วิจัย (๑๘ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจัย

          คำว่า วิจัย เป็นศัพท์บัญญัติ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า research หมายถึง กระบวนการหาความรู้. เป็นวิธีหาความรู้อย่างมีระเบียบและหลักเกณฑ์ทางวิชาการ ซึ่งมีการกำหนดแนวคิดหรือทฤษฎี การใช้ข้อมูล การแปลความหมายและอธิบายข้อมูลเพื่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ รวมทั้งการสร้างความรู้ใหม่ขึ้นจากความรู้เดิมร่วมกับข้อมูลใหม่

          การวิจัยในสาขาวิชาทั้ง ๓ คือ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ใช้วิธีการหลักต่างกันคือ วิทยาศาสตร์วิจัยด้วยวิธีทดลองและการสังเกต (experimental research)  สังคมศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงสำรวจ (survey research)  ซึ่งมักใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ร่วมกับการสังเกต  มนุษยศาสตร์ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) แต่วิธีการเหล่านี้ก็อาจใช้ร่วมกันได้ตามที่เหมาะกับข้อมูล

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

พระอิสริยยศ (๗ ธันวาคม ๒๕๕๑)

พระอิสริยยศ

          พระอิสริยยศ  แปลว่า ยศอันยิ่งใหญ่   ยศที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่  หมายถึง  พระยศอันยิ่งใหญ่ของพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์.  พระอิสริยยศมี ๒ อย่าง   อย่างหนึ่ง คือ พระยศที่ได้ถือกำเนิดมาตามพระยศของพระบิดาและพระมารดา  เป็นพระยศโดยฐานะทางขัตติยราชสกุล  เช่น เป็นเจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า   เป็นพระยศโดยกำเนิดซึ่งเป็นไปตามกฎมนเทียรบาล.  พระอิสริยศอีกอย่างหนึ่ง คือ พระอิสริยยศที่ทรงได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงเจริญวัยขึ้น และได้ทรงปฏิบัติราชการแผ่นดิน มีความดีความชอบ  จะได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเฉลิมพระนามใหม่  เช่น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธร   ทรงได้รับการสถาปนาเป็น  สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี    หรือได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม  มีพระนามกรมต่อท้ายพระนามเดิม เช่น สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา ได้รับพระราชทานพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม มีพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

บังแทรก-บังสูรย์ (๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

บังแทรก-บังสูรย์

          บังแทรก และ บังสูรย์ เป็นเครื่องสูงสำหรับแสดงและประกอบพระราชอิสริยยศ

          บังแทรก เป็นเครื่องสูง มีลักษณะคล้ายพัด มีด้ามยาว ทำด้วยผ้าปักดิ้นทองเป็นลวดลายด้วยวิธีปักหักทองขวาง มีโครงเหล็กเส้น. บังแทรกมีลักษณะกลม มียอดแหลม ขอบเป็นหยักคล้ายกลีบบัว ด้านบนทำเป็นยอดรูปกระจังเรียวแหลม มีด้ามไม้ยาวหุ้มโลหะ ความยาวตั้งแต่ยอดถึงปลายด้าม ๗๘ เซนติเมตร. บังแทรกเมื่อเชิญเข้าริ้วกระบวนแห่จะแทรกอยู่ระหว่างฉัตร ๕ ชั้น

          ส่วน บังสูรย์ เป็นแผ่นใหญ่กว่าบังแทรก มีรูปร่างคล้ายทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ คือคล้ายดอกบัว. ทำด้วยผ้าปักลวดลายดิ้นทองด้วยวิธีปักหักทองขวาง มีโครงเหล็กเส้น และมีด้ามไม้หุ้มทอง.

          ทั้งบังแทรกและบังสูรย์ เป็นเครื่องสูงที่ใช้กั้นบังแดด และใช้ลักษณนามว่า คัน หรือ เล่ม

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

วิจักษ์ (๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๑)

วิจักษ์

          คำว่า วิจักษ์ เป็นศัพท์บัญญัติของคำว่า appreciation. เมื่อใช้เป็นศัพท์วิชาการทางศิลปะ หมายถึงความเข้าใจ ความรู้สึก และความซาบซึ้งในคุณค่าของงานศิลปะ เช่น จิตรกรรม ประติมากรรม ร้อยกรอง นาฏศิลป์ ดนตรี เรียกว่า ศิลปวิจักษ์ (อ่านว่า สิน-ละ-ปะ-วิ-จัก) (art appreciation). ความเข้าใจและความซาบซึ้งในคุณค่าของวรรณคดี เรียกว่า วรรณคดีวิจักษ์.

          ความเข้าใจและรู้สึกซาบซึ้งนี้เกิดจากการสัมผัสงานเหล่านั้นด้วยอารมณ์ทางศิลปะมิใช่เกิดจากการใช้เหตุผล แต่ต้องอาศัยการเรียนรู้ทฤษฎีและการฝึกฝนเช่นเดียวกับวิชาการอื่น ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

เครื่องยศ (๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

เครื่องยศ

          เครื่องยศ เป็นเครื่องแสดงฐานะหรือเป็นเครื่องประกอบเกียรติยศแห่งศักดิ์และตำแหน่งของพระมหากษัตริย์ รวมทั้งสิ่งที่พระราชทานเป็นบำเหน็จความดีความชอบในการปฏิบัติราชการ. เครื่องยศ ประกอบด้วยสิ่งของเครื่องใช้มากมายหลายประเภท เป็นของต่างชนิดกันบ้าง หรือของชนิดเดียวกันแต่ต่างรูปแบบตรงเนื้อวัสดุหรือการตกแต่งบ้าง  ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับยศ ศักดิ์ ตำแหน่งและความดีความชอบของผู้ที่ได้รับพระราชทานเป็นสำคัญ

          เครื่องยศแบ่งออกได้เป็น  ๗  หมวด คือ หมวดเครื่องสิริมงคล เครื่องศิราภรณ์ เครื่องภูษณาภรณ์ (อ่านว่า พู-สะ -นา-พอน) เครื่องศัตราวุธ (อ่านว่า สัด -ตฺรา-วุด) เครื่องอุปโภค เครื่องสูง และยานพาหนะ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ขนมแชงมา-ขนมแชงม้า (๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ขนมแชงมา-ขนมแชงม้า

          ขนมแชงมา หรือ ขนมแชงม้า  เป็นชื่อขนมที่มีอยู่ในบทร้องเล่นของเด็กว่า  “โอ้ละเหโอ้ละหึก ลุกขึ้นแต่ดึกทำขนมแชงมา…”   ขนมแชงมา คือขนมซึ่งปัจจุบันเรียกว่า  ขนมปลากริมไข่เต่า   แต่เดิมขนมนี้เป็นขนม ๒ ชนิด  คือ ขนมปลากริม กับ ขนมไข่เต่าขนมปลากริม ใช้แป้งข้าวเจ้าปั้นเป็นตัวยาว ๆ ต้มน้ำใส่น้ำตาลปึก  เป็นขนมที่มีสีน้ำตาล.  ขนมไข่เต่า ใช้แป้งปั้นเป็นรูปกลม ๆ  ต้มกับกะทิและแป้งให้น้ำข้นเล็กน้อย เป็นขนมที่มีสีขาว ใส่เกลือพอเค็ม. บางคนก็ปั้นตัวขนมเป็นตัวยาว ๆ เหมือนกัน ทั้งขนมปลากริมและขนมไข่เต่า.   ต่อมามีการนำขนม ๒ อย่างนี้มารับประทานด้วยกัน ทำให้มีรสดีขึ้น และเรียกว่า  ขนมแชงมา.  แต่ปัจจุบันก็กลับไปเรียกว่า ขนมปลากริมไข่เต่า

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ข้าวเหนียวปิ้ง (๑๕ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ข้าวเหนียวปิ้ง

          ข้าวเหนียวปิ้ง  เป็นชื่อขนมที่ทำด้วยข้าวเหนียว ผัดกับกะทิน้ำตาล เกลือ เหมือนข้าวต้มผัด   แต่นำข้าวเหนียวมาห่อใบตองเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือห่อยาว ๆ  ใส่ไส้กล้วยหรือไส้เผือกกวนน้ำตาล  บางคนใส่ไส้อย่างอื่น ๆ  เช่น  กุ้งผัดกับมะพร้าวขูดอย่างเดียวกับไส้ขนมเบื้องหรือหน้ากุ้งที่ใส่กับข้าวเหนียวมูน หรือไส้มะพร้าวอย่างหน้ากระฉีก  ห่อแล้วปิ้งให้สุก     

          ทางภาคอีสาน มีของกินอย่างหนึ่ง ทำด้วยข้าวเหนียวนึ่งแล้วปั้นเป็นก้อน นำมาปิ้งบนเตา ใช้ไข่แดงทาให้น่ากิน เรียกว่า ข้าวจี่ ไม่เรียกว่า ข้าวเหนียวปิ้ง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

พระภูษา (๔ ธันวาคม ๒๕๕๑)

พระภูษา

          พระภูษา  หมายถึง   ผ้าที่เป็นเครื่องแต่งกายของพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ชั้นสูง.  คำว่า  ภูษา  แปลว่า  ผ้า.  เมื่อใช้เป็นราชาศัพท์  คำว่า ภูษามีหลายความหมาย   เช่น  หมายถึง  ผ้าโดยทั่วไปที่เป็นฉลองพระองค์   เช่น  พระภูษาไหม  พระภูษาลูกไม้ฝรั่งเศส  พระภูษาฝ้าย  พระภูษายก.  ใช้หมายถึง ผ้านุ่ง ซึ่งเป็นผ้านุ่งโจงกระเบน เช่น ทรงพระภูษาลายเขียนทองจีบโจงหางหงส์   ทรงพระภูษายกทองลายดอกพิกุล   หรือเป็นผ้านุ่งธรรมดา เช่น  ทรงพระภูษาไหมยาวกรอมพระบาทนอกจากนี้  คำว่า ภูษา ยังปรากฏในคำว่า ภูษาโยง  หมายถึง ผ้าที่โยงจากพระบรมศพหรือพระศพ คลี่ทอดไปเพื่อให้พระสงฆ์ทำพิธี เช่น  สดัปกรณ์  คือ บังสุกุล.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.