สัตว์หิมพานต์ (๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

สัตว์หิมพานต์

          สัตว์หิมพานต์ เป็นคำเรียกรวมสัตว์ต่าง ๆ ตามจินตนาการที่กวีหรือศิลปินสร้างขึ้น ให้อาศัยอยู่ในแดนหิมพานต์  ซึ่งเป็นดินแดนที่อยู่ระหว่างโลกมนุษย์กับสวรรค์.  สัตว์เหล่านั้นอาจมีลักษณะบางอย่างคล้ายสัตว์ในโลกมนุษย์ และใช้ชื่อเหมือนสัตว์ในโลกมนุษย์  เช่น  นก  ปลา  หงส์  และมีสัตว์บางชนิดมีชื่อแปลกออกไป เช่น   ครุฑ  นาค  กินนร  กินรี   อัปสรสีห์  ทัณฑิมา  ราชสีห์.  รูปสัตว์ก็แปรเปลี่ยนไปตามจินตนาการของช่างผู้เป็นศิลปินแต่โบราณ     แต่จะสังเกตได้ว่ารูปสัตว์ทุกชนิดจะดูงดงามด้วยศิลปะตามขนบของช่างไทย   เครื่องแต่งกายมีลวดลายต่าง ๆ   เครื่องประดับมีลักษณะเฉพาะ    แม้ผู้สร้างผลงานจะเพิ่มเติมตามอารมณ์ศิลปินแต่ก็ต้องรักษาขนบของเดิมไว้ไม่ให้สูญไป.  ลักษณนามที่ใช้สำหรับสัตว์หิมพานต์ ถ้ามีลักษณะเป็นสัตว์ ใช้ว่า ตัว ถ้ามีลักษณะกึ่งมนุษย์ ใช้ว่า ตน.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สำรับ-สำหรับ (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๑)

สำรับ-สำหรับ

          สำรับ เป็นคำเรียกสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น อาหารจัดเป็นสำรับสำหรับเลี้ยงพระ. สำรับ ใช้เป็นคำลักษณนามของสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น พระสงฆ์สวดพระอภิธรรมสำรับหนึ่งมี ๔ รูป. ไพ่สำรับหนึ่งมีหลายใบ.

          คำว่า สำรับ ต่างกับคำว่า สำหรับ. สำหรับ หมายความว่า คู่กับ ควรกับ เช่น อาหารชุดนี้สำหรับใส่บาตร. เขาเตรียมอาหารสำหรับคนเจ็บ. ใช้เป็นบุพบทก็ได้ เช่น เราต้องรักษาบ้านเมืองและสร้างสิ่งดี ๆ ไว้ สำหรับเยาวชนลูกหลานของเรา. เครื่องเล่นเหล่านี้มีไว้สำหรับให้เด็ก ๆ มาเล่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจารณ์ (๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจารณ์

          คำว่า วิจารณ์ หมายถึงการแสดงความคิดติหรือชม แสดงความเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย หรือแสดงความยกย่องชื่นชม อาจเป็นการวิจารณ์ในเรื่องความถูกหรือผิดทางวิชาการ ความดีหรือชั่วทางความประพฤติ หรือความงามหรือไม่งามทางศิลปะ เช่น นักวิจารณ์ส่วนมากวิจารณ์เรื่องสั้นของเขาว่าน่าจะได้รับรางวัล. นักวิชาการวิจารณ์ความคิดของผู้นำว่าใจแคบและมีอคติ. งานเขียนของเขาถูกวิจารณ์ว่าจงใจทำลายศาสนา. บางครั้งใช้ร่วมกับคำว่า วิพากษ์ เป็น วิพากษ์วิจารณ์ เช่น ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับความร่ำรวยของเขาไม่มีใครรู้ ผู้คนจึงวิพากษ์วิจารณ์กันไปต่าง ๆ นานา

          คำว่า วิจารณ์ ใช้ได้ทั้งทางติและชม แต่โดยทั่วไป คนมักจะเข้าใจว่า วิจารณ์ ใช้หมายถึง ติ มากกว่า ชม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจัย (๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจัย

          คำว่า วิจัย เป็นศัพท์บัญญัติ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า research หมายถึง กระบวนการหาความรู้. เป็นวิธีหาความรู้อย่างมีระเบียบและหลักเกณฑ์ทางวิชาการ ซึ่งมีการกำหนดแนวคิดหรือทฤษฎี การใช้ข้อมูล การแปลความหมายและอธิบายข้อมูลเพื่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ รวมทั้งการสร้างความรู้ใหม่ขึ้นจากความรู้เดิมร่วมกับข้อมูลใหม่

          การวิจัยในสาขาวิชาทั้ง ๓ คือ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ใช้วิธีการหลักต่างกันคือ วิทยาศาสตร์วิจัยด้วยวิธีทดลองและการสังเกต (experimental research)  สังคมศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงสำรวจ (survey research)  ซึ่งมักใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ร่วมกับการสังเกต  มนุษยศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) แต่วิธีการเหล่านี้ก็อาจใช้ร่วมกันได้ตามที่เหมาะกับข้อมูล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระอิสริยยศ (๗ ธันวาคม ๒๕๕๑)

พระอิสริยยศ

          พระอิสริยยศ  แปลว่า ยศอันยิ่งใหญ่   ยศที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่  หมายถึง  พระยศอันยิ่งใหญ่ของพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์.  พระอิสริยยศมี ๒ อย่าง   อย่างหนึ่ง คือ พระยศที่ได้ถือกำเนิดมาตามพระยศของพระบิดาและพระมารดา  เป็นพระยศโดยฐานะทางขัตติยราชสกุล  เช่น เป็นเจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า   เป็นพระยศโดยกำเนิดซึ่งเป็นไปตามกฎมนเทียรบาล.  พระอิสริยศอีกอย่างหนึ่ง คือ พระอิสริยยศที่ทรงได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงเจริญวัยขึ้น และได้ทรงปฏิบัติราชการแผ่นดิน มีความดีความชอบ  จะได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเฉลิมพระนามใหม่  เช่น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธร   ทรงได้รับการสถาปนาเป็น  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี    หรือได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม  มีพระนามกรมต่อท้ายพระนามเดิม เช่น สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา ได้รับพระราชทานพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม มีพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.