พายุหมุน-พายุหมุนเขตร้อน (๒๗ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

พายุหมุน-พายุหมุนเขตร้อน

          พายุหมุน คือ กระแสลมแรงที่พัดหมุนเข้าหาศูนย์กลางที่มีความกดอากาศต่ำกว่าบริเวณที่อยู่โดยรอบ โดยจะหมุนตามทิศทางทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้. พายุหมุนเกิดขึ้นได้ทุกเขตของโลก แต่ถ้าเกิดบริเวณละติจูด ๕-๒๐ องศา ทั้งในซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้ เรียกว่า พายุหมุนเขตร้อน

          พายุหมุนเขตร้อนจะก่อตัวเหนือมหาสมุทรเท่านั้น และมีชื่อเรียกเฉพาะต่างกันตามมหาสมุทรที่เกิด. ถ้าเกิดในมหาสมุทรแปซิฟิกทางตะวันตก ทะเลจีนใต้ อ่าวไทย เรียก พายุไต้ฝุ่น. ถ้าเกิดในมหาสมุทรอินเดีย อ่าวเบงกอล เรียก พายุไซโคลน. ถ้าเกิดในมหาสมุทรแอตแลนติก เรียก พายุเฮอร์ริเคน.

          พายุหมุนเขตร้อนที่มีกำลังแรงมาก อาจะทำให้น้ำทะเลสูงขึ้นอย่างรวดเร็วเกินระดับปรกติ เป็นคลื่นทะเลยักษ์โถมเข้าสู่ชายฝั่ง อ่าว และปากแม่น้ำ สร้างความเสียหายแก่บ้านเรือนและชีวิตผู้คน เช่น พายุไซโคลนนาร์กีสที่เข้าสู่ชายฝั่งบริเวณลุ่มแม่น้ำอิระวดี ประเทศพม่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ดวง (๒๕ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ดวง

          ดวง หมายถึง รูปวงกลมที่โหรเขียนขึ้นเพื่อบรรจุตัวเลขซึ่งกำหนดแทนดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ เพื่อให้ทราบว่าขณะที่บุคคลคนนั้นเกิด ดาวพระเคราะห์ดวงใดอยู่ในราศีใด เชื่อกันว่า ดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ นั้นมีอิทธิพลต่อความเป็นไปของเจ้าของดวงชะตานั้น. เมื่อโหรทราบเวลาเกิดของผู้ใด ก็จะสามารถทราบตำแหน่งของดาวพระเคราะห์ต่าง ๆ ที่ผูกพันกับชีวิตผู้นั้น และเขียนตัวเลขแทนดวงดาวเหล่านั้นลงในภาพวงกลม วงกลมที่มีตัวเลขกำกับนั้นเรียกว่า ดวง. ดวง จึงหมายถึงดวงชะตาของบุคคลด้วย เช่น ดวงดี. ดวงขึ้น. ดวงตก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

น้ำขึ้นให้รีบตัก (๗ กันยายน ๒๕๕๑)

น้ำขึ้นให้รีบตัก

          น้ำขึ้น หมายถึงเวลาที่น้ำในแม่น้ำลำคลองมีระดับสูงขึ้น. สมัยก่อนเราใช้น้ำในแม่น้ำลำคลองเพื่ออุปโภคบริโภค เมื่อถึงเวลาน้ำขึ้น น้ำจะเต็มฝั่งใสสะอาดและตักได้ง่าย แต่เวลาน้ำลง น้ำจะแห้งขอดและขุ่นเพราะโคลนตมที่ก้นท้องน้ำ เราจึงมักรีบตักน้ำไว้ใช้เมื่อน้ำกำลังขึ้น. ทำให้เกิดสำนวนว่า น้ำขึ้นให้รีบตัก. น้ำขึ้นในที่นี้หมายถึงโอกาสที่มาถึง. คำว่า ให้ บอกความบังคับหรือแนะนำแกมบังคับ. สำนวนนี้จึงมีความหมายว่า เมื่อมีโอกาสหรือเมื่อโอกาสมาถึงก็จงรีบทำ เช่น ตอนนี้ข้าวกำลังราคาดี รีบขายเสียให้หมดยุ้งเถอะ อย่ามัวกักตุนไว้เลย น้ำขึ้นให้รีบตัก ถ้าน้ำลงแล้วจะพลาดโอกาส. นอกจากนั้นยังมีความหมายว่า ใช้ประโยชน์จากโอกาสที่มีมาให้ได้มากที่สุด เช่น ดาราคนนี้ถือคติน้ำขึ้นให้รีบตัก เห็นว่าตนเองกำลังเป็นที่นิยมก็ต้องรีบรับงานแสดงมาก ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชดใช้-ชดเชย (๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ชดใช้-ชดเชย

          คำว่า ชดใช้ กับ ชดเชย มีความหมายคล้ายกัน. ชดใช้ หมายถึง ให้เงินหรือสิ่งของทดแทนสิ่งที่เสียไปเพราะการกระทำของตน เช่น ขับรถไปชนเขาจึงต้องจ่ายเงินชดใช้ค่าเสียหายให้เขา. หรือหมายถึง การกระทำเพื่อทดแทนความผิดหรือความบกพร่องของตน เช่น เขาต้องติดคุกตลอดชีวิตเพื่อชดใช้ความผิดที่ฆ่าเจ้าทรัพย์.

          ส่วน ชดเชย หมายถึง ให้ทรัพย์สินหรือกระทำการทดแทนสิ่งที่ขาดไป เสียไป หรือไม่บริบูรณ์ เช่น อาจารย์ขาดสอนเพราะต้องไปประชุมต่างประเทศ จึงสอนชดเชยให้. วันวิสาขบูชาปีนี้ตรงกับวันอาทิตย์ ทางการจึงให้หยุดวันจันทร์เป็นวันชดเชย. ชาวบ้านเรียกร้องเงินชดเชยที่ต้องทิ้งที่ทำกิน. ถึงลูกจะขาดแม่ แต่ก็ได้ความรักอย่างยิ่งจากพ่อเป็นการชดเชย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ได้คืบจะเอาศอก (๖ กันยายน ๒๕๕๑)

ได้คืบจะเอาศอก

          คืบ และ ศอก เป็นมาตราวัดแบบโบราณ. คืบ เป็นความยาวตั้งแต่ปลายนิ้วโป้งถึงปลายนิ้วนางหรือนิ้วก้อยเมื่อกางมือและเหยียดนิ้วทั้งสองออกจากกันเต็มที่. ส่วน ศอก เป็นความยาวตั้งแต่ปลายข้อศอกถึงปลายนิ้วกลาง ๑ ศอก มีความยาวเท่ากับ ๒ คืบ.

          สำนวนที่ว่าได้คืบจะเอาศอก เป็นคำกล่าวติเตียนว่าต้องการจะได้มากกว่าที่ได้มาแล้ว เช่น พอบริษัทเพิ่มเงินค่าล่วงเวลาให้ตามคำขอ พนักงานก็ขอขึ้นเงินเดือนอีก ได้คืบจะเอาศอกอย่างนี้ไม่ถูกต้อง. เขาแบ่งห้องให้อยู่ครึ่งหนึ่งก็น่าจะพอใจแล้ว จะขออยู่ทั้งห้องเลยได้อย่างไร ได้คืบจะเอาศอกไม่ดีหรอก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.