ยินดีรับความพ่ายแพ้ ก็ได้ เช่น เธอทายปัญหาฉันไม่ได้ ยอมไหมล่ะ ถ้ายอมจะเฉลยให้ฟัง. หมายถึง ไม่สู้ ก็ได้ เช่น เด็ก ๒ คนขัดใจกันจึงชกกัน คนที่สู้ไม่ได้จะพูดว่า “นายเลิกชกเถอะเรายอมแล้ว”.

          เมื่อใช้ว่า ยอมรับ จะมีความหมายว่า รับว่าได้ทำสิ่งที่มีผู้กล่าวหาจริง เมื่อได้ทำความผิดแล้ว เช่น เขายอมรับว่าได้ขโมยทองของเจ้าของบ้าน. ถ้าสิ่งที่ทำไม่ใช่ความผิด จะไม่ใช้คำว่า ยอมรับ ควรใช้ว่า รับ เช่น เขารับว่าเป็นคนเขียนภาพที่ชนะการประกวด. เขารับว่าได้พยายามสร้างความสมานฉันท์ให้เกิดในสังคมไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.