สำรับ-สำหรับ (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๑)

สำรับ-สำหรับ

          สำรับ เป็นคำเรียกสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น อาหารจัดเป็นสำรับสำหรับเลี้ยงพระ. สำรับ ใช้เป็นคำลักษณนามของสิ่งที่จัดเป็นชุด เช่น พระสงฆ์สวดพระอภิธรรมสำรับหนึ่งมี ๔ รูป. ไพ่สำรับหนึ่งมีหลายใบ.

          คำว่า สำรับ ต่างกับคำว่า สำหรับ. สำหรับ หมายความว่า คู่กับ ควรกับ เช่น อาหารชุดนี้สำหรับใส่บาตร. เขาเตรียมอาหารสำหรับคนเจ็บ. ใช้เป็นบุพบทก็ได้ เช่น เราต้องรักษาบ้านเมืองและสร้างสิ่งดี ๆ ไว้ สำหรับเยาวชนลูกหลานของเรา. เครื่องเล่นเหล่านี้มีไว้สำหรับให้เด็ก ๆ มาเล่น.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจารณ์ (๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจารณ์

          คำว่า วิจารณ์ หมายถึงการแสดงความคิดติหรือชม แสดงความเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย หรือแสดงความยกย่องชื่นชม อาจเป็นการวิจารณ์ในเรื่องความถูกหรือผิดทางวิชาการ ความดีหรือชั่วทางความประพฤติ หรือความงามหรือไม่งามทางศิลปะ เช่น นักวิจารณ์ส่วนมากวิจารณ์เรื่องสั้นของเขาว่าน่าจะได้รับรางวัล. นักวิชาการวิจารณ์ความคิดของผู้นำว่าใจแคบและมีอคติ. งานเขียนของเขาถูกวิจารณ์ว่าจงใจทำลายศาสนา. บางครั้งใช้ร่วมกับคำว่า วิพากษ์ เป็น วิพากษ์วิจารณ์ เช่น ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับความร่ำรวยของเขาไม่มีใครรู้ ผู้คนจึงวิพากษ์วิจารณ์กันไปต่าง ๆ นานา

          คำว่า วิจารณ์ ใช้ได้ทั้งทางติและชม แต่โดยทั่วไป คนมักจะเข้าใจว่า วิจารณ์ ใช้หมายถึง ติ มากกว่า ชม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจัย (๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจัย

          คำว่า วิจัย เป็นศัพท์บัญญัติ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า research หมายถึง กระบวนการหาความรู้. เป็นวิธีหาความรู้อย่างมีระเบียบและหลักเกณฑ์ทางวิชาการ ซึ่งมีการกำหนดแนวคิดหรือทฤษฎี การใช้ข้อมูล การแปลความหมายและอธิบายข้อมูลเพื่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ รวมทั้งการสร้างความรู้ใหม่ขึ้นจากความรู้เดิมร่วมกับข้อมูลใหม่

          การวิจัยในสาขาวิชาทั้ง ๓ คือ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ใช้วิธีการหลักต่างกันคือ วิทยาศาสตร์วิจัยด้วยวิธีทดลองและการสังเกต (experimental research)  สังคมศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงสำรวจ (survey research)  ซึ่งมักใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ร่วมกับการสังเกต  มนุษยศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) แต่วิธีการเหล่านี้ก็อาจใช้ร่วมกันได้ตามที่เหมาะกับข้อมูล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระอิสริยยศ (๗ ธันวาคม ๒๕๕๑)

พระอิสริยยศ

          พระอิสริยยศ  แปลว่า ยศอันยิ่งใหญ่   ยศที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่  หมายถึง  พระยศอันยิ่งใหญ่ของพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์.  พระอิสริยยศมี ๒ อย่าง   อย่างหนึ่ง คือ พระยศที่ได้ถือกำเนิดมาตามพระยศของพระบิดาและพระมารดา  เป็นพระยศโดยฐานะทางขัตติยราชสกุล  เช่น เป็นเจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า   เป็นพระยศโดยกำเนิดซึ่งเป็นไปตามกฎมนเทียรบาล.  พระอิสริยศอีกอย่างหนึ่ง คือ พระอิสริยยศที่ทรงได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงเจริญวัยขึ้น และได้ทรงปฏิบัติราชการแผ่นดิน มีความดีความชอบ  จะได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเฉลิมพระนามใหม่  เช่น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธร   ทรงได้รับการสถาปนาเป็น  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี    หรือได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม  มีพระนามกรมต่อท้ายพระนามเดิม เช่น สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา ได้รับพระราชทานพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม มีพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บังแทรก-บังสูรย์ (๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

บังแทรก-บังสูรย์

          บังแทรก และ บังสูรย์ เป็นเครื่องสูงสำหรับแสดงและประกอบพระราชอิสริยยศ

          บังแทรก เป็นเครื่องสูง มีลักษณะคล้ายพัด มีด้ามยาว ทำด้วยผ้าปักดิ้นทองเป็นลวดลายด้วยวิธีปักหักทองขวาง มีโครงเหล็กเส้น. บังแทรกมีลักษณะกลม มียอดแหลม ขอบเป็นหยักคล้ายกลีบบัว ด้านบนทำเป็นยอดรูปกระจังเรียวแหลม มีด้ามไม้ยาวหุ้มโลหะ ความยาวตั้งแต่ยอดถึงปลายด้าม ๗๘ เซนติเมตร. บังแทรกเมื่อเชิญเข้าริ้วกระบวนแห่จะแทรกอยู่ระหว่างฉัตร ๕ ชั้น

          ส่วน บังสูรย์ เป็นแผ่นใหญ่กว่าบังแทรก มีรูปร่างคล้ายทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ คือคล้ายดอกบัว. ทำด้วยผ้าปักลวดลายดิ้นทองด้วยวิธีปักหักทองขวาง มีโครงเหล็กเส้น และมีด้ามไม้หุ้มทอง.

          ทั้งบังแทรกและบังสูรย์ เป็นเครื่องสูงที่ใช้กั้นบังแดด และใช้ลักษณนามว่า คัน หรือ เล่ม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจักษ์ (๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจักษ์

          คำว่า วิจักษ์ เป็นศัพท์บัญญัติของคำว่า appreciation. เมื่อใช้เป็นศัพท์วิชาการทางศิลปะ หมายถึงความเข้าใจ ความรู้สึก และความซาบซึ้งในคุณค่าของงานศิลปะ เช่น จิตรกรรม ประติมากรรม ร้อยกรอง นาฏศิลป์ ดนตรี เรียกว่า ศิลปวิจักษ์ (อ่านว่า สิน-ละ-ปะ-วิ-จัก) (art appreciation). ความเข้าใจและความซาบซึ้งในคุณค่าของวรรณคดี เรียกว่า วรรณคดีวิจักษ์.

          ความเข้าใจและรู้สึกซาบซึ้งนี้เกิดจากการสัมผัสงานเหล่านั้นด้วยอารมณ์ทางศิลปะมิใช่เกิดจากการใช้เหตุผล แต่ต้องอาศัยการเรียนรู้ทฤษฎีและการฝึกฝนเช่นเดียวกับวิชาการอื่น ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.