ปฏิกรรมสงคราม (๒๕ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

ปฏิกรรมสงคราม

          ปฏิกรรมสงคราม เป็นศัพท์บัญญัติจากคำภาษาอังกฤษว่า reparation (อ่านว่า เร็บ-เพอร์-เร-ชั่น).

          คำ ปฏิกรรมสงคราม มีความหมายว่า การชดใช้ค่าเสียหายที่ฝ่ายชนะสงครามเรียกร้องเอาจากฝ่ายแพ้สงคราม เช่น เมื่อสงครามอ่าวเปอร์เซียได้ยุติลง โดยอิรักตกลงยอมสงบศึก สหประชาชาติได้บังคับให้อิรักจ่ายค่าปฏิกรรมสงครามให้แก่คูเวตเป็นจำนวนเงินมหาศาลด้วย.

          คำ ปฏิกรรมสงคราม เป็นคำที่ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงบัญญัติขึ้น และใช้แพร่หลายภายหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ชะตากรรม (๒๓ มิถุนายน ๒๕๕๑)

ชะตากรรม

          ชะตากรรม ประกอบด้วยคำว่า ชะตา กับ กรรม.

          ชะตา หมายถึง การเกิด. กรรม แปลว่า การกระทำ หมายถึง คุณความดีหรือความชั่วที่บุคคลได้กระทำ อันจะส่งผลให้ได้รับสิ่งที่ดีหรือสิ่งที่เลวตามกรรมนั้น ๆ. ชะตากรรม จึงมักจะหมายถึง โชคหรือเคราะห์ที่บุคคลผู้หนึ่งต้องประสบ มักเป็นผลที่มาจากการกระทำแต่ปางก่อนและตามการเกิดของเขาเอง. และโดยเหตุที่คำว่า กรรม มักจะหมายถึง เคราะห์ร้าย หรือ โชคร้าย คำว่า ชะตากรรม จึงมักจะใช้หมายถึงเคราะห์ร้ายที่เกิดแก่บุคคลตามดวงชะตาของบุคคลนั้น เช่น ไม่รู้ว่าเขาทำกรรมสิ่งใด จึงต้องประสบชะตากรรมเช่นนี้. เขาล่าสัตว์มามาก ไม่ใช่เพื่อเอามาเป็นอาหารแต่เพื่อความสนุก ตอนนี้จึงมาประสบชะตากรรมถูกทำร้าย ต้องนอนทรมานเหมือนสัตว์ที่ถูกยิงทรมานจนตายเหล่านั้น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ มิถุนายน  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องแนม-เครื่องเคียง (๑๔ กรกฎาคม ๒๕๕๑)

เครื่องแนม-เครื่องเคียง

          อาหารไทยบางชนิดจะมีเครื่องแนม บางชนิดมีเครื่องเคียง ซึ่งทำให้อาหารนั้นมีความเอร็ดอร่อยยิ่งขึ้น

          เครื่องแนม คือ อาหารที่รับประทานประกอบกับอาหารหลัก มีลักษณะเป็นชุดเดียวกันโดยเฉพาะอาหารประเภทเครื่องจิ้มต่าง ๆ เช่น น้ำพริกกะปิ มีปลาทูทอดเป็นเครื่องแนม. ข้าวคลุกกะปิมีหมูหวานเป็นเครื่องแนม. สะเดาน้ำปลาหวาน มีปลาดุกย่างแนม.

          ส่วนเครื่องเคียง เป็นอาหารคนละอย่าง แต่นำมารับประทานด้วยกันเพื่อเสริมรสซึ่งกันและกัน เช่น เนื้อเค็มเคียงกับแกงเผ็ด. ปลาสลิดหรือไข่เจียวเป็นเครื่องเคียงของแกงส้ม.

          เครื่องแนมและเครื่องเคียง เป็นศิลปะในการประกอบและการรับประทานอาหารของคนไทยมาแต่โบราณ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ กรกฎาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ก่อหวอด (๕ กันยายน ๒๕๕๑)

ก่อหวอด

          หวอด คือ ฟองน้ำที่ปลาบางชนิด เช่น ปลากระดี่ ปลากัด ใช้เป็นที่เก็บไข่. เมื่อถึงเวลาจะวางไข่ ปลาตัวผู้ตัวเมียที่เป็นคู่กันจะช่วยกันพ่นน้ำให้เกิดฟองน้ำเป็นแพติดอยู่ตามกอหญ้าในน้ำ แล้วจึงวางไข่ที่แพฟองน้ำนั้น ไข่ปลาจะอาศัยหวอดนี้อยู่จนเจริญเติบโตเป็นลูกปลา.

          คำว่า ก่อ หมายถึง ทำให้เกิดขึ้น ทำให้มีขึ้น. สำนวน ก่อหวอด ใช้เปรียบกับการทำหวอดของปลา หมายถึงเริ่มรวมตัวเพื่อก่อการอย่างใดอย่างหนึ่ง มักเป็นสิ่งที่ไม่ดีและไม่สงบ เช่น พนักงานบริษัทนี้กำลังก่อหวอดเรียกร้องให้เพิ่มค่าแรงขั้นต่ำ สหภาพแรงงานก็สนับสนุนให้พนักงานบริษัทอื่นเข้าร่วมชุมนุมด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

การเมือง-การบ้านการเมือง (๑๔ สิงหาคม ๒๕๕๑)

การเมือง-การบ้านการเมือง

          การเมือง หมายถึง กิจการที่เกี่ยวกับรัฐหรือแผ่นดินเช่นการดำเนินนโยบายเพื่อบริหารประเทศ เช่น คนที่ทำงานการเมืองต้องเป็นคนที่เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม. นักการเมืองต้องเป็นคนมือสะอาด. คำว่า การเมือง นี้ใช้อย่างไม่เป็นทางการ หมายถึง มีการกระทำอันมีเจตนาอื่นแฝงอยู่ เช่น เขาป่วยการเมืองเมื่อรู้ว่าวันนี้จะต้องนำเสนอเรื่องสำคัญในที่ประชุมใหญ่. เมื่อนำคำว่า การบ้าน มาใช้เข้าคู่กับคำว่า การเมือง เป็น การบ้านการเมือง มีความหมายว่า กิจการบ้านเมืองทั่ว ๆ ไป เช่น เธอเป็นคนยังไง ไม่สนใจการบ้านการเมืองบ้างเลย หนังสือพิมพ์ก็ไม่อ่าน ข่าวโทรทัศน์ก็ไม่ดู แล้วจะรู้หรือเปล่าว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นในบ้านเมืองบ้าง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปฏัก (๔ กันยายน ๒๕๕๑)

ปฏัก

          ปฏัก เป็นไม้ถือสำหรับตีต้อนวัวควาย หรือบังคับให้เข้าเทียมแอกเทียมไถ. ลักษณะเป็นท่อนกลม มักทำด้วยไม้ไผ่ ขนาดพอ ๆ กับไม้ตะพด ความยาวประมาณ ๒ ศอก หรือ ๑ เมตร ปลายข้างหนึ่งเสียบเหล็กปลายแหลมให้เหลือปลายโผล่ประมาณ ๓ เซนติเมตร. ถ้าวัวหรือควายดื้อ จะถูกตีด้วยด้ามปฏัก แต่ถ้ายังคงดื้อหรือบังคับไม่ได้ ก็จะใช้ปลายข้างเสียบเหล็กแหลมแทงที่บริเวณสะโพกพอเจ็บ

          โดยเหตุที่ปฏักเป็นของที่ใช้ปราบวัวควายที่ดื้อ คนสมัยก่อนจึงมีคำกล่าวปรามเด็กที่ดื้อ ตักเตือน หรือคาดโทษแล้วยังไม่หลาบจำ ว่า “ดื้ออย่างนี้ต้องลงปฏักเสียบ้าง”

          คำ ปฏัก บางทีใช้ว่า ประตัก

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

กระซับ (๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๑)

กระซับ

          กระซับ หมายถึง ตำแหน่งพนักงานในเรือรบและเรือเดินทะเล มีหน้าที่รักษาพัสดุสิ่งของในเรือ. ถ้าเป็นเรือสินค้า กระซับจะมีหน้าที่ดูแลสินค้าในระวางเรือด้วย. บางทีเรียกว่า กระซับปากเรือ.

          คำว่า กระซับ เป็นคำที่รับมาจากภาษาอาหรับว่า kasaba (อ่านว่า กะ-ซะ-บ้ะ) เป็นรูปพหูพจน์ของคำว่า kāsib (อ่านว่า กา-ซิบ). พจนานุกรมภาษาอาหรับให้คำแปลว่า provider หมายถึง ผู้จัดหาสินค้า สิ่งของต่าง ๆ และดูแลสินค้าสิ่งของนั้น ๆ ให้พ่อค้าด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.