คงเส้นคงวา (๑๐ กันยายน ๒๕๕๑)

คงเส้นคงวา

          เส้น และ วา เป็นมาตราวัดแบบโบราณ. เส้น มีความยาว ๒๐ วา. ส่วน วา เป็นความยาวจากปลายนิ้วมือข้างหนึ่งถึงอีกข้างหนึ่งเมื่อกางแขนทั้งสองออกไปเต็มที่. สำนวน คงเส้นคงวา เปรียบกับการวัดความยาวของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ว่าเมื่อวัดครั้งหนึ่งได้กี่เส้นกี่วา วัดครั้งต่อ ๆ ไปก็ได้ความยาวเท่าเดิม ไม่มากขึ้นหรือลดลง. คงเส้นคงวา นำมาใช้หมายความว่าเสมอต้นเสมอปลาย ไม่เปลี่ยนแปลงไปตามกระแส ใช้กับความประพฤติที่ดีเสมอต้นเสมอปลาย เคยเป็นอย่างไรก็เป็นอย่างนั้น เช่น เมื่อก่อนเขาเคยพบปะพูดคุยกับชาวบ้านบ่อย ๆ อย่างไร เมื่อเป็นผู้แทนราษฎรแล้วก็ยังคงเส้นคงวาอย่างนั้น. เธอนี่ทำอะไรไม่คงเส้นคงวา วันก่อนบอกว่าต้องเข้มงวดกับลูกน้อง มาวันนี้บอกว่าปล่อย ๆ พวกเขาไปเถอะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ประชุม (๙ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ประชุม

          ประชุม เป็นคำกริยา แปลว่า มารวมกัน หรือเรียกให้มารวมกันเพื่อประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ผู้แทนราษฎรประชุมกันที่สภาผู้แทนราษฎรเพื่อพิจารณากฎหมายต่าง ๆ ที่ใช้ในการบริหารประเทศ. ผู้ใหญ่บ้านเรียกประชุมลูกบ้านเพื่อปรึกษาหารือเรื่องการพัฒนาหมู่บ้าน. ลูก ๆ ประชุมกันเพื่อจัดงานฉลองอายุ ๘๐ ปีให้พ่อ. เมื่อเป็นนาม ใช้ว่า การประชุม. การประชุมจัดได้หลายระดับ หลายประเภท ไม่จำกัดว่ากิจกรรมที่ทำจะเป็นเรื่องใด มีรูปแบบอย่างไร. เพื่อให้ทราบลักษณะการประชุม จึงใช้คำขยายความ อย่าง การประชุมสุดยอดผู้นำประเทศ. การประชุมรัฐสภา. การประชุมนานาชาติ. การประชุมสัมมนา. การประชุมปฏิบัติการ. การประชุมกรรมการสมาคม. เป็นต้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อาณา (๒๐ กันยายน ๒๕๕๑)

อาณา

          คำว่า อาณา เป็นคำที่ยืมจากภาษาบาลี หมายถึง อำนาจปกครอง. คำนี้นำมาประกอบกับคำอื่นได้คำใหม่หลายคำ เป็นต้นว่า

          อาณานิคม หมายถึง เมืองขึ้น เช่น ประเทศไทยไม่เคยเป็นอาณานิคมของประเทศอื่น.

          อาณาประชาราษฎร์ หมายถึง พลเมืองที่อยู่ในอำนาจปกครอง เช่น พระมหากษัตริย์ไทยทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ให้ได้รับความสุข.

          อาณาเขต หมายถึง เขตแดนในอำนาจปกครอง เช่น คนไทยไม่ยอมให้ประเทศใดรุกล้ำอาณาเขตของประเทศไทย.

          ราชอาณาจักร หมายถึง เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของประเทศที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข เช่น ปวงชนชาวไทยไม่อาจล่วงละเมิดรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ศักราช (๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๑)

ศักราช

          คำว่า ศักราช (อ่านว่า สัก-กะ-หฺราด) หมายถึง อายุเวลาซึ่งกำหนดตั้งขึ้นเป็นทางการ เริ่มแต่จุดใดจุดหนึ่งซึ่งถือว่าเป็นที่หมายเหตุการณ์สำคัญ เรียงลำดับกันเป็นปี ๆ ไป เช่น พุทธศักราช ๑. พุทธศักราช ๒. พุทธศักราช ๓.

          ศักราชสำคัญ ๆ มีหลายศักราช ประเทศทางตะวันตกใช้คริสต์ศักราช. ไทยเราเคยใช้มหาศักราชและจุลศักราช ปัจจุบันใช้พุทธศักราช. ถ้าต้องการเปลี่ยนคริสต์ศักราชเป็นพุทธศักราชจะต้องบวกด้วย ๕๔๓. ถ้าต้องการเปลี่ยนมหาศักราชเป็นพุทธศักราชจะต้องบวกด้วย ๖๒๑. และถ้าต้องการเปลี่ยนจุลศักราชเป็นพุทธศักราช จะต้องบวกด้วย ๑๑๘๑

          คำว่า ศักราช มีความหมายโดยปริยายว่า ช่วงเวลาซึ่งเริ่มต้นเหตุการณ์สำคัญในชีวิตบุคคล เช่น เขาเริ่มศักราชของการทำงานหลังจากเรียนหนังสือจบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

มาก-มากมาย (๙ กันยายน ๒๕๕๑)

มาก-มากมาย

          คำว่า มาก หมายถึง หลาย ไม่น้อย เช่น มีคำทำนายว่าปีนี้น้ำมาก. วันนี้รถมาก การจราจรจึงติดขัดทุกสาย. แขกมากเกินไปเราก็รับรองไม่ไหว. ในสังคมปัจจุบัน คนที่มีมากต้องช่วยคนที่ขัดสนให้อยู่ได้.

          คำว่า มากมาย ก็มีความหมายว่า มาก แต่ มากมาย เป็นคำที่ใช้แต่เฉพาะในภาษาพูดและภาษาเขียนที่ไม่เป็นทางการเท่านั้น เช่น ขนของอะไรมามากมาย. ซื้อขนมทำไมมากมายเปลืองเงินเปล่า ๆ. เธอจ่ายเงินไปมากมายซื้อของที่ไม่เป็นประโยชน์. ในภาษาระดับทางการใช้แต่คำว่า มาก ก็พอ เช่น ประโยคว่า ย่านนี้มีคนจีนอยู่มากมาย. ถ้าเป็นภาษาทางการควรใช้ว่า ย่านนี้มีคนจีนอยู่มาก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.