ชะตากรรม (๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ชะตากรรม

          ชะตากรรม ประกอบด้วยคำว่า ชะตา กับ กรรม.

          ชะตา หมายถึง การเกิด. กรรม แปลว่า การกระทำ หมายถึง คุณความดีหรือความชั่วที่บุคคลได้กระทำ อันจะส่งผลให้ได้รับสิ่งที่ดีหรือสิ่งที่เลวตามกรรมนั้น ๆ. ชะตากรรม จึงมักจะหมายถึง โชคหรือเคราะห์ที่บุคคลผู้หนึ่งต้องประสบ มักเป็นผลที่มาจากการกระทำแต่ปางก่อนและตามการเกิดของเขาเอง. และโดยเหตุที่คำว่า กรรม มักจะหมายถึง เคราะห์ร้าย หรือ โชคร้าย คำว่า ชะตากรรม จึงมักจะใช้หมายถึงเคราะห์ร้ายที่เกิดแก่บุคคลตามดวงชะตาของบุคคลนั้น เช่น ไม่รู้ว่าเขาทำกรรมสิ่งใด จึงต้องประสบชะตากรรมเช่นนี้. เขาล่าสัตว์มามาก ไม่ใช่เพื่อเอามาเป็นอาหารแต่เพื่อความสนุก ตอนนี้จึงมาประสบชะตากรรมถูกทำร้าย ต้องนอนทรมานเหมือนสัตว์ที่ถูกยิงทรมานจนตายเหล่านั้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องแนม-เครื่องเคียง (๑๔ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

เครื่องแนม-เครื่องเคียง

          อาหารไทยบางชนิดจะมีเครื่องแนม บางชนิดมีเครื่องเคียง ซึ่งทำให้อาหารนั้นมีความเอร็ดอร่อยยิ่งขึ้น

          เครื่องแนม คือ อาหารที่รับประทานประกอบกับอาหารหลัก มีลักษณะเป็นชุดเดียวกันโดยเฉพาะอาหารประเภทเครื่องจิ้มต่าง ๆ เช่น น้ำพริกกะปิ มีปลาทูทอดเป็นเครื่องแนม. ข้าวคลุกกะปิมีหมูหวานเป็นเครื่องแนม. สะเดาน้ำปลาหวาน มีปลาดุกย่างแนม.

          ส่วนเครื่องเคียง เป็นอาหารคนละอย่าง แต่นำมารับประทานด้วยกันเพื่อเสริมรสซึ่งกันและกัน เช่น เนื้อเค็มเคียงกับแกงเผ็ด. ปลาสลิดหรือไข่เจียวเป็นเครื่องเคียงของแกงส้ม.

          เครื่องแนมและเครื่องเคียง เป็นศิลปะในการประกอบและการรับประทานอาหารของคนไทยมาแต่โบราณ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กระเชอก้นรั่ว (๔ สิงหาคม ๒๕๕๑)

กระเชอก้นรั่ว

          กระเชอ คือ ภาชนะสานคล้ายกระจาดขนาดเล็กแต่สูงกว่า ก้นสอบ และปากกว้าง ใช้ใส่ข้าวของแล้วกระเดียดเข้าข้างสะเอว. มาจากคำภาษาเขมรว่า กญฺเชี (อ่านว่า ก็อญ-เจอ)

          ถ้ากระเชอก้นรั่ว ของที่ใส่ไว้ก็จะหลุดลอดออกมาได้ จึงมีสำนวนเปรียบเทียบคนที่ใช้จ่ายเงินอย่างสุรุ่ยสุร่าย ไม่รู้จักประหยัด อีกทั้งทรัพย์สินเงินทองที่หามาได้ก็เก็บออมเอาไว้ไม่อยู่ ว่าเป็น กระเชอก้นรั่ว เช่น ลูกทำตัวเป็นกระเชอก้นรั่วอย่างนี้ เมื่อไรจะตั้งตัวได้ ต้องรู้จักเก็บหอมรอมริบเสียบ้าง อะไรไม่ควรจ่ายก็อย่าไปจ่ายให้เสียเงิน.

          สำนวนนี้มักใช้กับผู้หญิง ซึ่งส่วนใหญ่มีหน้าที่ดูแลการใช้จ่ายเงินในบ้าน และเรียกผู้หญิงที่ไม่รู้จักอดออมว่า แม่กระเชอก้นรั่ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อัญพจน์ (๓ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

อัญพจน์

          คำว่า อัญพจน์ (อ่านว่า อัน-ยะ-พด) ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า quotation (อ่านว่า โคว-เท-ชั่น) หมายถึง ข้อความที่คัดลอกมาจากแหล่งอื่น การคัดลอกต้องให้คงข้อความและการสะกดการันต์เหมือนของเดิมทุกประการ เมื่อนำอัญพจน์ลงตีพิมพ์ในเอกสารใหม่ ต้องใช้เครื่องหมาย อัญประกาศ (อ่านว่า อัน-ยะ-ปฺระ-กาด) หรือ เครื่องหมายคำพูด คร่อมข้อความดังกล่าว. ถ้าอัญพจน์มีความยาวเกิน ๔ บรรทัด ให้เขียนเป็นย่อหน้าใหม่ โดยให้ย่อเข้ามามากกว่าปรกติ และถ้าต้องการให้อัญพจน์เด่น ก็อาจใช้ตัวอักษรที่ต่างจากข้อความอื่นได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

บุพเพสันนิวาส (๒๔ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

บุพเพสันนิวาส

         บุพเพสันนิวาส เป็นคำที่รับมาจากภาษาบาลีว่า ปุพฺเพสนฺนิวาส (อ่านว่า ปุบ-เพ-สัน-นิ-วา-สะ). ปุพฺเพ (อ่านว่า ปุบ-เพ) แปลว่า ก่อน แรก เบื้องต้น เบื้องหน้า. สนฺนิวาส (อ่านว่า สัน-นิ-วา-สะ) แปลว่า อยู่ร่วม. บุพเพสันนิวาส แปลว่า การเคยอยู่ร่วมกัน หมายถึง การเคยอยู่รวมกันในชาติก่อน หมายเอาเฉพาะผู้ที่เคยอยู่ร่วมเป็นสามีภรรยากัน ตรงกับที่ใช้ในภาษาไทยทั่วไปว่า การเป็นเนื้อคู่กัน หรือเหมือนกับความหมายหนึ่งของคำว่า พรหมลิขิต เช่น คงเป็นด้วยบุพเพสันนิวาสจึงทำให้เขาเดินทางไปอเมริกาและพบกับคนที่เป็นเนื้อคู่ของเขา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เสริมอาหาร-อาหารเสริม (๑๓ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

เสริมอาหาร-อาหารเสริม

          เสริมอาหาร หมายถึง เพิ่มให้แก่อาหาร. ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ใช้รับประทานนอกเหนือจากการรับประทานอาหารตามปรกติ ซึ่งมีสารอาหารหรือสารอื่นเป็นองค์ประกอบ เช่น วิตามิน กรดอะมิโน กรดไขมัน แร่ธาตุ รวมทั้งสารสังเคราะห์ที่เลียนแบบ. ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่อาหารโดยตรง แต่ใช้บริโภคเพื่อเสริมสร้างสุขภาพหรือเสริมความงามเป็นต้น

          ส่วน อาหารเสริม นั้น หมายถึง อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก คนไข้ คนชรา ที่รับประทานอาหารไม่ได้ เป็นอาหารที่ทำจากธัญพืช จากเนื้อสัตว์ จากผัก เป็นหลัก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พื้นที่ทับซ้อน (๒ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

พื้นที่ทับซ้อน

          พื้นที่ทับซ้อน เป็นศัพท์บัญญัติ มาจากภาษาอังกฤษว่า overlapping territorial claims area คือ พื้นที่ทางบกหรือทางทะเลซึ่งมีประเทศมากกว่า ๑ ประเทศ อ้างสิทธิ์เหนือพื้นที่ดังกล่าว เนื่องจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ สงคราม ความเชื่อทางศาสนา ที่ตั้งของชุมชนทางชาติพันธุ์หรือชนกลุ่มน้อย หรือผลประโยชน์แห่งรัฐ เช่น พื้นที่บริเวณปราสาทพระวิหารที่มีปัญหาการอ้างสิทธิ์เหนือพื้นที่ดังกล่าวระหว่างประเทศไทยกับประเทศกัมพูชา. หมู่เกาะสแปรตลีที่เป็นพื้นที่ทับซ้อน มีหลายประเทศต่างอ้างสิทธิเหนือหมู่เกาะทั้งหมดหรือบางส่วนของหมู่เกาะ ได้แก่ จีน เวียดนาม ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน บูรไน และ มาเลเซีย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สิงโต (๑๒ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

สิงโต

          คำว่า สิงโต พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายไว้ ๓ ความหมาย. ความหมายแรก เป็นชื่อสัตว์ในจินตนาการของจีน ถือว่ามีกำลังมากและมีหน้าตาดุร้าย. ความหมายที่ ๒ เป็นชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม มีขนาดใหญ่ เป็นสัตว์วงศ์เดียวกับแมว ขนสีน้ำตาล ตัวผู้เมื่อโตเต็มที่จะมีขนสร้อยคอยาว ขนปลายหางเป็นพู่ มีถิ่นกำเนิดในทวีปแอฟริกาและประเทศอินเดีย. ความหมายที่ ๓ เป็นชื่อปลาทะเลชนิดหนึ่ง ก้านครีบแผ่ออก แข็ง และมีพิษ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.