พรหมลิขิต (๒๔ มิถุนายน ๒๕๕๑)

พรหมลิขิต

          พรหมลิขิต (อ่านว่า พฺรม-ลิ-ขิต) ประกอบด้วยคำว่า พรหม (อ่านว่า พฺรม) กับคำว่า ลิขิต. คำว่า พรหม หมายถึง พระพรหม เทพเจ้าผู้สร้าง คือ ผู้สร้างสิ่งต่าง ๆ ในโลก. คำว่า ลิขิต แปลว่า เขียน. พรหมลิขิต จึงแปลว่า พระพรหมเขียนไว้ หมายถึง ความเป็นไปของคนที่พระพรหมได้กำหนดไว้ให้ แต่มักจะเน้นการกำหนดว่า ผู้ใดจะเป็นคู่ครองของผู้ใด. ทั้งนี้เป็นไปตามความเชื่อว่า ผู้ที่เป็นเนื้อคู่เป็นคู่ครองกันเท่านั้นที่จะได้มาพบ มารัก และได้เป็นสามีภรรยากัน. คนที่ไม่ใช่เนื้อคู่ พรหมก็จะไม่ลิขิตให้มาพบกัน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กำหนดการ-หมายกำหนดการ (๑๕ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

กำหนดการ-หมายกำหนดการ

          กำหนดการ และ หมายกำหนดการ มักมีผู้เข้าใจผิดว่ามีความหมายเหมือนกันและใช้แทนกันได้

          กำหนดการ คือ ระเบียบการที่บอกขั้นตอนของงานที่จะต้องทำตามลำดับ เป็นเอกสารแจ้งขั้นตอนงานทั่ว ๆ ไปที่เอกชนหรืองานที่ราชการจัดขึ้น ถึงแม้งานนั้นอาจจะมีการกราบบังคมทูลเชิญพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินก็ตาม ก็ยังคงใช้ว่า กำหนดการ เช่น กำหนดการเปิดงานวันปีใหม่ของโรงเรียน. กำหนดการพิธีถวายสัตย์ปฏิญาณและสวนสนามของทหารรักษาพระองค์. กำหนดการวันสถาปนาราชบัณฑิตยสถาน. กำหนดการพระราชทานปริญญาบัตร. กำหนดการประชุมทางวิชาการ

          หมายกำหนดการ คือ เอกสารแจ้งกำหนดขั้นตอนของงานพระราชพิธีที่จะต้องอ้างพระบรม-ราชโองการ คือ ต้องขึ้นต้นด้วยข้อความว่า “นายกรัฐมนตรี (หรือ เลขาธิการพระราชวัง) รับพระบรมราชโองการเหนือเกล้าเหนือกระหม่อม สั่งว่า…” ในทางปฏิบัติ จะต้องมีนายกรัฐมนตรีหรือเลขาธิการพระราชวังลงนามสนองพระบรมราชโองการ เช่น หมายกำหนดการพระราชพิธีพืชมงคล จรดพระนังคัลแรกนาขวัญ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ก้มหน้า-ก้มหน้าก้มตา (๕ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ก้มหน้า-ก้มหน้าก้มตา

          ก้มหน้า หมายถึง อาการที่คว่ำหน้าลง ไม่มองหรือไม่สบตาผู้อื่น อาจเป็นเพราะเกรงกลัวหรืออายเป็นต้น. มักใช้กับคำว่า งุด เป็น ก้มหน้างุด เช่น พอเห็นอาจารย์ใหญ่เดินมา นักเรียนก็รีบเดินก้มหน้างุดไม่กล้าสบตา. เมื่อเข้าไปในงานเลี้ยงที่มีแต่คนใหญ่คนโต เธอรู้สึกอายจึงได้แก่ยืนก้มหน้างุดอยู่ตรงมุมห้อง.

          เมื่อใช้เป็นสำนวน ก้มหน้า หมายถึง จำทน เช่น เราเกิดมามีกรรมก็ต้องก้มหน้ารับกรรมไปเถอะ.

         ก้มหน้าก้มตา เป็นสำนวนที่ใช้อย่างไม่เป็นทางการ หมายถึง มุ่งทำโดยไม่สนใจสิ่งอื่น เช่น เขาก้มหน้าก้มตาทำงานอย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย. เขาก้มหน้าก้มตาทำวิทยานิพนธ์เพื่อให้เสร็จทันตามกำหนด

          สำนวน ก้มหน้าก้มตา ใช้แทนสำนวน ก้มหน้า ไม่ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขาย-ขายความคิด-ขายฝัน (๑๕ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ขาย-ขายความคิด-ขายฝัน

          คำว่า ขาย มีหลายความหมาย ความหมายหนึ่งหมายถึง เอาของมาแลกเงินตรา เช่น ป้าจงกลขายผลไม้อยู่ที่ตลาดสี่มุมเมือง. คำว่า ขาย ในความหมายนี้ตรงข้ามกับคำว่า ซื้อ.

          เมื่อนำคำว่า ขาย มาประสมกับ ความคิด เป็น ขายความคิด จะมีความหมายว่า เสนอให้พิจารณา ซึ่งผู้รับพิจารณานั้นอาจจะรับหรือไม่รับก็ได้ เช่น เขาขายความคิดเรื่องพัฒนาพื้นที่ว่างเปล่าเป็นศูนย์การค้าให้ประธานบริษัท. นอกจากนี้คำว่า ขาย อาจนำไปประสมกับคำว่า ฝัน เป็น ขายฝัน หมายความว่า เสนอความคิดในสิ่งที่น่าเป็นไปได้ยากหรือไม่น่าเป็นไปได้ เช่น นักการเมืองบางคนหาเสียงโดยขายฝันในการปลดหนี้และปลอดหนี้ให้เกษตรกร. ดังนั้นคำว่า ขาย อาจมีความหมายว่า เสนอสิ่งใดสิ่งหนึ่งซึ่งอาจเป็นสินค้าหรืออย่างอื่น ซึ่งอาจเป็นไปได้หรือน่าจะเป็นไปได้ยาก โดยสิ่งที่แลกเปลี่ยนกลับมาอาจเป็นเงินตราหรือไม่ใช่เงินตราก็ได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ก่อหวอด (๕ กันยายน ๒๕๕๑)

ก่อหวอด

          หวอด คือ ฟองน้ำที่ปลาบางชนิด เช่น ปลากระดี่ ปลากัด ใช้เป็นที่เก็บไข่. เมื่อถึงเวลาจะวางไข่ ปลาตัวผู้ตัวเมียที่เป็นคู่กันจะช่วยกันพ่นน้ำให้เกิดฟองน้ำเป็นแพติดอยู่ตามกอหญ้าในน้ำ แล้วจึงวางไข่ที่แพฟองน้ำนั้น ไข่ปลาจะอาศัยหวอดนี้อยู่จนเจริญเติบโตเป็นลูกปลา.

          คำว่า ก่อ หมายถึง ทำให้เกิดขึ้น ทำให้มีขึ้น. สำนวน ก่อหวอด ใช้เปรียบกับการทำหวอดของปลา หมายถึงเริ่มรวมตัวเพื่อก่อการอย่างใดอย่างหนึ่ง มักเป็นสิ่งที่ไม่ดีและไม่สงบ เช่น พนักงานบริษัทนี้กำลังก่อหวอดเรียกร้องให้เพิ่มค่าแรงขั้นต่ำ สหภาพแรงงานก็สนับสนุนให้พนักงานบริษัทอื่นเข้าร่วมชุมนุมด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.