ข้าวแช่ (๓๐ กันยายน ๒๕๕๑)

ข้าวแช่

          ข้าวแช่ เป็นอาหารที่คนไทยนิยมกินช่วงหน้าร้อน มีข้าวสุกขัดแช่น้ำเย็น กินกับเครื่องกับข้าวต่าง ๆ เช่น กะปิทอด พริกหยวกสอดไส้ ปลาผัดหวาน

          วิธีหุงข้าวแช่ในแต่ละสังคมแต่ละท้องถิ่นจะแตกต่างกัน หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย  ดิศกุล ทรงเล่าถึงข้าวแช่ตำรับจังหวัดเพชรบุรีว่า วิธีหุงข้าวจะหุงให้พอเป็นไต ยังไม่สุกทีเดียว แล้วเทใส่กระด้งนำไปแช่น้ำในแม่น้ำเพชรบุรี ซึ่งเชื่อว่ามีน้ำดีที่ใสสะอาด  แล้วใช้มือปัดถูข้าวในน้ำ จนกระทั่งเมล็ดสวยแล้วห่อผ้าใส่ลังถึงนึ่ง. คำว่า ข้าวแช่ จึงมาจากการที่นำข้าวลงแช่ในน้ำแล้วขัด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๐ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ประกวด-แข่งขัน (๒๑ ตุลาคม ๒๕๕๑)

ประกวด-แข่งขัน

          ประกวด หมายถึง นำสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เป็นประเภทเดียวกันหรืออย่างเดียวกันมาเปรียบเทียบเพื่อคัดสรรเฟ้นสิ่งที่ดีที่สุด ที่ไพเราะที่สุด ที่สวยงามที่สุด เป็นต้น เช่น ประกวดนางงาม ประกวดคำประพันธ์  ประกวดคำขวัญ ประกวดร้องเพลง ประกวดเรียงความ ประกวดผลไม้ ประกวดสุนัข ประกวดนก. การประกวดจะมีกรรมการพิจารณาคุณสมบัติของสิ่งที่เข้าประกวด แล้วตัดสินตามกฎเกณฑ์กติกาที่กำหนดไว้

          การประกวด ต่างกับ การแข่งขัน ที่การแข่งขันเป็นการต่อสู้ตามกติกาเพื่อให้ได้ผู้ชนะ เช่น การแข่งขันวิ่งมาราธอน การแข่งขันจักรยานวิบาก. กรรมการแข่งขันเป็นผู้ที่จัดให้การแข่งขันดำเนินไปตามกติกา หากจะมีกรรมการตัดสิน กรรมการก็จะให้คะแนนตามความสามารถในการต่อสู้ของผู้ที่เข้าแข่งขันนั้น

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

องค์การ-องค์กร (๑๐ ตุลาคม ๒๕๕๑)

องค์การ-องค์กร

          คำว่า องค์การ และ องค์กร ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า organization หมายถึง หน่วยงานที่เกิดจากการรวมตัวของกลุ่มบุคคล โดยมีวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายร่วมกัน และดำเนินกิจกรรมร่วมกันอย่างมีขั้นตอนเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์อย่างใดอย่างหนึ่ง

          ถึงแม้จะมีความหมายหลักเหมือนกันและอาจใช้แทนกันได้ในบางกรณี แต่คำทั้ง ๒ มีความแตกต่างกันอยู่บ้าง คือคำว่า องค์การ มักปรากฏร่วมกับคำอื่นและใช้เป็นชื่อเรียกหน่วยงาน เช่น องค์การพัฒนาเอกชน. องค์การเภสัชกรรม. องค์การสะพานปลา. องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์. องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ. องค์การคลังสินค้า.

          ส่วนคำว่า องค์กร มักใช้ในความหมายทั่วไปมากกว่า องค์การ โดยเฉพาะอย่างยิ่งมักหมายถึงตัวหน่วยงานขององค์การหนึ่ง ๆ เช่น หน่วยงานนี้กำลังปรับโครงสร้างการบริหารขององค์กร เพื่อก้าวไปสู่เป้าหมายในอนาคต. การแต่งตั้งผู้บริหารต้องคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดที่จะเกิดกับองค์กร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บังสุกุลจีวร-คหบดีจีวร (๒๙ กันยายน ๒๕๕๑)

บังสุกุลจีวร-คหบดีจีวร

          จีวร คือผ้า ๓ ผืนที่พระภิกษุในพระพุทธศาสนาใช้นุ่งห่ม ได้แก่ ผ้านุ่ง ผ้าห่ม และผ้าซ้อนห่มหรือผ้าพาดบ่า

          ในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าทรงกำหนดให้ภิกษุทำจีวรจากเศษผ้าที่ทิ้งแล้วหรือจากผ้าห่อศพ และเรียกจีวรเช่นนั้นว่า บังสุกุลจีวร (อ่านว่า บัง-สุ-กุน-จี-วอน) แปลตามศัพท์ว่า ผ้าคลุกฝุ่น.

          ต่อมาหมอชีวกโกมารภัจจ์ (อ่านว่า ชี-วก-โก-มา-ระ-พัด) ซึ่งเป็นแพทย์ประจำพระองค์ของพระเจ้าพิมพิสารและเป็นแพทย์ประจำพระองค์ของพระพุทธเจ้า ได้ขอพุทธานุญาตให้พระภิกษุสามารถรับจีวรที่มีผู้ศรัทธาถวายได้ พระพุทธเจ้าทรงอนุญาต จึงเรียกจีวรที่มีผู้ถวายแก่ภิกษุว่า คหบดีจีวร (อ่านว่า คะ-หะ-บอ-ดี-จี-วอน) แปลตามศัพท์ว่า ผ้าของผู้เป็นเจ้าบ้าน คือผ้าที่ได้จากผู้ครองเรือน.

          ปัจจุบัน บังสุกุลจีวร หมายถึง ผ้าที่ทอดไว้หน้าศพหรือทอดบนสายโยงหรือภูษาโยงที่ต่อจากศพ สำหรับให้ภิกษุมาปลงกรรมฐานและชักไปเนื่องในงานศพ มักเรียกย่อ ๆ ว่า ผ้าบังสุกุล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ศูนย์-สถาบัน (๙ ตุลาคม ๒๕๕๑)

ศูนย์-สถาบัน

          คำว่า ศูนย์ และ สถาบัน ในปัจจุบันนิยมใช้ในความหมายว่า หน่วยงานหรือสถานที่ที่มีความชำนาญ และรับผิดชอบกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ทั้งสองคำนี้มีความหมายต่างกัน

          คำว่า ศูนย์ หมายถึง แหล่งหรือสถานที่ที่มีความชำนาญด้านใดด้านหนึ่งและเน้นการให้บริการด้านนั้น เช่น ศูนย์ดวงตาสภากาชาดไทย. ศูนย์การศึกษาต่อเนื่อง. ศูนย์แนะแนวการศึกษาต่อต่างประเทศ. ศูนย์ประสานงานป้องกันควบคุมโรคทางเดินหายใจเฉียบพลันรุนแรง.

          ส่วนคำว่า สถาบัน หมายถึง แหล่งหรือหน่วยงานที่ทำวิจัย หรือกิจกรรมที่เกี่ยวกับการศึกษาและสร้างองค์ความรู้ด้านต่าง ๆ เช่น สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส). สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ. สถาบันค้นคว้าและพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหาร. สถาบันไทยคดีศึกษา. สถาบันมะเร็งแห่งชาติ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

สงฆ์ (๒๘ กันยายน ๒๕๕๑)

สงฆ์

          สงฆ์ คือภิกษุตั้งแต่ ๔ รูปขึ้นไป ซึ่งสามารถร่วมกันทำกิจหรือทำสังฆกรรมต่าง ๆ ตามพระวินัยได้ โดยได้กำหนดจำนวนไว้ดังนี้

          สงฆ์ ๔ รูป สามารถสวดปาฏิโมกข์ได้แต่ทำสังฆกรรมอย่างอื่นไม่ได้

          สงฆ์ ๕ รูป สามารถสวดปาฏิโมกข์ได้เช่นเดียวกับสงฆ์ ๔ รูป นอกจากนั้นยังสามารถรับกฐิน อุปสมบทภิกษุในถิ่นที่ไม่มีภิกษุ และปวารณาได้. สังฆกรรมอื่น ๆ นอกจากนี้ทำไม่ได้

          สงฆ์ ๑๐ รูป ทำกิจของสงฆ์ได้ทุกอย่างยกเว้นสวดถอนอาบัติสังฆาทิเสส

          สงฆ์ ๒๐ รูปขึ้นไป ทำกิจของสงฆ์ทั้งปวงได้ รวมทั้งสามารถสวดถอนอาบัติสังฆาทิเสสได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ฮาเร็ม (๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๑)

ฮาเร็ม

          ฮาเร็ม ใช้หมายถึง สถานที่ซึ่งเป็นที่อยู่ของบรรดานางสนมของพระมหากษัตริย์  ผู้มีอำนาจหรือเศรษฐีที่เป็นชาวอาหรับ.   คำว่า ฮาเร็ม เป็นคำภาษาอังกฤษที่รับมาจากภาษาอาหรับ  ว่า ฮารอม แปลว่า ห้าม ต้องห้าม. ตรงข้ามกับคำว่า  ฮาลาล  ซึ่งแปลว่า อนุมัติ. ฮาเร็ม หมายถึงสถานที่ที่ผู้หญิงอยู่ ซึ่งเป็นสถานที่ต้องห้ามสำหรับชายอื่น.  คำว่า ฮาเร็มในภาษาไทยจะรับผ่านมาทางภาษาอังกฤษ  หรือรับโดยตรงจากภาษาอาหรับไม่อาจทราบได้.  ในภาษาไทย คำว่า ฮาเร็ม มักใช้หมายถึงสถานที่ซึ่งเป็นของพระราชา  ผู้มีอำนาจ หรือ เศรษฐี  และมีหญิงสาวสวย ๆ ซึ่งเป็นนางบำเรอของชายผู้เป็นเจ้าของสถานที่นั้น.  สาว ๆ สวย ๆ ในฮาเร็มเป็นที่ต้องห้าม   ไม่ให้ผู้ใดมายุ่งเกี่ยวด้วย.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.