ผ้าอาบน้ำฝน (๑๙ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

ผ้าอาบน้ำฝน

          ผ้าอาบน้ำฝน เป็นผ้าสำหรับใช้พระภิกษุนุ่งในเวลาอาบน้ำ เป็นผ้าที่พุทธศาสนิกชนนิยมถวายพระภิกษุในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่วันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๗ ไปจนถึงขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘. เรียกว่า วัสสิกสาฎก (อ่านว่า วัด-สิ-กะ-สา-ดก). เนื่องมาจากในสมัยพุทธกาลนางวิสาขาให้คนใช้มาหาภิกษุที่วัด พอดีเป็นเวลาที่ฝนตก พระภิกษุจึงพากันลงมาอาบน้ำฝน คนใช้เห็นภิกษุเปลือยกายอาบน้ำฝนจึงไปบอกนางวิสาขาว่าที่วัดมีแต่ชีเปลือย. นางวิสาขาจึงขออนุญาตจากพระพุทธเจ้าถวายผ้าสำหรับให้ภิกษุใช้ผลัดอาบน้ำ. จึงเป็นข้อบัญญัติว่า ภิกษุต้องนุ่งผ้าอาบน้ำเมื่อไม่ได้อยู่ในที่ลับตาคน และเรียกผ้านั้นเรื่อยมาว่า ผ้าอาบน้ำฝน หรือเรียกย่อ ๆ ว่า ผ้าอาบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

อาณา (๒๐ กันยายน ๒๕๕๑)

อาณา

          คำว่า อาณา เป็นคำที่ยืมจากภาษาบาลี หมายถึง อำนาจปกครอง. คำนี้นำมาประกอบกับคำอื่นได้คำใหม่หลายคำ เป็นต้นว่า

          อาณานิคม หมายถึง เมืองขึ้น เช่น ประเทศไทยไม่เคยเป็นอาณานิคมของประเทศอื่น.

          อาณาประชาราษฎร์ หมายถึง พลเมืองที่อยู่ในอำนาจปกครอง เช่น พระมหากษัตริย์ไทยทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ให้ได้รับความสุข.

          อาณาเขต หมายถึง เขตแดนในอำนาจปกครอง เช่น คนไทยไม่ยอมให้ประเทศใดรุกล้ำอาณาเขตของประเทศไทย.

          ราชอาณาจักร หมายถึง เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของประเทศที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข เช่น ปวงชนชาวไทยไม่อาจล่วงละเมิดรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ศักราช (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ศักราช

          คำว่า ศักราช (อ่านว่า สัก-กะ-หฺราด) หมายถึง อายุเวลาซึ่งกำหนดตั้งขึ้นเป็นทางการ เริ่มแต่จุดใดจุดหนึ่งซึ่งถือว่าเป็นที่หมายเหตุการณ์สำคัญ เรียงลำดับกันเป็นปี ๆ ไป เช่น พุทธศักราช ๑. พุทธศักราช ๒. พุทธศักราช ๓.

          ศักราชสำคัญ ๆ มีหลายศักราช ประเทศทางตะวันตกใช้คริสต์ศักราช. ไทยเราเคยใช้มหาศักราชและจุลศักราช ปัจจุบันใช้พุทธศักราช. ถ้าต้องการเปลี่ยนคริสต์ศักราชเป็นพุทธศักราชจะต้องบวกด้วย ๕๔๓. ถ้าต้องการเปลี่ยนมหาศักราชเป็นพุทธศักราชจะต้องบวกด้วย ๖๒๑. และถ้าต้องการเปลี่ยนจุลศักราชเป็นพุทธศักราช จะต้องบวกด้วย ๑๑๘๑

          คำว่า ศักราช มีความหมายโดยปริยายว่า ช่วงเวลาซึ่งเริ่มต้นเหตุการณ์สำคัญในชีวิตบุคคล เช่น เขาเริ่มศักราชของการทำงานหลังจากเรียนหนังสือจบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มาก-มากมาย (๙ กันยายน ๒๕๕๑)

มาก-มากมาย

          คำว่า มาก หมายถึง หลาย ไม่น้อย เช่น มีคำทำนายว่าปีนี้น้ำมาก. วันนี้รถมาก การจราจรจึงติดขัดทุกสาย. แขกมากเกินไปเราก็รับรองไม่ไหว. ในสังคมปัจจุบัน คนที่มีมากต้องช่วยคนที่ขัดสนให้อยู่ได้.

          คำว่า มากมาย ก็มีความหมายว่า มาก แต่ มากมาย เป็นคำที่ใช้แต่เฉพาะในภาษาพูดและภาษาเขียนที่ไม่เป็นทางการเท่านั้น เช่น ขนของอะไรมามากมาย. ซื้อขนมทำไมมากมายเปลืองเงินเปล่า ๆ. เธอจ่ายเงินไปมากมายซื้อของที่ไม่เป็นประโยชน์. ในภาษาระดับทางการใช้แต่คำว่า มาก ก็พอ เช่น ประโยคว่า ย่านนี้มีคนจีนอยู่มากมาย. ถ้าเป็นภาษาทางการควรใช้ว่า ย่านนี้มีคนจีนอยู่มาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.