เครื่องยศ (๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

เครื่องยศ

          เครื่องยศ เป็นเครื่องแสดงฐานะหรือเป็นเครื่องประกอบเกียรติยศแห่งศักดิ์และตำแหน่งของพระมหากษัตริย์ รวมทั้งสิ่งที่พระราชทานเป็นบำเหน็จความดีความชอบในการปฏิบัติราชการ. เครื่องยศ ประกอบด้วยสิ่งของเครื่องใช้มากมายหลายประเภท เป็นของต่างชนิดกันบ้าง หรือของชนิดเดียวกันแต่ต่างรูปแบบตรงเนื้อวัสดุหรือการตกแต่งบ้าง  ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับยศ ศักดิ์ ตำแหน่งและความดีความชอบของผู้ที่ได้รับพระราชทานเป็นสำคัญ

          เครื่องยศแบ่งออกได้เป็น  ๗  หมวด คือ หมวดเครื่องสิริมงคล เครื่องศิราภรณ์ เครื่องภูษณาภรณ์ (อ่านว่า พู-สะ -นา-พอน) เครื่องศัตราวุธ (อ่านว่า สัด -ตฺรา-วุด) เครื่องอุปโภค เครื่องสูง และยานพาหนะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขนมแชงมา-ขนมแชงม้า (๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ขนมแชงมา-ขนมแชงม้า

          ขนมแชงมา หรือ ขนมแชงม้า  เป็นชื่อขนมที่มีอยู่ในบทร้องเล่นของเด็กว่า  “โอ้ละเหโอ้ละหึก ลุกขึ้นแต่ดึกทำขนมแชงมา…”   ขนมแชงมา คือขนมซึ่งปัจจุบันเรียกว่า  ขนมปลากริมไข่เต่า   แต่เดิมขนมนี้เป็นขนม ๒ ชนิด  คือ ขนมปลากริม กับ ขนมไข่เต่าขนมปลากริม ใช้แป้งข้าวเจ้าปั้นเป็นตัวยาว ๆ ต้มน้ำใส่น้ำตาลปึก  เป็นขนมที่มีสีน้ำตาล.  ขนมไข่เต่า ใช้แป้งปั้นเป็นรูปกลม ๆ  ต้มกับกะทิและแป้งให้น้ำข้นเล็กน้อย เป็นขนมที่มีสีขาว ใส่เกลือพอเค็ม. บางคนก็ปั้นตัวขนมเป็นตัวยาว ๆ เหมือนกัน ทั้งขนมปลากริมและขนมไข่เต่า.   ต่อมามีการนำขนม ๒ อย่างนี้มารับประทานด้วยกัน ทำให้มีรสดีขึ้น และเรียกว่า  ขนมแชงมา.  แต่ปัจจุบันก็กลับไปเรียกว่า ขนมปลากริมไข่เต่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ข้าวเหนียวปิ้ง (๑๕ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ข้าวเหนียวปิ้ง

          ข้าวเหนียวปิ้ง  เป็นชื่อขนมที่ทำด้วยข้าวเหนียว ผัดกับกะทิน้ำตาล เกลือ เหมือนข้าวต้มผัด   แต่นำข้าวเหนียวมาห่อใบตองเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือห่อยาว ๆ  ใส่ไส้กล้วยหรือไส้เผือกกวนน้ำตาล  บางคนใส่ไส้อย่างอื่น ๆ  เช่น  กุ้งผัดกับมะพร้าวขูดอย่างเดียวกับไส้ขนมเบื้องหรือหน้ากุ้งที่ใส่กับข้าวเหนียวมูน หรือไส้มะพร้าวอย่างหน้ากระฉีก  ห่อแล้วปิ้งให้สุก     

          ทางภาคอีสาน มีของกินอย่างหนึ่ง ทำด้วยข้าวเหนียวนึ่งแล้วปั้นเป็นก้อน นำมาปิ้งบนเตา ใช้ไข่แดงทาให้น่ากิน เรียกว่า ข้าวจี่ ไม่เรียกว่า ข้าวเหนียวปิ้ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พระภูษา (๔ ธันวาคม ๒๕๕๑)

พระภูษา

          พระภูษา  หมายถึง   ผ้าที่เป็นเครื่องแต่งกายของพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ชั้นสูง.  คำว่า  ภูษา  แปลว่า  ผ้า.  เมื่อใช้เป็นราชาศัพท์  คำว่า ภูษามีหลายความหมาย   เช่น  หมายถึง  ผ้าโดยทั่วไปที่เป็นฉลองพระองค์   เช่น  พระภูษาไหม  พระภูษาลูกไม้ฝรั่งเศส  พระภูษาฝ้าย  พระภูษายก.  ใช้หมายถึง ผ้านุ่ง ซึ่งเป็นผ้านุ่งโจงกระเบน เช่น ทรงพระภูษาลายเขียนทองจีบโจงหางหงส์   ทรงพระภูษายกทองลายดอกพิกุล   หรือเป็นผ้านุ่งธรรมดา เช่น  ทรงพระภูษาไหมยาวกรอมพระบาทนอกจากนี้  คำว่า ภูษา ยังปรากฏในคำว่า ภูษาโยง  หมายถึง ผ้าที่โยงจากพระบรมศพหรือพระศพ คลี่ทอดไปเพื่อให้พระสงฆ์ทำพิธี เช่น  สดัปกรณ์  คือ บังสุกุล.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ข้าวต้มลูกโยน (๑๔ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ข้าวต้มลูกโยน

          ข้าวต้มลูกโยน  เป็นชื่อขนมอย่างหนึ่ง  ใช้ข้าวเหนียวผัดกับน้ำกะทิที่ผสมน้ำตาลทรายและเกลือ.  แล้วนำมาห่อด้วยใบมะพร้าวอ่อน หรือใบเตยเป็นรูปทรงสี่เหลี่ยม  มียอดแหลม และไว้หางยาวที่ปลายยอดนั้น.  ข้าวต้มลูกโยนเป็นขนมที่ทำสำหรับใส่บาตรในเทศกาลออกพรรษา  เนื่องจากมีเรื่องราวในพุทธประวัติว่า  ในสมัยพุทธกาล  ครั้งหนึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จขึ้นไปโปรดพุทธมารดาที่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์. เมื่อออกพรรษาเสด็จลงมาทางบันไดแก้ว  ประชาชนต่างพากันไปเฝ้าตักบาตรกันมากมาย แต่ไม่สามารถเข้าถึงพุทธองค์ได้จึงได้โยนข้าวไป ข้าวนั้นก็ตกลงสู่บาตรของพระพุทธองค์ทั้งหมด  จึงเป็นเหตุให้ทำอาหารห่อใบมะพร้าวหรือใบเตย  ห่อไว้หางเพื่อจับโยนไปได้และนำไปตักบาตรในวันออกพรรษา ซึ่งเรียกว่า ตักบาตรเทโว.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ข้าวต้มมัดไต้-ข้าวต้มน้ำวุ้น (๑๓ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ข้าวต้มมัดไต้-ข้าวต้มน้ำวุ้น

          ข้าวต้มมัดไต้ คำว่า ไต้ เป็นชื่อขนมอย่างหนึ่ง ทำด้วยข้าวเหนียวผัดกับกะทิและถั่วทอง ปรุงรสด้วยน้ำตาลทราย เกลือ ห่อไส้ที่ทำด้วยถั่วทองต้มสุกแล้วผัดกับเครื่องปรุง มีพริกไทย เกลือ  เป็นต้น   ข้าวต้มมัดไต้มักห่อยาว ๆ ด้วยใบมะพร้าวอ่อน ใช้ตอกมัดหลายเปลาะ เหมือนไต้ที่ใช้จุดไฟ

          ข้าวต้มน้ำวุ้น  เป็นชื่อขนมอีกอย่างหนึ่ง  ใช้ข้าวเหนียวที่แช่น้ำให้อ่อนตัวสัก ๕-๖ ชั่วโมงแล้วมาห่อด้วยใบตองที่มีความกว้างประมาณ ๑ นิ้ว   ห่อให้เป็นรูปสามเหลี่ยม  กลัดไม้กลัดให้แน่น  ต้มให้สุก   เวลารับประทานนำมาใส่น้ำเชื่อมและน้ำแข็งทุบ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

เครื่องสูง (๒ ธันวาคม ๒๕๕๑)

เครื่องสูง

          คำว่า เครื่องสูง หมายถึง   สิ่งที่ใช้เพื่อแสดงพระอิสริยยศของพระมหากษัตริย์ หรือพระราชวงศ์ชั้นสูง  เช่น กลด ซึ่งเป็นร่มขนาดใหญ่  ขอบมีระบาย  มีด้ามยาว  มีสีต่าง ๆ  มักใช้ตามสีประจำพระองค์ของพระราชวงศ์ผู้นั้น ใช้กั้นเมื่อเสด็จพระราชดำเนินด้วยพระบาท เช่น เสด็จพระราชดำเนินไปในพระราชพิธีต่าง ๆ ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม.   เครื่องสูงอื่น ๆ  มักใช้ในการเสด็จเป็นกระบวน เช่น กระบวนพยุหยาตรา  หรือในการจัดกระบวนเช่นการอัญเชิญพระบรมศพ หรือพระศพ.  เครื่องสูงนั้น ๆ มีหลายชนิด  เช่น   ฉัตร  พัดโบก  บังแทรก บังสูรย์ จามร พุ่มดอกไม้เงิน พุ่มดอกไม้ทอง  อภิรุมชุมสาย  กรรชิง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.