ประมง (๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ประมง

          ประมง  หมายถึงการจับสัตว์น้ำ เมื่อเป็นกริยา ใช้ว่า ทำประมง หรือ ทำการประมง ก็ได้.  กรมประมง เป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่ดูแลรักษา ส่งเสริม  ช่วยเหลือการประมงของประเทศ   ชาวประมง  เป็นคำเรียก ผู้ที่มีอาชีพจับปลาและสัตว์น้ำทุกชนิด.  ประมง อาจแบ่งเป็นหลายประเภท เช่น   ประมงน้ำจืด  ประมงน้ำเค็ม  ประมงชายฝั่ง   ประมงน้ำลึก  ประมงนอกอ่าวไทย

          วันประมงแห่งชาติ เดิมกำหนดให้ตรงกับวันที่ ๑๓ เมษายน ของทุกปี ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๗. แต่ในปัจจุบันสภาพภูมิอากาศของประเทศไทยในช่วงเดือนเมษายนจะร้อนและแห้งแล้ง ทำให้พันธุ์ปลาที่นำมาปล่อยในวันดังกล่าวมีอัตราการตายสูง ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๙ กรมประมงได้เปลี่ยนวันประมงแห่งชาติมาเป็นวันที่ ๒๑ กันยายน ซึ่งตรงกับวันสถาปนากรมประมง

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ทำความเคารพ-แสดงความเคารพ (๑๑ ธันวาคม ๒๕๕๑)

ทำความเคารพ-แสดงความเคารพ

          คำว่า  ทำความเคารพ เป็นคำกริยา ผู้หนึ่งกระทำเพื่อแสดงให้ทราบว่า มีความเคารพต่อผู้รับการเคารพ ซึ่งมีหลายแบบตามสถานการณ์  เช่น ไหว้ กราบ  คำนับ  ยืนตรงกระทบเท้าชิด  ถอนสายบัว  วันทยหัตถ์  วันทยาวุธ  ฯลฯ เราทำอาการต่าง ๆ เหล่านี้เพื่อแสดงความเคารพ. เป็นธรรมเนียมปฏิบัติของคนทั่วไปที่ผู้น้อยจะทำความเคารพผู้ที่มีวัยวุฒิ คุณวุฒิ หรือชาติวุฒิสูงกว่าตน  ตามความเหมาะสมและตามบริบทของสังคม.  ส่วนคำว่า แสดงความเคารพ เป็นคำกริยา หมายถึง อาการ สภาพ ที่บ่งบอกความเคารพ. คำว่า แสดงความเคารพ ใช้กับสิ่งที่เป็นนามธรรม เช่น การไม่ส่งเสียงดังในที่สาธารณะเป็นการแสดงความเคารพต่อสิทธิ์ของผู้อื่น. การถอดรองเท้าเมื่อเข้าโบสถ์ เป็นการแสดงความเคารพต่อสถานที่.    

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

 

ตาบอด-ตาบอดตาใส-ตาบอดสี (๑ มกราคม ๒๕๕๒)

ตาบอด-ตาบอดตาใส-ตาบอดสี

          ตาบอด หมายถึง ตาที่มองไม่เห็นและยังหมายถึงตาที่มองเห็นผิดปรกติหรือมองเห็นเลือนรางจนบอกไม่ได้ว่าเห็นอะไรด้วย

          ตาบอดตาใส หมายถึง ตาที่มองไม่เห็น ทั้ง ๆ ที่มีลักษณะเหมือนตาปรกติ เกิดจากหลายสาเหตุ เช่น จากเซลล์รับแสงที่จอตาเสื่อมลงเรื่อย ๆ ค่อย ๆ บอดลง จนบอดสนิท หรือเกิดจากประสาทสมองที่มาจากตาไม่ทำงานเพราะถูกขัดขวางหรือทำลาย หรือเกิดจากสมองใหญ่ส่วนท้ายทอยซึ่งมีหน้าที่แปลผลของการมองเห็นนั้น ไม่ทำงาน

          ตาบอดสี หมายถึง ตามองเห็นสีผิดไปจากสีที่เป็นจริง เนื่องจากเซลล์รับสีในจอตาพิการ หรือเจริญไม่เต็มที่ อาจบอดบางสี เช่น บอดสีเขียวซึ่งมักเกิดพร้อมกับบอดสีแดง หรือบอดสีเหลืองพร้อมกับบอดสีน้ำเงิน หรืออาจบอดหมดทุกสี. เวลาดูสี ตาที่บอดสีจะมองเห็นเป็นสีเทา คนที่ตาบอดสีต้องจดจำหรือใช้ความชำนาญในการบอกว่าสีที่เห็นเป็นสีใด

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารบบ (๒๒ มกราคม ๒๕๕๒)

สารบบ

          คำว่า สารบบ (อ่านว่า สา-ระ-บบ) มีความหมายว่า คำบอกเรื่อง บัญชีเรื่อง.  ในภาษาไทยมักใช้หมายถึง  ประมวลเรื่องราวที่ได้รวบรวมไว้  เช่น  เรื่องแม่ผัวยอมรับใช้ลูกสะใภ้อย่างนี้ไม่มีในสารบบนิยายไทย.  สารบบ แปลว่า แบบแผนที่เคยปฏิบัติมา เช่น คุณพ่อมีระบบการทำงานที่เป็นระเบียบมาก  การทำงานค้างคาอย่างนี้ไม่อยู่ในสารบบของคุณปู่.    เธอไปยุ่งกับเรื่องนอกสารบบอย่างนั้นระวังจะถูกฟ้องว่าทำผิดต่อการปฏิบัติหน้าที่นะ.

          คำว่า สารบบ อาจเพี้ยนมาจากคำว่า สารบับ สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นคำเดียวกับ สารบรรพ (อ่านว่า สา-ระ-บับ) แปลว่า หมวด ตอน  ภาค  ส่วนที่เป็นเนื้อหาสาระ. หรืออาจมาจากคำว่า สาร (อ่านว่า สาระ) กับ ระบบ ก็ได้.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

ศาสตราจารย์พิเศษ (๑๑ มกราคม ๒๕๕๒)

ศาสตราจารย์พิเศษ

          ศาสตราจารย์พิเศษ เป็นตำแหน่งที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งตามคำกราบบังคมทูลของสภามหาวิทยาลัย จากผู้ซึ่งไม่ได้เป็นอาจารย์ประจำของมหาวิทยาลัย แต่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์ทางวิชาการสูง และเป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยมานาน หรือแต่งตั้งผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งรองศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยที่เกษียณอายุราชการและเป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัย คุณสมบัติของศาสตราจารย์พิเศษเป็นไปตามข้อบังคับของสภามหาวิทยาลัย

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

อารยะขัดขืน (๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๑)

อารยะขัดขืน

          คำว่า อารยะขัดขืน เป็นคำที่ รศ. ดร.ชัยวัฒน์  สถาอานันท์ คิดขึ้นให้ตรงกับคำว่า civil disobedience เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘. เดิมคำนี้ใช้ว่า ดื้อแพ่งทางการเมือง หมายถึงรูปแบบการต่อต้านทางการเมืองอย่างสงบ เป็นวิธีกดดันให้รัฐบาลเปลี่ยนแปลงสถานภาพทางการเมืองที่เป็นอยู่. วิธีการที่ใช้มีหลายแบบ เช่น ปฏิเสธที่จะทำตามกฎหมาย ปฏิเสธที่จะทำตามคำสั่งหรือระเบียบของรัฐ. วิธีการต่าง ๆ นี้ อาจเรียกตามศัพท์ที่มหาตมะคานธี (อ่านว่า มะ-หาด-ตะ-มะ  คาน-ที) ใช้ว่า อหิงสา แปลว่า ไม่เบียดเบียน ไม่ทำร้าย.

          ผู้กระทำอารยะขัดขืนจะแสดงอาการดื้อแพ่ง เพื่อกดดันรัฐบาลที่ปฏิบัติอย่างไม่ชอบธรรม จนขาดสิทธิที่จะปกครองประเทศต่อไป. มหาตมะคานธีใช้วิธีการดังกล่าวเพื่อกดดันให้รัฐบาลอังกฤษยินยอมให้เอกราชแก่อินเดียเป็นผลสำเร็จ

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.

สารบรรณ (๒๑ มกราคม ๒๕๕๒)

สารบรรณ

          คำว่า สารบรรณ (อ่านว่า สา-ระ-บัน) ประกอบด้วยคำว่า สาร (อ่านว่า สา-ระ) แปลว่า  เนื้อความ หนังสือ.  กับคำว่า บรรณ (อ่านว่า บัน-นะ)  แปลว่า แผ่น หนังสือ. เมื่อรวมเป็น สารบรรณ  ใช้แปลว่า  หนังสือที่เป็นหลักฐาน.  เป็นคำที่ใช้เรียกหน่วยงานที่เกี่ยวกับการจัดการเอกสาร  จดหมายหรือหนังสือสำคัญทางราชการซึ่งหน่วยงานทุกแห่งจำเป็นต้องมี เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อย ชัดเจน แน่นอน.  เจ้าหน้าที่สารบรรณมีหน้าที่จัดทำ รับ ส่ง และเก็บรักษาเอกสารที่ใช้ในการปฏิบัติงานและการดำเนินงานขององค์กร ตลอดจนสืบค้น และบริการให้แก่ผู้ต้องการใช้เอกสารนั้นๆด้วย. งานสารบรรณต้องมีระเบียบปฏิบัติที่เป็นระบบ งานสารบรรณของสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นต้นแบบของการจัดงานสารบรรณของทุกกระทรวง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.