กะ (๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๑)

กะ

          คำว่า กะ หมายถึง คาดคะเนสิ่งที่ยังไม่มียังไม่เกิดหรือยังไม่รู้ โดยอาศัยข้อมูลบางอย่าง เช่น เขากะว่าพรุ่งนี้คงเขียนรายงานเสร็จ. เขากะจำนวนผู้มาชุมนุมว่ามีไม่เกินหมื่นคน. กะ หมายถึง ประมาณ เช่น แม่ครัวกะน้ำปลาที่จะใส่ในแกงไม่ให้เค็มเกินไป.

          นอกจากนี้ คำว่า กะ ยังใช้ซ้อนกับคำอื่น ได้คำว่า กะเก็ง หมายถึง คาดหมายอย่างมั่นใจ. กะประมาณ หมายถึง กะให้ใกล้เคียงจำนวนจริงหรือให้พอเหมาะ. และ กะเกณฑ์ หมายถึง กำหนดหรือบังคับว่าจะให้ใครทำอะไรอย่างไร.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระโกศ (๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

พระโกศ

          พระโกศ มีอยู่ ๒ ชั้น คือ พระโกศชั้นนอก กับพระโกศชั้นใน. พระโกศชั้นในที่ทำด้วยเงินลงรักปิดทองเป็นรูปกลมทรงกระบอก  ปากผาย  ฝาครอบมีลักษณะเป็นชั้นซ้อนลดหลั่นขึ้นไป ๕ ชั้น เรียกว่า ฝาครอบลูกแก้ว ๕ ชั้น และมียอดแหลม.  พระโกศลักษณะนี้สร้างขึ้นสำหรับทรงพระบรมศพพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ

          ส่วนพระโกศนอกจากนี้ทำด้วยเหล็กหรือทองแดงลงรักปิดทอง  ฝาครอบเป็นชั้นลดหลั่นลงมา ๕ ชั้น มียอด  สำหรับทรงพระศพพระราชวงศ์ชั้นเจ้าฟ้า.  ส่วนโกศสำหรับพระราชวงศ์ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าลงไปจนถึงข้าราชการที่ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสายสะพาย มีฝาครอบเป็นชั้นลดหลั่นลงมา ๓ ชั้น มียอด.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สำนักงาน (๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

สำนักงาน

          สำนักงาน หมายถึง สถานที่ทำการของหน่วยงานใด ๆ จะเป็นของราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือเอกชน ก็ได้ เช่น สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. สำนักงานโครงการส่วนพระองค์. สำนักงานขายหมู่บ้านจัดสรร. สำนักงานใหญ่ของธนาคาร.

          สำนักงาน อีกความหมายหนึ่งหมายถึง ที่ตั้ง เช่น ราชบัณฑิตยสถานมีสำนักงานอยู่ที่สนามเสือป่า. เขาไปติดต่องานที่สำนักงานโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

การทำขวัญนาค (๒๕ ตุลาคม ๒๕๕๑)

การทำขวัญนาค

          นาค  เป็นคำเรียกกุลบุตรที่โกนผม เตรียมตัวเข้าพิธีอุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา.  ก่อนทำพิธีบวชมักมีพิธีทำขวัญนาค  มีการตั้งบายศรี  มีหมอขวัญคืออาจารย์ผู้มีความสามารถทางการประพันธ์บททำขวัญ  มาแหล่เรื่องราวเกี่ยวกับพระคุณของบิดามารดาผู้ให้กำเนิด  เพราะการบวชนั้น กุศลส่วนหนึ่งที่ได้คือการทดแทนบุญคุณพ่อแม่บุพการีของตน การทำขวัญจะจบด้วยการเวียนเทียนเพื่อเป็นสิริมงคลแก่นาค.  เขมรรับคำว่า  ขวัญนาค ไปใช้ ออกเสียงว่า ควันเนียะ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

โกศ (๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

โกศ

          คำว่า โกศ มีหลายความหมาย หากหมายถึงที่ใส่กระดูกคนตายที่เผาแล้ว มีขนาดต่าง ๆ  แต่ไม่ถึงกับใหญ่มากนัก มักทำเป็นทรงยอด มีฝาครอบ  ซึ่งเราเห็นได้ตามร้านขายเครื่องสังฆภัณฑ์ทั่วไป. โกศ แบบนี้ใช้ลักษณนามว่า ใบ หรือ ลูก

          แต่หากหมายถึงที่ใส่ศพแบบนั่ง  ขนาดก็จะใหญ่พอให้ใส่ศพได้ มักทำเป็นรูปกลมทรงกระบอก   ฝาครอบมียอด   โกศที่หมายถึงภาชนะใช้ใส่ศพนั่งที่ว่านี้  มีอยู่ ๒ ชั้น คือ ชั้นนอกและชั้นใน ชื่อที่ใช้เรียกมักสับสนกันในแต่ละยุค  ปัจจุบันชั้นนอกจะเรียกว่า ลอง    ส่วนชั้นใน จะเรียกว่า โกศ ลักษณนามใช้ว่า โกศ หรือ ลูก

          ถ้าเป็นโกศของเจ้านายเรียกว่า พระโกศ ลักษณนามใช้ว่า องค์

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

หน่วยงาน (๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

หน่วยงาน

          หน่วยงาน หมายถึง ส่วนที่รับผิดชอบงานหรือประกอบกิจการด้านใดด้านหนึ่ง มีที่ทำการ มีกลุ่มบุคคลที่รับผิดชอบ และมีหัวหน้างาน หน่วยงานอาจเป็นหน่วยภาครัฐหรือเอกชนก็ได้ มีหลายระดับ มีประเภทต่าง ๆ เป็น องค์การ ศูนย์ สถาบัน บริษัท ธนาคาร ฯลฯ เช่น สำนักทดสอบกลางเป็นหน่วยงานอิสระที่ดูแลการทดสอบทั้งประเทศ. นโยบายประกันคุณภาพเป็นที่ยอมรับในหน่วยงานทั้งของรัฐและเอกชน. รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการเชิญตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการสอนวิชาประวัติศาสตร์มาร่วมประชุมอย่างพร้อมเพรียง. การผลิตยาจากสมุนไพรพื้นบ้านก้าวหน้าไปมาก เพราะหน่วยงานต่าง ๆ ได้เข้ามาสนับสนุน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขวัญ (๒๔ ตุลาคม ๒๕๕๑)

ขวัญ

          คำว่า ขวัญ หมายถึง สติและความมีชีวิตชีวา   เป็นสิ่งที่ไม่มีตัวตน  แต่เชื่อกันว่ามีอยู่ประจำชีวิตของคนมาตั้งแต่เกิด.  ถ้าขวัญดี ขวัญอยู่กับตัวคนก็จะมีความเป็นปรกติสุข  ควบคุมอารมณ์ได้.  ถ้าตกใจมากๆ  ก็จะเกิดอาการ  ขวัญหนี  ขวัญแขวน  ขวัญบิน  ขวัญหาย  หรือ เสียขวัญ.   เมื่อเด็กตกใจผู้ใหญ่มักจะช่วยปลอบและเรียกขวัญให้กลับมาอยู่กับตัว.   เมื่อมีการเปลี่ยนจังหวะชีวิตหรือมีการทำสิ่งที่เป็นมงคล เช่น โกนจุก  ทำขวัญนาค  แต่งงาน   ชนะการต่อสู้ในการกีฬา   ก็มีการให้ของขวัญแก่เจ้าของขวัญ เพื่อรักษาขวัญไว้ให้อยู่กับตัว.  ขวัญ  เป็น คำไทยแท้ มีปรากฏอยู่ในภาษาตระกูลไททุกกลุ่ม.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทองแผ่ลวด (๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

ทองแผ่ลวด

          ทองแผ่ลวด หมายถึง กระดาษที่ใช้ตกแต่งเครื่องสูง. การตกแต่งด้วยทองแผ่ลวดเป็นการใช้กระดาษทองตกแต่งบนเครื่องสูง เช่น ฉัตร บังสูรย์ บังแทรก สำหรับพระราชวงศ์ที่ตำกว่าชั้นเจ้าฟ้า เครื่องสูงที่ตกแต่งด้วยกระดาษทองแผ่ลวด เรียกว่า เครื่องสูงทองแผ่ลวด

          กระดาษทองแผ่ลวดทำจากกระดาษข่อยหรือกระดาษสาซ้อนกันหลาย ๆ ชั้น ให้หนาพอสมควร โดยใช้น้ำยาที่ทำจากพืชบางชนิดทาอาบให้กระดาษชื้น ใช้ค้อนเขาควายทุบพอให้เนื้อกระดาษประสานเป็นแผ่นเดียวและเรียบ แล้วผึ่งให้แห้งสนิท จากนั้นจึงทาผิวหน้าด้วยยางรัก ปิดด้วยทองคำเปลวจนเต็มหน้ากระดาษ

          เมื่อจะนำไปตกแต่งที่เครื่องสูง จะตัดเป็นแถบเล็ก ๆ  เย็บด้วยมือติดริมขอบใบฉัตรที่เป็นพื้นขาว หรือสลักฉลุเป็นลวดลายเย็บตรึงประดับบนพื้นผ้าสี เห็นเป็นลวดลายทองบนพื้นสีต่าง ๆ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.