ติดประกาศ-ปิดประกาศ (๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

ติดประกาศ-ปิดประกาศ

          ในช่วงที่มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร หรือเลือกตั้งผู้แทนองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นก็ตาม จะเห็นประกาศของผู้สมัครรับเลือกตั้ง เพื่อแสดงให้ประชาชนทราบ ประกาศนั้นมักมีรูปของผู้สมัคร หมายเลขประจำตัวผู้สมัคร และอาจมีนโยบายโดยย่อ หรือลักษณะเด่นของผู้สมัครประกอบด้วย ใบประกาศนั้นแต่ก่อนมักพิมพ์เป็นแผ่นไม่ใหญ่นักและปิดไว้ตามที่สาธารณะต่าง ๆ. คำว่า ปิด ในที่นี้แปลว่า ติดไว้ จึงใช้คำว่า ติดประกาศ หรือ ปิดประกาศ ก็ได้. ติดประกาศ แปลว่า ผนึกแผ่นประกาศไว้. ส่วนปิดประกาศ แปลว่า ติดแผ่นประกาศ. ปิด คำนี้มีความหมายเช่นเดียวกับคำว่า ปิด ในคำว่า ปิดทองพระพุทธรูป. ปิดกระจกที่ฐานชุกชี (อ่านว่า ชุก-กะ-ชี) ซึ่งเป็นแท่นรองพระพุทธรูป

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

มักง่าย (๒๙ ตุลาคม ๒๕๕๑)

มักง่าย

          มักง่าย ประกอบด้วยคำว่า มัก แปลว่า ชอบทำ กับคำว่า ง่าย. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายคำ มักง่าย ว่า มีนิสัยชอบเอาแต่ความสะดวกเข้าว่า หมายถึง ลักษณะของคนที่ไม่ประณีต เมื่อจะทำสิ่งใดที่ต้องใช้ความพยายามหรือความอดทนทำให้ถูกต้องก็ไม่ยอมทำ ทำอะไรง่าย ๆ พอให้พ้นตัว ทำง่าย ๆ โดยไม่นึกถึงว่าสิ่งที่ตนทำนั้นจะทำความเดือดร้อนให้ผู้อื่นหรือไม่ เช่น คนบางคนมักง่ายทิ้งขยะไปตามถนนแทนที่จะเดินไปทิ้งที่ถังขยะ. อย่ามักง่ายจอดรถซื้อของขวางทางผู้อื่น ควรจอดรถตรงที่ที่ควรจอด.

          เขมรรับคำว่า มักง่าย ของไทยไปใช้เป็นคำว่า มาก่งาย (อ่านว่า เมีย็ก-เงียย) แปลว่า ดูถูก.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ฉากบังเพลิง-ม่านเมรุ (๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

ฉากบังเพลิง-ม่านเมรุ

          ฉากบังเพลิง เป็นฉากพับที่ติดไว้กับเสาเมรุทั้งสี่ด้าน  เมื่อต้องการใช้จึงกางออกมา. ฉากบังเพลิง มีไว้เพื่อกันความประเจิดประเจ้อในระหว่างที่เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานเกี่ยวกับการเคลื่อนย้าย ตกแต่งพระโกศ และในเวลาที่พระราชทานเพลิง เก็บพระอัฐิ หรือการอื่น ๆ เพื่อให้ดูเรียบร้อย.

          ฉากบังเพลิงของพระราชวงศ์จะเขียนเป็นรูปเทวดา พระเมรุของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ฉากบังเพลิงเขียนเป็นรูปเทวดาเชิญเครื่องสูง และเทวดาเล่นดนตรี

          นอกจากนี้ส่วนประกอบพระเมรุยังมีม่านอีกชนิดหนึ่งที่ติดประดับเพื่อความงดงามของพระเมรุ โดยตกแต่งด้วยผ้ามีลวดลายห้อยลงมาที่เสาเมรุทั้งสี่ด้าน เรียกว่า ม่านเมรุ (อ่านว่า ม่าน-เมน)

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สัตว์หิมพานต์ (๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

สัตว์หิมพานต์

          สัตว์หิมพานต์ เป็นคำเรียกรวมสัตว์ต่าง ๆ ตามจินตนาการที่กวีหรือศิลปินสร้างขึ้น ให้อาศัยอยู่ในแดนหิมพานต์  ซึ่งเป็นดินแดนที่อยู่ระหว่างโลกมนุษย์กับสวรรค์.  สัตว์เหล่านั้นอาจมีลักษณะบางอย่างคล้ายสัตว์ในโลกมนุษย์ และใช้ชื่อเหมือนสัตว์ในโลกมนุษย์  เช่น  นก  ปลา  หงส์  และมีสัตว์บางชนิดมีชื่อแปลกออกไป เช่น   ครุฑ  นาค  กินนร  กินรี   อัปสรสีห์  ทัณฑิมา  ราชสีห์.  รูปสัตว์ก็แปรเปลี่ยนไปตามจินตนาการของช่างผู้เป็นศิลปินแต่โบราณ     แต่จะสังเกตได้ว่ารูปสัตว์ทุกชนิดจะดูงดงามด้วยศิลปะตามขนบของช่างไทย   เครื่องแต่งกายมีลวดลายต่าง ๆ   เครื่องประดับมีลักษณะเฉพาะ    แม้ผู้สร้างผลงานจะเพิ่มเติมตามอารมณ์ศิลปินแต่ก็ต้องรักษาขนบของเดิมไว้ไม่ให้สูญไป.  ลักษณนามที่ใช้สำหรับสัตว์หิมพานต์ ถ้ามีลักษณะเป็นสัตว์ ใช้ว่า ตัว ถ้ามีลักษณะกึ่งมนุษย์ ใช้ว่า ตน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สำรับ-สำหรับ (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๑)

สำรับ-สำหรับ

          สำรับ เป็นคำเรียกสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น อาหารจัดเป็นสำรับสำหรับเลี้ยงพระ. สำรับ ใช้เป็นคำลักษณนามของสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น พระสงฆ์สวดพระอภิธรรมสำรับหนึ่งมี ๔ รูป. ไพ่สำรับหนึ่งมีหลายใบ.

          คำว่า สำรับ ต่างกับคำว่า สำหรับ. สำหรับ หมายความว่า คู่กับ ควรกับ เช่น อาหารชุดนี้สำหรับใส่บาตร. เขาเตรียมอาหารสำหรับคนเจ็บ. ใช้เป็นบุพบทก็ได้ เช่น เราต้องรักษาบ้านเมืองและสร้างสิ่งดี ๆ ไว้ สำหรับเยาวชนลูกหลานของเรา. เครื่องเล่นเหล่านี้มีไว้สำหรับให้เด็ก ๆ มาเล่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจารณ์ (๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจารณ์

          คำว่า วิจารณ์ หมายถึงการแสดงความคิดติหรือชม แสดงความเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย หรือแสดงความยกย่องชื่นชม อาจเป็นการวิจารณ์ในเรื่องความถูกหรือผิดทางวิชาการ ความดีหรือชั่วทางความประพฤติ หรือความงามหรือไม่งามทางศิลปะ เช่น นักวิจารณ์ส่วนมากวิจารณ์เรื่องสั้นของเขาว่าน่าจะได้รับรางวัล. นักวิชาการวิจารณ์ความคิดของผู้นำว่าใจแคบและมีอคติ. งานเขียนของเขาถูกวิจารณ์ว่าจงใจทำลายศาสนา. บางครั้งใช้ร่วมกับคำว่า วิพากษ์ เป็น วิพากษ์วิจารณ์ เช่น ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับความร่ำรวยของเขาไม่มีใครรู้ ผู้คนจึงวิพากษ์วิจารณ์กันไปต่าง ๆ นานา

          คำว่า วิจารณ์ ใช้ได้ทั้งทางติและชม แต่โดยทั่วไป คนมักจะเข้าใจว่า วิจารณ์ ใช้หมายถึง ติ มากกว่า ชม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.