บัณฑิต (๒ กันยายน ๒๕๕๑)

บัณฑิต

          คำว่า บัณฑิต เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า ปณฺฑิต (อ่านว่า ปัน-ดิ-ตะ) แปลว่า ผู้ทรงความรู้ ผู้มีปัญญา นักปราชญ์. ในภาษาไทยใช้คำว่า บัณฑิต หมายถึงผู้ที่ได้ศึกษาความรู้สำเร็จแล้ว เช่น คนที่ได้บวชเป็นพระภิกษุจนครบพรรษา ได้ศึกษาเล่าเรียนพระธรรมพอสมควร ได้เรียนรู้ธรรมะของผู้ครองเรือน เรียนหนังสือจนอ่านออกเขียนได้ และเรียนรู้ระเบียบของสังคม เป็นผู้ที่มีวุฒิภาวะสมบูรณ์ สามารถนำครอบครัวต่อไปได้ จึงเรียกว่า บัณฑิต ซึ่งเมื่อย่อเป็นคำสั้น ๆ ใช้ว่า ทิด. ในปัจจุบัน มีการจัดการศึกษาวิชาการมากมายหลายแขนง และเรียกขั้นความรู้ระดับปริญญาตรีว่า ระดับปริญญาบัณฑิต. เรียกขั้นความรู้ระดับปริญญาโทว่า ระดับปริญญามหาบัณฑิต และเรียกขั้นความรู้ระดับปริญญาเอกว่า ระดับปริญญาดุษฎีบัณฑิต.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลัก (๒๓ กันยายน ๒๕๕๑)

ปลัก

          ปลัก หมายถึง แอ่งในท้องนาที่เป็นโคลนเลน มีน้ำขังอยู่เล็กน้อย เป็นแอ่งที่ควายชอบไปนอนเกลือกเพื่อคลายร้อน. เรียกว่า ควายนอนปลัก หรือ ควายนอนจมปลัก. เวลาอากาศร้อน ๆ ควายจะนอนอยู่นาน ๆ จึงนำคำว่า จมปลัก มาใช้เป็นสำนวน มีความหมายว่า ติดอยู่กับที่ ไม่ก้าวหน้า เช่น เธอก็มีความรู้ดี จะมาจมปลักอยู่ที่นี่ทำไม ไปหางานที่ดีกว่าที่นี่ดีกว่า.

          คำว่า ปลัก ถ้าออกเสียงไม่ชัดเป็น ปัก ความหมายจะเปลี่ยไปเป็นคนละคำ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ปลิ้นปล้อน-ตลบตะแลง (๒๒ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ปลิ้นปล้อน-ตลบตะแลง

          ตลบตะแลง กับ ปลิ้นปล้อน มีความหมายคล้ายกันมาก แต่มีส่วนที่ต่างกัน คือ

          ตลบตะแลง หมายถึง พูดกลับกลอกด้วยเล่ห์เหลี่ยมเพื่อเอาตัวรอด เช่น เขาพูดตลบตะแลง วันนี้พูดอย่างพรุ่งนี้พูดอีกอย่าง. คนที่ตลบตะแลงมักพูดเอาดีใส่ตัว ให้ร้ายผู้อื่นไม่รู้จักละอาย.

          ส่วนคำว่า ปลิ้นปล้อน หมายถึง พูดหรือใช้อุบายล่อลวง เพื่อหลอกเอาทรัพย์สินจากผู้อื่น เช่น เขาปลิ้นปล้อนหลอกให้คนเล่นแชร์ลูกโซ่.

          ถ้าพูดถึงลักษณะนิสัยของคนอาจใช้คำว่า ปลิ้นปล้อน หรือ ตลบตะแลง แทนกันได้ เช่น เขาเป็นคนปลิ้นปล้อนเชื่อไม่ได้. หรือ เขาเป็นคนตลบตะแลงเชื่อไม่ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เบต้าแคโรทีน (๑๒ กันยายน ๒๕๕๑)

เบต้าแคโรทีน

          เบต้าแคโรทีน เป็นคำทับศัพท์จากภาษาอังกฤษว่า beta  carotene เป็นสารอาหารที่พบมากในผักและผลไม้ที่มีสีเหลืองและสีส้ม เช่น แคร์รอต หัวผักกาดแดง มะเขือเทศ ฟักทอง มะละกอสุก มะม่วงสุก. เบต้าแคโรทีนมีบทบาทสำคัญในการนำไปสร้างวิตามินเอซึ่งช่วยบำรุงผิวพรรณและสายตา เมื่อรับประทานเข้าไป ตับจะเปลี่ยนโมเลกุลของเบต้าแคโรทีนให้เป็นวิตามินเอ โดยเบต้าแคโรทีน ๑ โมเลกุล จะให้วิตามินเอ ๒ โมเลกุล

          เบต้าแคโรทีนนอกจากจะใช้สร้างวิตามินเอแล้ว ยังเป็นสารต้านอนุมูลอิสระอีกด้วย โดยช่วยยับยั้งอนุมูลอิสระ ซึ่งก่อให้เกิดความผิดปรกติของเซลล์และเนื้อเยื่อของร่างกาย อันเป็นสาเหตุของการเกิดโรคต่าง ๆ เช่น โรคต้อกระจก โรคหัวใจ และโรคมะเร็ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ที่ชุมนุม (๑๑ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ที่ชุมนุม

          ที่ชุมนุม ประกอบด้วยคำว่า ที่ และ ชุมนุม. ชุมนุม เป็นคำที่มาจากภาษาเขมร ชุนุ (อ่านว่า จุม-นุม) แปลว่า ประชุมกัน ที่ที่มีคนมาก ที่ประชุม. ในภาษาไทย ใช้คำว่า ชุมนุม ในความหมายว่า รวมกัน. การรวมกันนั้นมีลักษณะแตกต่างกันได้ เช่น คนงานมาชุมนุมกันเตรียมการประท้วงนายจ้าง. งานชุมนุมลูกเสือแห่งชาติ. ห้องกาแฟนี้กลายเป็นที่ชุมนุมของผู้สนใจการเมืองไปเสียแล้ว. คำว่า ที่ชุมนุม มีความหมายเหมือนกับ ที่ประชุม คือหมายถึง สถานที่ที่คนจำนวนมากมารวมกัน และเน้นที่ผู้ที่มารวมกันนั้น แต่ไม่กำหนดสถานที่ชัดเจน ผู้ที่มาชุมนุมไม่ได้มีตำแหน่งหรือหน้าที่ชัดเจนเหมือนผู้ที่มาประชุม. เช่น ตกเย็นลานวัดก็เป็นที่ชุมนุมของชาวบ้าน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทิ้งกระจาด-เทกระจาด (๑๑ กันยายน ๒๕๕๑)

ทิ้งกระจาด-เทกระจาด

          ทิ้งกระจาด กับ เทกระจาด มีความหมายต่างกันมาก แม้ต่างจะมีคำว่า กระจาด เป็นส่วนประกอบ

          กระจาด เป็นคำเรียกภาชนะสาน รูปเตี้ย ๆ ปากกว้าง ก้นสอบ ใช้ใส่ของวางไว้ในสาแหรกสำหรับหาบ

          ทิ้งกระจาด คือพิธีทำบุญของชาวพุทธฝ่ายมหายาน ผู้ทิ้งกระจาด เอาของต่าง ๆ บรรจุในภาชนะรูปคล้ายกระจาดแล้วทิ้งให้เป็นทาน. ปัจจุบันสิ่งของที่ให้เป็นทานอาจจะใส่ในถุงพลาสติกหรือวัสดุอื่นตามความเหมาะสม

          ส่วน เทกระจาด เป็นสำนวน ใช้เปรียบรถที่บรรทุกคนหรือสิ่งของจำนวนมาก เมื่อรถนั้นคว่ำ คนหรือสิ่งของตกลงมากระจัดกระจาย จึงเปรียบเหมือนเทกระจาด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ที่ประชุม (๑๐ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ที่ประชุม

          ที่ประชุม ประกอบด้วยคำว่า ที่ กับคำว่า ประชุม. ที่ หมายถึง สถานที่. ประชุม หมายถึง รวมกัน. แต่เมื่อใช้ว่า ที่ประชุม จะมีความหมาย ๒ ความหมาย. ความหมายหนึ่ง หมายถึง สถานที่ที่จัดการประชุม เช่น เราต้องการประชุมพนักงานทั้งหมด จึงต้องหาที่ประชุมซึ่งจุพนักงานทั้งหมดได้. ที่ทำงานนี้คับแคบ ไม่มีที่ประชุมคณะทำงานเลย. ที่ประชุมในความหมายนี้อาจใช้ว่า ห้องประชุม ก็ได้.

          คำว่า ที่ประชุม อีกความหมายหนึ่ง หมายถึง กลุ่มคนที่ร่วมประชุมกันเพื่อลงความเห็นหรือตกลงในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เช่น ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีลงมติให้ดำเนินการรับจำนำข้าวได้. ที่ประชุมคณะกรรมการจราจรแห่งชาติเห็นควรให้ปรับค่าโดยสารรถประจำทางใหม่. ที่ประชุมเลือกประธานคนใหม่แล้ว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.